iMlQfi Mlle Ubiiry Botton.MA021ie

^°^5f^>5r\.i5:;

ERATIJ QVONDAM TEMEBRAL .

HISTORIA

ECCLESI^ HAMBURGENSIS

DI0LOMATICA,

m ifl:

am&«rflif$e

fo mi

M^\:ii^^tif MiMMmi %kmMf ©rafKc^cit/ ?c.

dI«au(|>^ab(Ht(|)m/ €ts^S3tf(&Dfit(&en/ S5tf(|)6flt(^en ttntxiiitret

beiDer @eifl(ic[)er ai^ 3CeitIicf)er «Perfonen refpeaivd &mt>mf greifeeit^^ unb Q5efldtigunfl^?

SSnefen , Conccflionen , Indulten , (gfiffitungen , ^ermdc&eniiffen , Q5erorl)nunfien/

Statuten/ QSertrdfien/ Contraaen, Q3erglei*un()enunl)ant)ernl)erglei(6tn

t)ie(fd(ti9en ©cj^rifFten, *

eefammlct/ ((rcf^nieben mi (n OrDnung QtM^U

irt »ef(J)em ^ ^ ^

©te ©efd)t(i^ten tev Rcformation t)on hnA^ii. bt^ 1531. tdtgefteuet

ipert en , tvobef am (EnDe Me 3dt)t:Hc^e ® cfwlt U^ Wefiaen €♦ qSreDiflamt^ / Me Forraula ccmmittendij^ ttttti We^efdnntnftjfe Oer^amtuP ' flif^S^cn jlir c^c grfuaet ift*

f#^OCi!/ I^/

.'. t" ";• '.

NjGOLAUM

» > '

M fcl.%otot; S()tifiopl) gflainer^ saJiettue, 1729.

Aim

! f -L •<

1

7

r ti h

l /

l\

i l

»• •' •«» ■■••■ . f •' "■ » * ■■' ^

e e o

<J *'

-•S >":

wmmMM

mcigtct:

a^ 5ln^cncf cn m m ;;tvct&unt>ctt 3af)tcn 6ci unfcrn 55otfa()rcn flcrcl)ef)cncn S^cltfltoniS-^cvbcflcvung, n)clct)C^D<e^mnkirct(c^e :Eird;e ain ©onntasc Cantate tm abflcnjt^ncm 3a^r off cntlicO flcfctrct f)at / ifl Dcr Stntrtcb Dct mtr gcnjcfcn, mctnc l)crt^ltct)e grcuDc unD ttcffcSancfbarfctrubcr unDflcgcn btefe (jrofTc®obI^ tWeOtMf mtttclftbtefcrn)cnt9en2(rbettabjule.qen. llnbgen^tg, jege* naucr l>u (Sefc&tc&ten btefcr 2(nrtc|)tung be^ n)al)rcn (Sottc6btenftc^ bct nnil, ctngefcbcn njcrben, je mebr n)irb manbte guttge ^onbOOSSc^ ju unfcrn Sefien bartn gewabr ivcrben. ©ann wte ju DencnScttcn ba6 ^abftt^um bct nngJamma^ttgften fctitengen^orbcn jufctn, muftebcffenSaUfo ploeiic^ (tcbetitftcUen, unb, nja^nocbnicbr? G^felbftcnbcnfclbenbefortern^clffcn; nnb n)tc e^ burcO bcn bauffKgen Sann , burci) bic SiJItgbrducbe ber angcmagten ^eficnung bcr ^trcbcn unb ©cbuI^^Stener , burcl) tk OD^cnge bcr q3rtefier/ DurcO bte^crmebrung bc^^ctltgen^©tenftc^tn bemSSIcp-Opfer unD ttetcn gcfttdgen am()5^ftengcfttegenn)ar, fomuflcn cben btefc crjcl)lte ©titcfe btc ©clegenbcttfctn e^tt)(eberj)erunterxu brtngcn, unb/ burc^ ®0tte6 ©nabC/ beiun^garabjufcbaffem

(E^tftam 2age, bafmanim^abfttbumfelbffallettJcgetiberbtegctcOt» (tnntgf ett mtrDcm ^rtttnjuDcrfabren, nnl) bc(ten groflcn SWtfibraucttgcfla* getbat, unb, bamtttcb^ettfauffigfeit Dcrmctbe/ n)tItcbmtd&nuraufDa6/ wa^ auc5 benen Excerptis Sumrnas de vitiis , ivdd^c tn Dcm bretjcbenbcn ^abr* ^unDertgefcbrieben (tnb, mii tn Dcm brttten Sanbe bc^ erften 'Xbcttep.^i^-* tin* gerucf et n)orben , beruff^cn» ©abero tm e^ , Dafi man ftcb tWl^ wmiQ Daran f ebrte , tbetl^ bcfTttg ftct) baruber befcbn>crte* QBtc (tct) bte bcnacbbarte 35rc^ mer An. i2i4» unb tn folgcnbcn 3aOrcn , Da tbncn Woldemarvis jum ert^-SSi* fct)cff; n)tbcrGerhardumln)oTteaufgebrungenn)crDcn/ anben23rtt>nntcbt gefebretbaben, unbbcffclbenungeacbtctiutbrcmSielgefommen fctn, ift tn biefem ecfd^id)Ul5ui^t u Sb. i- 55. p. 639. fqq. Dcrmelbet XV^xUti. ai^ An, 1269» ;\<t)tfcCcn(J£9{abtunb bcmCapitulcinSJerglctd^gctrofl^ennjarb/ftjat untei; anbernPunctcnaucI) btefer Dartn: £)a^ Capitulum ntcdt glctc^ uncr^

(i3 ftor*

f^bm ©acOe mit Dem :Sanne , auf Die geringde mmtinu ^SefeiDigung, fonDern crDcntlic^, nac^ Denen in t>ei* ^ambntQifd^m ^irc^c bergcbracbtcn ®en)of)nbeiten mto ©ebr(Jucf;enmfa()ren felte. (L2t)»2»S.p. 5-3, 5-40 au^ Demfelben SanDe (p.fpi-^s^.) ift xuerrel^en, tt>ic Dic ©tabt An. 1335-, nnD aberma^Ie^An.i337> bi^ An j3s6An De^i^apittel^^nn, blog barum, bag (te jcne^ iUDringKc^e ®en)a!t (ntDcItlic^en Singennicbt (ciDenfonncn, gera' t^en, unD DieferDabtn gefc[)drifetworDcn fei, DagmcOt nurDer SircbenDicnll aclegct, fonDeraucODadierbofteCAPiTULUM(icbau^Der©taDt, n)e(cl)c c^ furDerUucbetbieltc, flcmaci&t babc; tt)ic n^enig aber unfer 53orfa()ren Dic^ fe^ Uttternel)men geacOtet, unDit)icDie()icitgeFrancifcaner, Die fogcnannte Sacra Dem9laf)t ntcOtDcrfiigct ()aben, unDaneDie@titft^*J£)crrn (n Dem An» nss* crric&tctcn ^crglcicb, Die©ute a(lcma()( beietwanlt^crdugenDenSr- runcjett, jui?crfucOcn, Sbrcj^^agcnbeiDlabtattiiubringen, unD D^ecbt oDcr ^Bergleict) crwarten jiUtt)o((en, ftcban()ci(Ii(igcmacl)t, if!Dafe(bf!juc\(cicbmtt fleme(Det tvorDen. An. 1499. ()attc Capitulum abcnna()(^ itiit Detu ^ann um (tcl) gcttjorjfen , DaitnicbfiitDc^DagmttcrDcn^SefcOttJcrDen, tt)e(c()cam2)oit* ncrftagc nact) aHcr J^ei^igcn itbergeben tt)orDen , Dic crftc ifl : Van oe^ ^ait* ne^ toegen , batinm eefmncn roaren f^ctt J£)crman Cangcnbccf nnb ^ert: 3o()ann J^ugcuttbemmt ftc! befurc^ten muffe, battottcnebc^an^e T^atl^ in bcn Sann qmmCf battoolben be^orger ernfllid) Ijebben , bat fc ftd bco 55anncnDe^ent()olben, fe bac^ten fci;(t4)t6 nenen SSann tj^o I^ebbenbe, (b ferne alfe fe bad^tcn |>ter tn bcn Porten to b(tx?enbe* Sldcin Da^ 6!apitte( ((ef? ftd& n(c()t cinfagcn, fonDcrn beicgtcDicStaDt An. ifoi. Durcft 2(uf()cbun3 Dei^ StrcOcnDienftc^ , fo aitt ©onntagc Trinitatis acfcOal) mit Dicfcr cicifilicbcn ©traffe, DicUrfacbctt^ar/ DagDie©taDtti>fi^cn M aitgcricbtetcn 35runne5 auf bcm 33erge , Datoon m Capittuls ®((cDVr unD ^crtvanDtc DaeJOBaffcr fcWpfftctt/ uttDju ©(cicbtcruncjtcr ^tcn, fo aufDicScftung Der ©taDtgc* ttJCttDct , cinen bititgcn SJcitrag , angcfcbcn bciDc^ ju i()rcn S^uoc n m(t.qcre(c6* te, foDcrte, Darummuflc ((^ttCtt^^crgcbmiflDcr ©itttDcn, Der6ffeut(t(^e®ot* tc^Dicnft, unDibrcm^Sorgcbenitacl), auc|)Dcr^(itnnc(fc(bft, t?crjagctmtD abgcfproc()cn, tvcrDcit. Dbnun jttjarDcrungcnatttttc^crfaiTcr, DcrttacO Der^cri^cicbttuf} obcngcDacbtcr A. 1499. ubcrflcbencr ^efcbtt)crDcn (tt)clcbe gcticbtc^ @Dtt (m IV» oDcr V. •^BanDe Dc^ u Hijcil^ mttgett^cilct tt)crDctt fodcn ) i)injufet3Ct , bae bicfce Interdi(^um ufque ad profeftum Martini gebauret i)a>

be , fo fc^einct c^ Docl) au^ Dcncn UmftattDen , M^ Dicfe St;raHtti|c()c (^cmlt^ Ubutt(i ctttst)cDcr (dttflcr unfere 23orfat)ren mitfle .acDrttcfct ()aben, oDer Doc& Da(D Darauf tvicDcr muffe t)oracnoittmcn fein / tn ^ctrac^tunfl Da^ An. 1^03.

a 20.

d. 2o.MajiDcrDama()l(9e!>irt()t^l)en: igermattJiobettbore jtt)0 Commendcti in fcixmmx i\)n\ (n ©♦ ^eter^ ^irc^e erbauten unD Der ^. 2(itnen genjtDmc* ten Capeile, m\\> Die 2e()ntt)att Darubei:, nicOt DurcO oa^ Saptttcl, fonoem

DurcO Den Cardinal Raymundum (t)cttic jtt)(rcOenDer@taDt unD Dcn Dm^ ^ntoaimm obfc&ttJcbenDe ^rrungcn auf cine Compromifs-^cicJjung bebaii* De(t()atte) unD DetTen Seyodmdct^ttgte, beftdtigen unD 3l)m bei(egen ((e(f/ welcOc^ (Jr / tt?ann Die auf fiebuna De^ :Banme fcOon gefcOet^en (vire, ol)nit\)C(^ fel bei Dem Capitul a(^ Ordinario tt)urDe gcfuc^ct \)abtn , m\)in Dan Der Car.- dinal iuDcmDarubcr crtf?ci(cm*Sr(cfeunten p33^ot)n}t\)eifc( Da(3 er Dem Or- dinario auffcr Dicfcmjad f unff tig fein inveftituriRc^t t)orbc()a(t/ mag cjcfc^eti l)abcn, uuDaue^ Der^auDfuugDie An. 15-08. in @. 3<^cob6^ Stircbe (tt)(e it)(c ba(Dfa(jentt)o(len) gefc^ei^enift, fcj)e(nete^, Dafi aucft Da^ma^i Der ^Sami nod) nicOt aufgc^obcn (jenjefen fe(.

SiueDiefem, tvaf^gemeiDet/lie^etjuJage, tt)(efcbrD(c(}eift(ofe®e(f!- I(cf)e a(l)ie Die ^e(t(icbe Durct) Den 35ann gcDruetet, (tcft fe(bft aber DaDurcO \)0t: &Dtt unD esncnfc^cn (lraff(icO flemacbt ^aben. SWein au^ Diefem 35aMbe er* fc^einet flber Dcm , tt)(e fo gar ®c((i((c^e n)(Der ® eiftiicee mit Dicfcr ©traffe ge^' it)utet ()aben. 3*i^t(n(cf)tfa9entt)(e^abft, (ErobifcOoffc, ^rSbfte, Ar- chidiaconi, Decani &c. n(cOtanDer6a(^be(@tratfeDe^35atin€i5(^reSefef)^ le au^deffen , fouDern tt)ie f eine ©c()u{t-93erf(t)re(bun9 untcr Dcr (£(crcfe( gefcftc^ ben, a(jSbc(@traffeDe^35mtneiJ, tt)e(^ernurin Der ©tunDeDedSoDee^ f6n* te aufge^oben ttJcrDen/. manfan DenSetveiguntenp.aoj-^fq.si^. 327.ftnDen» 5Bic (angebiefe ^laQc unfere ^orfat)renno^ naci& 1^03. oDer ifog» geDrucfet^ me(Den r>ic (SefcfticOten jtt)ar nicbt , Dod) erfc&einet aui^ Dencn 9]ac^rtcCten Don Der 9lc(t9ion^^^erbeffcrung bci un^ , Da^ Diefelbe fe()r naf)C an Diefe "^citcn gc^ reicOet babe , ancrtj^ogen D(e ^urger An. 15-26. (m amfange baS Jabrc^ D(c Ur^ facOe , Daf3 Dae^ (lanunev'® utb (m fRucf ftanD mv Den t^erinafebeiettben 15ah btt fie(tT(i*ett fc^cn , ftcb Deefaff e( auf Dae^ Beugnug Dci^ 3?af)ti^ unD Die (Erfab- rungbcruffenDe, ftcbeuntenp.io. Dafiaberau^Dem^anneDen eineetaDt trug, ?)^act)tl)ei( unD ecC)aDe cm ^anDe( unD <2BanDe( unD einfo^gficb 2(bbrud) am (lammer^^url) entfrc()enmuffcn, (fl Da()er offcnbar, DagDcr:5annitid)t nur Den Umgancj tntt auDern , fonDern aucO Die 53erfluc()un(j De6 Drre^ , Den crtraff, (nftd)fagre, tt)c(cOeeJ8e6term(t ^erentfcrnun^ Der<I(erifei t)on Dc* nen t)erbanncten t)crf aupffet mv. (Einen gnutiramcn ^Scnjcifj Dat)on tvcrDen it)ir, (^cKBOttl (tnlV.^SanDcDe^erftenSbct^^beibrtugcn, altvo e(n t)6l^ {(ger 35mttt'^Procers erfcf)e(nen, xmh Die ©acOc Deutiicf) mad)en tvirD. Sa «un Da^ 'iSRaa^ m Capitularen t)o(l mv, lantuurtc (&OXX fcine^ SJo^cfe^,

n 3 un^

X)^mb€*

m\> gab iW SKut^ unD ^tafft , Dag e^ ftc& An. \S22, mit Dcncn Obetn ii\ allen ^trct)fpie(en M^in Dercinbabtte: ft4> bcnm Inhibitionen uub :i5annm bet iSd^lid^tdt 5U t»iber(e^eti, bei einmit>erl)alten, unb feine 3offen babei (paren xpolten 5 p.4^ ivoDurcOtinn, ft)tee^Dec9lugcnrct;eintt?ctret, Dei'©6tt«» «c{)en Q23ac&ett Der ^eg bcrettct ifr

Sritc^t wentger murte Dcr SDii^braucO ber am^^<^9ten :^e|TeHunc bei: 2lirc^Htnb Bd^ut^Diener t>ei: 9i6mirct)'Sc|tnnten (Slcrtfei jum Sad (]crcict)cu, unb nuct) t»cr SW)ntnfl®0tte6 Dcr 'SefoDerung Dc^ SDatigelii bet m^ Dat)ec ©elegen^eit erwacbfcn. 2(1^ jn)tfc6enAn. 1164. unD 1168. Die (la\>cik ju ©. tntcolai \>ou Dettcn etnwobncrn Dee^ fieutigcu ^ircerpiel^, ituD Damal^iigcn SteuftaDt erbauet tvarD , Ijat |tc6 Derfelben !Sau Dae C APITUL , untcr Dein ^orwanD, Da^mano()ne (cittem 2^orit?i(|en unD bcfc6el)cncr einwtUi.qung, ancinem Orte, Dcnc^;\ufcitterParochiercc6nete, fcineSircte oDcr ®Ottc^* JP)au6erbaucntnufte, autt^iDergetcget, unD Durc^^^crtnittcIuncjDe^Daiua^- Itaen eri^bifcl;off^ gcfc^al^c^, Da^®raf3(boIp!?DerDritte, tt)eIct;crDcn^IaO Der SSurgcrfclctfft gefcbcncfet f^mcf fein ^ca)t unD Stnfpcuc^ an bcfagte ^a* pelle Dcr bcilicjcn ^uttgfran 9}larien i\um ^el)ueff Der Sanonictcn Dafeibft uti^ ter Der ^cncnnuna eincr mtlDcn ^ermac&tnufi unD. ®ottfeIiflcn ©tiffrung (Atvau i.2t).KS5.p. 577- tqq. Di^tt^arDa^ingcmeittct, DafiDietnfolcecrRir^» ^eattjurtd&tenDeStltdrc, VicaricnuttD Commendcn it)re ©ttfftunaunD Se^ ftdtiguna\)omCapitulbabcn, unDDieDabciju beftetlenDeqjrtefter Durcl) Daf^ felbe gefc^ct tt)erDen m6ct)tcn, n>elct)c^ Dan , al^ DicnnDern 53farr^ j?irct)en mtti. eat^anncn uttD 3accbi, tt)tc aucl) Da^ ^efpital jum ^. ®eift unD jn ©.®corg, tmglctcOeuDtcdapcaen jue.(Slcmcn^mtD ju @* ©crtruD Daju fatnen iuDcnctifelbcn glctctfaU^gcfct)al)e, fo DaflDiebeneficiaunDbeneficiati,

Curati unD non curati , Re61:ores , Plebani , Vice - Reftores , Vice - Plebani ,

Officiati, Altarift^ Dctn Capitulitutciwrffcntt^arcn, tt)te folcl)c0 au^ Dein ttn Drittcn SanDe Dc^ erftcn Sbcil^ beigebrac6tcn Vifitatione5^SucI)c tntt mefe* tern cr&cllct. ©aeJSRegimentabcr unD Die ^ern)aItungDerSirct;cntt)ar aitf Den 5u6, tt)te c^nod) ^eutc ftcbct: Bic ^attcn tbre Patronos, tt)elct)c man Provifores, ^orfidnDer unD ^ircI)fpicl^;JP)crrcnncnnete, unDtnagtcftmtcO Dt^fal^ nur auf Die Faftos Proconfulares & Confulares berufeu, in tt)elctien

tt)tr Dcnen ?Ral)mcn Dcr ^x^rn. S^urgermeiftcrn unD sKatbmdnnern bcigefceet

antreffen : Provifor S. Spiritus , S. Gcorgii , S. Elifabeth , 6cc. 3n unfertn (0efltic^t^25ud;e bcftttDet itcl), Dag An.1264. Diejtt)cnedltefle .^^.Orn-^ur* Qcrtneiftcre Patroni jjum -^. ® etfi gcttjefcn fctn, ( k 21). 2. ^. 106. ) uttD An. 1388. fommt ^t;,3tlbertieiebecte tHaDmaU/ a\^Voxmx\ni> icvZatdmj^o

lO^m^t.

imv^iiuynmifut ^cinc von bcm 25erBe ^ocftdnDer eben Dctrfelbcn 5tir* cCe (e. V. p,84i» 8320 miD An. 1421. ttjav gletctifad^ einei: cingJ Dem dia^ Mfdbfi Vot\lanbct (ibid. p. 805*0 An. 1437. mt ^nfgevmciftei* ^cmi<fy ^orer Provifor fuperior t)on Dcm ©. (Jfifabetben *^anfe, Dcm Dte beiten §ni\qci: 2^etnart van bcm ^roge nnD ^art^olb 33oet^ al^ Procuratores jnijcjcUet tvarcn. (L2t).3»S3.p.5-3.) An.ii-os- am Sin^rtacje nacOnacbJu- dica beftdtigen Der 3irci;fpiel-)§err nnD ^or|lanber, tt)ie anct) JP)eiI. ge(c(> nam^ nnD j^trcOgcfd^wome jn &* 3acob Den t)on Dcr Zanct-^tubctfd^aift gcpifftcten ncucn Sdtar ncb(!;Dcr Commende , unD (^ebcn Dcm beflelltcn ^]3r(cftcr Da^ Primat oDer Dorcjcbent in Dem 5DIe^Icfen. (u2l).2.S. p. soj-O An. 15-26. mn SSfirflcrmetftcr (Sct\>atb von ^oltc L. Patronus Der j^irc6en 5n ©. 91icolai/ ttJclcOer Die Sinfu&rnnfl De^ Paftoris tjcrbotl). (flc^ennteu p. 14.) tt)te nun jeDc Sirc&e ibren Patronen an^ etnc^ f^odbxo. ^al)td '^Mt^ tcl l)atte , fo llunDen ancfi Derfctben Dte ®efc(;tt)orne, fo an^^ Der SSnrgerfct^afft ern)cl)let tvnrDen, m. & ergiebet jtcO foIcBci? fcOon an^ Dem xoa^ t)orl)cr gemclDct ift, anmebrcrnSScnjcil aberDtenetnicbtnnrDieinDemDritten25ai^ De De^ iftcn Sbetl^ beigebracOte ^crjetcf)nii6 Der 5?irc(^(gefc()n)ornen i^n @. q3eter , fonDern ancb Dtefer ^anD bej^enget, xvk Dte ®efcl)tt)orne Der Sirct)en mit (SG. D^atbe alle^ jum SSeften Der ©taDt unD Der «ircben t)or unD bet Der Reformation, iiberlegct, bebauDcIt uitD ju<S3crcfegertci)tet^abcn, mitbin Dag Dad f)^cg(ntcnt unD Dte 53ertt)altun9 Dcr ^ircbcn bci fRabt unDSSurgern anc& felbft tm ?^abfttl)um bt^ an Dte Reformation, gleic^ tvte noct) jeijnnD ift, 9ctt)efen fet»

3tt)0 ecfeuten t)at DieStaDt tmq3abfttf)nm .^ebabt; Dteetiteam©oni

tVClc^cS. Anfcharius gcbauet, UtlD DCtSr6?t8ifc6o|f UnA^ranus An. 1013. au^

Der 2(fc^en mieDcr I^crgcftellet ; Dte anDcfe ^n ©♦ ?)^icoIat, tt)elc&c An. 128U Don Denen etnge pfartcn Dafelbft tbren Slnfang aenommen , unD t)on Dem q3abft Martino bcftdtiflct tft. ( i. Xb- 2. 25. p. 5-9.) uberDteerfJebatteDerCa- nonicus Scholafticus Dte 2lnfftct)t unD beftellcte Dcn ©cl)u(meifter; tiber Dte anDre abcr ^atten Dfd f)^ccl)t DorbemelDte ©cfct;n)orne jugletcb mitDcr 35cftd^ tigunger^altcn, tt)eIc^ceJ (te aber nnter fletvifTcn SScDinguitgen A. nsp.Durct) ^cimtttelung Gifelberti De^(5r^::?5if^off^t)on 33remen an t^orgeDaci^ten ©cfeolaftcr abtratcn. (ibid. p. 80.) Dag e^ aber mitSeftcIInitg DererStrbet* tcr beiDe tn Dcn S(rct)cn al^ tn Dcn ©ct)ulen nuD mtt Der ^elobnnng Diefer lei5tcren nic&t ailjutvol bcrgegangen fet , erbellet au6 Dem an. 1337. ;^tt)ifcbcn Dcin Capitui unD Der@taDt erricl)teten SSergletcO, aln)0 e^ l)ni(iU Canoni-

b ^ ci Ila-

X>Wihe*

€i ftatueht in ecclefiis parochialibus Reftores & Capellanos literatos & ido-

nebs, qui populoprajeflemoribus, dodrinis & exemplis poiTunt Simi-

liter Scholafticus providebit fcholis de Re(^oribus literatis & idoneis , qui

in fuo falario vetera ftipendia non augeant , nec nova in antea non impo-

liant D. h Dte ^anonidm fbllen in bmm Pfarr-^trd;cn gelel^rte nnb^c^

f^idtc Capellanen (e^ett, welc^e betn\)oIc!e ^x^mpel bct tcl)U unb be^

i^ebenc (ettt fonttett. De6gletc|)ett rotrb ber Scholafticus bteBc^uIett mxt

gelel^rten m^ ^c(<\)idtcn Redtorn Derfel^en / xoc\d)c ^«6 a\tc @4>ulBeIb

ntc^tx?er|?6|)en, mt iCDenisrten «ber neue 2(uf[rt5cn ma6)cn follen. (i.Sft^

2. ©♦ p. 5-99. ) jinfon^ev^dt xooxl an. 1339. 1)etn Capitulo Dutcl) i^r(5'5Sifcl)off=

Mn\ tScfct)! mifgclcget mit ©orgfalr Dorauf ju fcbcn , Dag Dcr Scholafti-

cus , tvan cr jemanDcn 5^*ct)l)cit j^u Icl)rcn crtt)cilcte , Dafur fcin ©elD ncf)^'

mcn m6cl)te ; Dajj Dcm Redori unD (3ct)ul'<gelH*cr cine (^c^cmcnDc S5cfo^

Dung bciQclcgct \vi\x\>c , unD Dag 3l)m , Die antjcrtraute ©ct)Ukr in guter

3ucl)txucrl)altcn, alle greibctt gcIajTcn tDcrDc. (ibid. p.6020 mMssAmi

terl)oNct Capitulum Dic an. i337« gctl^aue^cvfprccbung Die ec()ul=unDM**

c^cn^gcbrer bctrclfenD (ibid.p.73iO ^^t>cfinDctficl)aber, DagDicfcrcrvicO^

tctctt ^crtrdge unD Dcr (Jr6'®ifc()otTIicf;cn23cfcl)Icn un(^cacl)tet, Dcr bcfaj^te

«XiiiPraucl) nict)t abgcPeaet fci. S)a\i an. 1477. bcfcl)n)crtc Itct) Dcr 3ia()t uor

DcmCapitulountcranDcrn aucODarubcr: Datbe^orgerBttiber, betlpor

0d;olen s«l;n, havcn be Concordien befct>weret rourbett , fo ^at bat

^o\)n mercflif ett tjl Derl^oget , unb be @d;oImejIer6 baeeltf en voat nice er-

bencBen ; hat nn fo tn Eorten ttefcl)el;ett i6 , uttbe tn VITenung xperen , ^at

fe ben ^orgern , bebenLocatenbeBo(lget)en, mel)r ?3efd;tr>erune rmt

crett :3&iitbertt toegen wtllen rplegj^en, fo mcn cfn %in\> fc^olbe frtg fyn.

S)i^ tt)ar an. 1499. nocf) nic6t gcdnDcrt , Darum bicg e^ in Dcr ol)cn bercft^

frmclnucn ©cfirifft: <^d x>an X>erl;6etnge ber ©c^iolen , t>at (Itolbe bc

Scholafticus af^el;ren unbertfrtcllen, nnb l;oIben ttaofber UO^l^nl^ett Q23o*

bei nDcf)cine^Ia(jefomt: <l>cE(Ii;oIbemen tta btffemDasett ncvncn B^rrf^

l;eren {cttcn mit xx)ebber\vtllen ber Barfpellube , t>at l;abbett be SSorger

fo befc^Iatett. ^ermutl)ltcl) \\t ci , Dafi Dicfcr ^DIigbrauci) W an. 1^22. ^c-

Dauret babe, in tt)clc5cm ^abr DieSurgcrftcf) mcinbabren betn uneegrutt-

t>ctcm Unterfansen ber Clertfet \)ic Pfarr -^ ^erren of;ne t»tf]en \\nt> xoxWcn

ber \)or(f ef;er ettt- uttb absufet^ctt, a\\6) bem ^Setrteb be6 Sd;olrt|ler^ , ber

itc^ ber Sc^ulen 3U S. nicolat , uber t>ic (Bebufjr anma^ctc , \xnb mit

taf;rItdKr Penfion wteber bejtegelte "Srtefe unb Inftrumenten, be(ci;xx)erte/

(tc&iufcijctt, (untmp.40 uufcvelicbe53cvfal)mt, mfottOcrt)citWcDon@.

?RM(iit crfcnncn an. 15-28. liie ebttlid^c ^crWngnug atDtcfcr tDicDcr^ergei bracf)tcn Scftcllung Dcrgct)rcr an DaeJ^irc&fpicl, unD bcrorDncn rolc^c^cc* fcncn }u crn)c^lcn, be myd;^ Wotbm nnb Wctden wtl^ red;ter gcunbbe^ billtgen ^van^cUi "^^erman '^uncl mb (Dlb belecen , nnb im Zatdcn^^ bccnfic ftd aI(o €i^ti\iM ertocl^en nnb i^olbcn , bcxX) babotd^ cBottI)>fc ^rn rnb ibernmn^^Seti^ertngeB^efobertroerbe, (untcn p.iii"») 2iu^n?ct ct)cm Dan suglcicf) otfcnba()r trirD, Dafi (tcO DaeJ^lSabrtff^um \^c\ un^, Dnrcft ben V1Tt^brau4) ber angemapten 25e(IeUuncj ber ici)tct in Btrc^en unb ed;ulcn felbft gcftur^et, unD Dcn €inbruct) DceJ (E\?angcf ti tvtcDcr fcincn 2i5il- lcnbcfeDcrnmufTcm

9^icmabb^ iSt Dic 9}lac|)t Dcr 5(nftcrnufi \ic\ un|crn ^orfaI)rcn (jroffct: <)cn)cfcn , al^ in Dcn funffi^c[)cnDen 3al)rl)unDert unD in Dcm Sinfan^c m iccD^» 5cl)cnDcn. S)an je bcflcr man Dte ^lammen Ded ert<c()tctcn gcgfcuer^ ju ma* c()cn fu^te, jc mct^r man Sic^tcr bei) Dcncn Siltdrcn unD Dencn ^ciligcn SBllDcrn bauffctc, je Duncf Icr n^arD Dcr ^crftanD unD je flroffcr Dic ^crftnftcruuii Dtc Dcn tvabrcn ® laubcn unD Da^ }u^crftct)tlicl)e 25criraucn an uuD auf Sbriftuin \)crtricb* (Einc ungefecure SOfleuge blinDer ungclcbrter unD eigcnnui^i^icr ^falfcn fucl)te ftc^ Don Dcr Unn)t(Ten()ett De^ 23oIcte^ ;^u bcreic^ern ; Die 93\cp fcn, Dic^ciHqcn, DieScfttdgen^urDcngcl^duffct, mittc()rct, ctn.qcfii^rct, unD Dte qsricftcr fcl)cuctcn ftcft ntcOt ju bcfcnncn, Daf3 Durcb Die ^ad^tni^Cf ( Memorien uuD ©ecImcjTcu ) t}?re2ienten t)erbefjert xv)urbc« , tt)ie ivir Da*

t)cn An. 144^. etn eFcmpcI fiabcn p. 838- tn Dcm2. "^owU Wo iflcn a:bcil^i UnD Damit folct)e Dcfto reic^Itc&cr \)crmer)rct tt)urDcn , bcmu()te man ftd) Dcn 93lcg:^ unD -P^ctltcjcit^Sicnft um fo toicl ^crrlicbcr in macf)cn. SHan ftena Dc^ ^lbcitDil Dtc fo^c^cnanntc 5(nDacf)t mtt Vigilien an, Dc^ 9}]or(]en^ folgcte Dic ©ccImefTc, Darauf ctne ()crrlic0e 931ifTe auf Dcn Orgeln, i.2i). 2.S8. p. 840. ivcld)e ju Dcn Confolatien gcrcd^net n?arD, unD Den Jrofl Dcr armcn Beclen , Dcnnftc aueDcnt ©cDdctaififj tbrer tn Der ©ecImefTe empfuuDcn battcn, be- Dcutcn folten , tvoWn Dic ProcefTionen unD Umgdnge , Statien unD Das' Bti^- ftcbcn tn foIc()cmtlmgang ;\um®cbctl)fi:tr Dtc^crftorbene, Umtragnng Dcr g)]onftrani^ , Dcr SStiDer, •e)ctltgeit=^cbctne, Dic Refe<aoriaIia unD ®afmial)=' lcrDcr©cttllic6cn, an Denen®cDdcI)tnu^^2dgcn Der ^erftorbcncn, Dte att- gcftcltc ©cclcit^^SdDcr, Da ftcl; Dte(SIcrifet oDcr auc& arme SJeitte, ttntcr Dcm ^orn^anD, Dcncn ©celcn tm Scgfeuer eine Srlctc^tcruttgju fctaffcn, tva^ fct)cn tnuflcn, unD Dcrglcicbcn 9)Icnfc6en'2imD gcboreten* 2Bte grof; aber Dic §(ttjal)I Dcrqsfaffcn ()icrgen)cfcn, mag man fc()cn au^ Dem tm'3. 55anDc De6 iften 2I)ei(^ p,84i» Oetgebrac{)tcn cetf!ltc^em@(^o^-;5uc^c pon Anno»

b 2 IJ23-

\S2i'iS2S* tntt)elc6em fte(tc6uberD(erl)un^erterrtrecfet, unD (tnDl)i'e Officia-

les Oer Pra^laten , W Officiantes , Clerici Notarii n(c()t C(nmal)l mttgcrcd)^

net ©ortflrcftiitnNe931acl)tt)c^q3abftt(nim^au^Dencner;^cMren©tucfen ju fe(nfe&tene, fol)ett?icfJ(tci)t>oct)®Dtt, Der(tc()t>e^armenmfuf)rten^oIcf^ erbarmete, nocl) mac^ticjer , inDcm ereineneln^(gen ^tegetilj^een au^rurte* U, ftc& Der un9e()euren SS\t\w entaegenjurc^en/ unt> Der(Beme(nejuje(gen, tt)(e er Dcr ^faffen gar wW gebraucbte, Den ®otteat)(cnfl mtt fctnen ^itftern, ec6u(''bet)icntcu unD ^inDern, e()r((c() unD aufcrbau((ct);iu bcfteden, tvoDurcC) Dan t>te ^faffen xW^t nur t>a^ <l{m t)er{o()rcn , fonOern aucf) W Vigilien , ©eedtteffcn itttD auDere e&or-®ebrduc()e au^getrtebeu / ()(n(5e(jen Oie 2(u^rpett' Dung t)e^ f^. 2(benlmta()(^ nacO Dc^ ((eben J£)cilant)ee5 (5(n|c^un(} eingefiUtet iDorten* 2)arauf tDaro Oie ^(nrufung Dcr ^O^^tligen uno tt)a6 ju (()reitt S)(cn* fte gcborete auc() inDerc^angeuiStaDtabgcWatfet, Dieitnnul&cunt) jutu2()etl funt)li(^eS^ftett)itrt)enabget()an, unbDerv0(jrr(ie^t)urct) fcin *2Bort, feitte ®5tt(tc()e ^arbeit mit groffen 0^eicOt()uttt auffle()en, it)ie folc^e^ (Ak€ au^ gegenttjartigen Sanbe t)or 2(ugen if!*

&)Z i^ aber Den geneugteit ^efer Denfc(ben anfebcn (affe, bitte (cOtnif m^, bctnfe(ben ju DcrmelDen, tt)a6 ()ie unb Da juScieuc^^tungberDarin bc* fcSriebenen Seitcn nacftbero Ux mir einge^auffcn ift»

Unten p. 28o» fte()et ein An. 1521. c3. 20. Martii .qe;;eicbneter 'SSrief au(! tvef^ ^em , bafj f urg t)or()cr VTTauri^ 25urtfe(b einc Commende beim Siitar qjbi* lippt 3acobi (n ©. 9)Iargaretl)cn*Q;apc(le ju ©» ^atbarinengcft^fftctl^abe/ ju erfc()eu (ft* (£^ tt)(rD aber babci mcrcttvurDig, ba^ biefcr Commenden in ber ^rotl^ifct^en Villtation, oie An. 15-25. flcfclHtcb, nicbt biegcriUflfteCr* tt)cbnun9 gcfc^ebm i{u ^ermutl)((c()ift bieUrfacbe tbcif^, baf5ftc5u Der3eit Da D(e©taDt im ©ann mx , uuD a(fo nic()t vor nttD t)om Capittel .qcftifftet m\> bef]citi.9et tt)orDcn id , t()cif^ Da6 Der erfle Derfclbcu Sefti^cr ^enric^ 33rtnf]^oro ibicftger Canonicus Scholafticus, JU Der Vifitationc5-3^^t/ tDcgctl

attfferbolb babeuDen t)ie(cn ©itrDen unD £e()nen, nicbt gcgcnn^drti^ getve* fen, angcfeben tbm in Dem aufDie U\ci^Xt VifitationunmittcibarfoI.(icnDem 3abre ( An. 15-26. ) tt)Cflen f (ned (an(|en S(ufTcub(e(bcn^ Dic Refidentz cjcfjrit* ten warD. gben Diefcr Scholafticus bar im "ioXyc 15-21. a(^ 5itrftiic()ev ^labt in bed J&er^ofl^ 3(!brec^t6 tjon vrrefHenburt^ JXenften unD ^erfcbicfungen, tt)ie Der ant jreitage nart) Mifericordias Domini ibm ert()eiitcr, unD unteii p. 288- eingerucf ter Sricf betve(fet.

5(uf 9}^arici JE)eimfuc()ung tt)ar '^ol^rtun Wo(tfafI Paftor ju ^eppett* i>orp cittetttiu©. 3^t)rtititid(aofter al()ier mit 3c()6retiDeitt2)orffe/ fte&eutt»'

ten

ttn p. 290. dv tvar fonft bi^ An. 15-15. Vicarius ju ^cntitttg|lebe in Ditl> ftmrrci;ett gdvcfcn (vid.p.30^ ) tvavD abcr na^mabld mtt clncm geljn in ()tc|]i]cm 2)om t)crfcl)cn , wclct^eo Der Canonicus Scholafticus gcgcn ctnc ial)r* Hcl)e penfion, Die Diefcr aui^^abftltcbcr Indulgcno it)mDorbcl)iclt, i^m ab* flctretcn i^atUf unb cr An. 1519- ti^uretlici) in^cfte batte, ftel)e untcn p.326. altDo jnglctci) ber au(^3cbracl;tcProces unb S3annDonner n)it»er Oiefcn VITolt*

fa^ unb Valentin @d;imetnrttt Vicarium ju e. ^ctcr alfiicc unb Paftorcm iU^i:mtt(iebeOeraufoben(jcbac5tcrn)eifcbcfacitemCanonico\?crl)afftetivar,

fan^ IteinDcm abtrag ibrer labriic&en ®ebu()r mancjcln ujuroen, mit hnU^^ fen ift , bie ©cjiulD Die jeDer (dbrlict) bejablcn mug tt)ar acbt ^Dtarcf i?ubfct>, oDcr \?ier Ducaten , unD cine folc^e ©umme biett man De6 SSawm^ unD Der ^e^ raubung Der©eeligf eit n?ertb* ©0 fpicltcn Dic^rilaten Daiual)!^ mit ©ott^ lid^enSingem CbenDtcfccScholafticusnjaraucb^robftiiuSctJroertttunD an 13* Aug.in Diefem^abr n?arDer fogar AdminiftratorDe^gcDacfcten ©tiff' m ((tcbeunten ^.291* fq.) unD am 30. Aug.befteliete ibnD.GeorgiusiSlo^ wetttl^ai ©om^2)e4)ant ju tihcd ju feinen ©evjonmdcfetigten, Dag cr ai^ ein beim^dbftlicOen -P^offe tvolgelittener Snannfetn ?3cfte^, Srafftbaben^ Der Exfpeftantz auf Die etujan in Denen ©tifftern 33remett, iCubec!, T^a^c-^ burg, Camitt, ^gacelberc unD Q^^werm I06 fommcuDe Scbncn bcobac^- ten m6ct)te, |iel)e untcn p. 293. @o iveit gicng Damabl^ Die ^abftlicbc ®naDe, fie war ju grofi, Da^ (te (tcb Wtc foDen in einem ©tiffte gcgcn i^rc gicblinge ein- fcOrcncf en laffcn, unD obglcic^ Die Canones foW^crSIuif brcitung Dern* beneficien tn einer perfon ju tvieDern (tnD , fo tt)uften unfre ^cdlaten Docb, xca^ Da* mai)I^ Durcft Die gange QBelt befant wav: omnia venalia Roma?, unD Dag la& eiiioige Papa voiuit allen Sircben-®efe6cn Die .trafft beneinucn fonte, unDivai^ \\t flcmeiner^in Denen^dbftlicben^ricfcn, ale^DaeJ: Nonobftan-

tibus contrariis quibuscunque (te()e ^.285", 327, 333- unfcr^atttfc^oro \iattt

aucb cineCommende ju S. Apollonias im3)om mi©c(t(|,^vie Dat)on einer am 30« Sept. in Diefcmjabr gci^ei^neter S3tief unten p. 295-* jcuQet. 3" ^^ i^ foIseuDem 3abr befam er Da^ S)orf CDelltttfibtittel auf gcbcn^^eit V)on Detn ^rt3'-25t* fc^offe t)on 33retttett tjcrfcbriebcn, laut Der UrfunDc p.302. ein(;erflcfet, ntt^ la% er fta) ancti ;;u ^ppenborp cingeftcllet babc, leDrct ein anDer SSrief p. 303. fqq. ®cn)ig in fcinem^e(lametttgcftebcterfclbft, Dag erau^Dcncnt)ie* len beneficien , Die eraue5q5dbftlic^cr 'Bcrgunfti.qunc} an fo Diclen Ovtcn ge* l)abt, foreicbaett)orDenfei: SIu^DemrcIbenerbellct, Dafi er bi^ an feinc^ Je^ ben^^(EnDe ein^^eifriger ^apif^e geblicbcn , Dan ^Die er luebr al^ einmal)! Die 4;prtttgeli(cl;c >£el)redamnofam&peftiferamfeaamin fcincm£ebcnDflcfcl;oI*

b 3 X^n

Un^atU, tvieau^tcncnlliemi^cn, foictjgcre^en, nmm<^ift, foMci* ii\ feuicin Sciitm , fetnc ©celc ber leucn Wobei: C^^rtjlt ber ^arten ^ung^^ froutwen, ftnem J^tlligcn ( @cl)uO ) ^nsel, m>> ber l;tlligen ^Yrorocn Sijn- te2(ttnen,t)nb jljjenroerbett l^tiltgenPatrotten, JOHANNI BAPTISTAE, SEBASTIANO, ERASMO, MARTINO, ANTHONIO uttb bem gam ^en bemltf4)ett ^eere anbefol)Ien , bat fe (atrtt uttb befottbertt fttter Qeelett X>'xmt xxx ftnem Bterrenbe tnogett (tffrDe^jren , bord) ^ebe t?mt (0(Dtt bem ^cren, alfe \:fat ffne @eele be Vergtfnt^ ber StinDenerlangettmoge, 3u t)cm 1522. 3al)r (^c^Srct Dic p. 305-. bctgcbrncftte UitunDc, au^ mh

c5ci:crbcIlct,Dal^Die^Dm=@c()Ulct>ainal)Ii5Gymnafiumdiv^virginisHam- burgenfis 9Cl)Ci|Tcn ^ibe , unD Dcrfclbcn Redor ^oac^tttt^^ubel jonft Catt^ gcwcrcnfet. 3)icrer (]tcbctcIne®erfc()rcibuii95\vo(fr2?etnifct)cr ®iiIDcn, Dic

crDcm Scholaftico (ratione ejusdem diva? virginis Gjmnafii folvendos)

\)C>n wcgcn Dc(§ bcfac^tcn Gymnafii fa^ulDta ju lem bcfennct/ unD rict^tii^ ab- liutra^jcn befennct, beietraffeDc^Sannc^. •P)icrl;abcn tvirabermalilcinc

$robe Der privilegirten Simonie. ^

3n Dtefcm 3abr ftarb, rjcrmutblicf) in Dcr ^omifcOen fRelit^ion / M. 3(tt- breaa Stnebe^en Vicarius im 2)om ad altare S. Matthi^, n^elcbee^ gebner An. li-if. bcrcit^ (aut p. 3 28. im 2. •SanDc unD p. 58 uim Dtittcn 'SanDc DecJ iften ^bcil^ \!>i^o.^\. (Jr bat Die 2(uf^unff tc fo it?oI Dce^ Calanbc aleJ Dee5 25reb|jau(e6 Derer Vicarien im ® otu tJcrbefferr. (Siebe i. 21). 2. «S. p. 70S. uttD Die LE- GATA Domus patium, fo flcI.^SOttim IV. oDcr V. SanDe erfcOeincn mi- Den , ad h. a. Siu^ Dcnen angejogencn ©tcncn (tnD ttocO 5it)ene ^oDceJ^Sctllc Der 9i6mircl>(]c|tnntcn ®ctftlic|)en \\\ bctncrcCcn , Der cine tvar ^acob XX:)\ttt Vi- cariusitnSomunDjuJacobi, Der anDcrcabcrM.^^ol^atttt 2^ettte!e, itjcl* Ct)er(£S.9lal)ie5 Protonotarius, DecanusCalendarum uuD obcrftcr Vicarius

tt?ar, crffarbalteraMauritii, ttjic Die angcio^cnc Legata biniiufcl)en, conf. it?a^ p.6.t)0tt ibmgcfacietift-

P. 4. tftsenielDct, \io![) Die ungc^ictncuDert ^forDcrungcuDceJ 2Bct>Si* fcfioffe^ ffir Dic ginwcibuuGen Der ^irajcn , Qiapellcn , aitarc uuD Kircbl)6* fc 2C» ^icDcrfprucI) ern?ectct, unD ju Dcr Reformation®eIc(jcnl)eit ^egebcn ba - bcn» ® obci Diefc^ binjujufitgen , Da^ fclc^e (Jinmctbung auct) auf Dic (jering* ftcn (Stiicfc beiDen Sdtdren oc^atiijcn , uuD m smicbung Dc^ gar njcitlctuf* figcn 5!)tcg*2)icnfte^ Dcm QBcib - Sifctoffe x>\t\ cin.cjetracien babe. 3cb ftuDc uteincm^uc6e, inn)elrt)etn DieDUcbnungeuDcr^ruberllt^tTt S.UTrtrtett. ^ronuttg itnSotn, t?on an.1478. biei 1510» tJcrKtrtinct ftcbcn, uttDjumlln tcrfd!)ciD Dcr aiiDcrn Den 23uceftab E trttgct, Diefc 5nac&ric6t:

An

AtTmo. Item XXIV. ©cbta. to n)fqent)c Mt flUlDen ©tucf tm corporal, tJiiOc t)iU rotc ^2IrDc(f , mit)c II. Corporali ^ot)cr»

Item toor Dcm ^clct unDc 5Dli)!Jv]civant)c to wigcuDc X. ©cfjilL

Item L ©clji(lin.q Dcm ^ci'ctl)ci'cu to SccrgclDc.

S8cf Dicfcm 3abr tocrmclDct Dcr ^r. t)on Secfetiborff , fn Dct JP)f(Io* rfe Dc^ ]Out^crtl)um^ p. f^f* b<^^ t)er Official , ber jid; bcm Wottc bc^ ^^t- ren , toornad; ba^ X)oIcB tn ^anibure beQtertg n^ar , TX)iebcrre^et l^abe, con brtnncn rtux5Qctricben fei. n)0Durct) icl) DceJ (5r^-55ircC)0fF6 Vicarium tJcr^ ftcf)C, unD\)icacict)tC0ili)eImDelbrusgl;e9c()ci|]cu, maftcuDcv an. 1519. fot (t)ce^3(mtt)cnva(tctc v. p 325*. ^

P. f . iDirD Dou Dem ^farr- JDcrrn untcr Der ^(utrt (Reaore fub Crypta) fm ©om uat)mcue5 Matth^o gc^auDcit. ^or il)m bnrat fo(cl)c ©tcilc an. 15-03. ieggenl^arb vow @t6c!en, lDc(d)cr an. li-H* I)icfc6 §citiic(;c m\k%, mW^ fci) i\)iU m€ Dcm g^cid) jci^t cra>e()utcn mit E bcjcicl)nctcm 'Su^e/ «UD au^ Dcm mc^rgcDac()tcn LEGATIS domus panis gcicrnct ()abe*

P. 6. i)abc i(X) Dcm Priorem 5U ©♦ ^C^^Cinui^ Doftorem XPenb Dcn ^or^ nal)mcn Johannis gcgcbcn, uuDbin Darin D.^o^anu Woller, Dcrjufciucc 3cft (tbetc, gcfo^gct 5)^aci)ma()(^ ()abcfc{)D.lX)enbenci9nc^anDgcfc()cn/ Da cr (tcb ^enric^ fc6rcibct. ^^r Dafclbfl \)0U Dcr @. 3o()anni^ ^irc^c ge* flcbcucn Jurgcn5Ra4)ricl)tiftbei}ufft9cn, DagDie35ruberfc^affta(Dar, njct^ c^e Dcn 3una()mcu Dc^ l)ei(igeu Creu^e^ 3u ber erjlen 5^Tefj[e fu^rtc, trt)0* maQ Wrttt{)ief|en ju i()rcm S(c(tcrmatt ju Dcrgcit flei)abt ()abc, majfcn fo(^ 4)c^ ([w^ Dcm cSopicn^^Suc^e bci ©. ^iob fol 7. ;iu crfc()cn ift.

aueJ cbenDemfcibcnbeftuDetftct), DdfiDcrcrficSDangc^ifc&cPaftorjuB* ©corgReimarus bet ber >^tnt)en an.ii-^^» Vicarius juS.j^Cobgctx^efcn fcf*

An. i5"24* 4 3. Januarii t)crmcbrct t)Orf)fu gcDad&tcr Canonicus Schola-

fticus fcfne jd()r(ic()e Siuna&me, fuDcme er ibni^, (autDcr UrfunDe p.sop. iU ne Vicarie 5u ©. SJlaricn f n Qtrrtl^lfunb bcifcgcn \a^tt

S(uf Dcm J?anDc, fnfonDcr()cit ju ^rttn uuD ^orn, mt noc^ Da^ ^ofle ^Pabfttbum , unD am ©icnftage in Dcr auDcrn t)DfIcn 2Boc6e nad) Oftcrn/ trarD Die rtbs6tti(a;e XPdfartlp n^c^ bemljeiligen 33lutt) 3ur IPtffharfauf Dcm ganD^©cric&te bcffatiflct, Dat)on bcrciteJ tm 2.93anDe Dc^ iftcn %{). ?♦ 662. flcbauDcit ijdU,

Um^ctriunD^au(f tt)arcnDcr^rtiberfd)<?fift be^Mtfien i!:et4)n<mt^ ju©. 3obauni^ Dbcraitcn unD '23orf(cnDcrc M.7ol)rtnn lX>etfen Protono- tarius, M.^ermen ^rtngenbefe Dcrf^iiliflcn ^lecfttcn D. M. ^oj^rtnn 2^unt^ l^erb, ^ermenSoItott), ^tirgenxjan Ceuen/ 2(lbert©r?Ipborc^, ^oljan Coep, DeOIDer/ ^tmi4> ^et^er, igmt^ Posgenfee/ ^tnrtd;2(oep, J^O:»

^im Wii^man, ^utticn vam ^oltc unD Dyticl Wolkv. ©clbi^qe^ru^ bctfd^afft giebet e.a. Denen Slrmcn 44. €llen &cf)ottifd) QGBanD (l^acfen, Sucf)) unDfnnff3ci)cn paar ©cl)uc. ©iel)e bat 25oc! bdrtnsenbe bet:23t:o=^ bctf(^afft bct S^<^nbctfal)tct van roegctt be6 Jjtllige 4id;mnme(5 tt)0 S* "^o* J)^ttttee be6 Clojiera btttuett ^ambotd). fol 3, 5-. 6*

Ad p. 10. tft f)inju3ut6un, Dafj n)urctltc6 Die ^^wlaQc, ju SBfeDerctftat^ tung M DuccO DenSann t?crui:fac()ten ©cfiaDcnd , m\ m dktifn gefoDcrt n)orDen fci, n)clct;cdDan tt^eil^ au^ Dcm^apfcrltclxm Mandat, fo unten pag. 89.xulcfen(fr, erbellet, mafTenDarm, Dafi D(e ©ertfci uber SoDcrunq groM fer uberfluf^tgcr ©cf;ai^un.q \?on Dem <Sapttul un\> B^tttctncr q3rteftcrfci;afft (td) befcOn)crct M^e , ancjejetget ivtrD ; tbetl^ cr^itebet (tc& foId)e^ Daraui^, Dag an. IS27* aitf SCF. D^atb^ yerlangen, De^ (Sloftcr^i^u ©."^ot^annt^ ^let- notfjcn , 5loftbarf ettcn unD 3dl)rltct;e 5(ufeunftte m\ bclcgtetn ^auptftiKl linD anfgcfcftrteben , unD mtt Dc^ tiorbemeitrti Prioris ^auD untcrfct)rteben, I)erau^(}c9eben n)orDcn ftuD , wic m^ Der ^Jcrjctctnung p. 263. fq. ju erfe* t)m tft

^CtDemi^^sd. tftDer SoD etne^ Vicarii imSom Henrici Jacobi gcuatit,

iDrtcber t)ermut&{tc& in fctnctn 3rrt^um gcbltcben , angefcbcn er fcine S5e<i gangnu^ auf Den erften StDDcnt unD Dcn ©onntacj L^tare gefttfftet Wf fo aber jur S3cfretung Der ©eelen au^ Dctn Jegfcuer (jetnetnet ivar, (tel)e Lega- ta Dom. pan. ju bctnercf Ctt»

P.18. tDcrDcn Dret ^rcDfger De^etJancjeKt anntcI(iflett35u(Iorp gefcOtcf t, Die nur unter tbrcm ^ornaf^thcn^^^^cob, ^oljmtn unD iCuca^ angcgcben Wit^^ Den. 9)(tcf)Duncfet, Dag tcf) Dte betDen erftcn erratben babe, unD c^ '^acoh Laurentii uuD^ol^mntcStjjIroxD fetn Dai^on jcner ju 9^tcoIat uuD Dtcfer ju ©, (Satbartncu geftauDen , man bcfc)^c Dcn 2^emptfci;ett ;Seric|)t unDDic^*^!)^'' lic^e (Sejlalt De^ (?♦ Prebtgmnt^.

P. 32» n)irD ^oad^im ieiler{)ofFGuardian De^ Cfoflcr^ ^lartcn 3)Tafl* Dafenen gcru^met, tvobet Dtcfc^ l)itijnie(|cn, Dage^au^ DenQ33crten D. 30- Ijatttt ^ToIler^, tnttttJcMjcncr bcrtct)tct: Da^ Dte t?on@. 3of)annt^nact)(5. SWarten 50]agDalenen Sloftergebracf)tc g)i6ncee(amtbetnGuardianbergrau^ en 35onen Dte CSappen au^gcjocjcn l)httc\\, f^^cimf Dap er Dem 931unct)ftatt- De unD Der Diomtfcf^en fHclicjtott abc^cjiiget babe.

P.36» n)irDerje()Ieta>icDcrcBbttc6-<Saftettju91tcofat, unDbalDaucf) <n Den anDcrn ^trcfien, fctncn^^Infaocjcjcnommenbabe. Q^Bobftju crtnitcrn f(i, Dag Die I6b!jd;e ^urgcr|Ii;at1t bcreit^^ an. if^^^mitfolcljcn (^cDancfcn

«mgangen fct, ancrtpoacn |tc ii\ tl)rer2Intmort aneS^D^at^ n,s, einerBi^

(ie

V

(!e 5ttUtiterl;aItuns itnbX^erpPegime bcv Qivmm gel>cncfet, xoovuhct tnan ahcv vocitcvc 'Qcvatl>fd)lat^mQ au\hikn vooUc,

3n Dcmrdbcn 3o&r jancftcn ftc& ^te belDcn dltcften Canonici ^cuvii^ ISanftow unD TMcoIac ^uge 5u <5:aptrtc( um Uc DbccrtcHc* ^crmutWi^ t>a(}er, mil |cnerrcincr()dufti)ciife(;ncn)C(jcn offrer^ m\ ()tcrrctrcn/ unD ba^ ber fctne rendentiam brcc(}cn mutic» 3ci) ()abc fclnc d ig. O^aobris bcfcbe^^ene Proteftationi]cfc()cn, tntvclct)crcr(t^iibcrtoor(icDacbtcn 4^m\>cn bc|c()n>cret; ba^ ob er tool fou|!ett mtt bcm iljm An. isoj. attgetotefLnem @ie uttb Stattb, utib5tt)<tr ah bcv ncd)\}c ttad;bettt Senioresufrtebettgeroef^tt, et: tl;mitit>ie(eitT3^t)re, 5U eitier betieti^etjKtd^etiutibtijrett ^retjjettett o!;ttc bcm fo I)6d?t^tt4d;tl;eilt0er 5ett, ol^tte ^x»cife(, ti4>auf bett^eifktib ber lX>eIt(tit>ett, fettter ^reutibe, perlaflettb, ober au6 2(tigebett feittcr IPte* berroartisctt, ober tJOttbem «Sod;mui)t^.(0et(lgetriebett, feitte fmiff uttb 3rc»att^ig3«l;r uttb brtrtjiber UttoerrticBt geljrtitette Refidentz gellrittett , uttb il;tnfetttettQit3tittb@tmib5u6!apitte(foroo(, rtl6imCl;or, inbcvZlM utib tttit (3c\valt gettottttncttl^abe^ Doc() tc^ M fetne et.qnc QOBorte ()crfc6cn* Proteftor-quod alias de anno millefimo quingentefimo Ibptimo venerabile Capitulum ecclefiae Hamburgenfis nonnullas literascorcordi^, figilloejus- demCapituIiroboratas &figilIatasconfignaverit DnoNlCOLAO HVGEN prcefat^ eCcIefi^ Canonico , in quibus literis inter alia continetur & habetur, quodidemDnsNlCOLAVS, excertapermilfionepr^faticapituli, locum inChoro<5c Capitulo ftatim poft Seniorem maioris ftipendii obtinere 6c ha- bere debeat, prout idemDnsNlCOLAVS a pra^fatis annis ufque ad pr^fen- tem millefimum quingentefimum vicefimum fextum annum locum ftatim poftSeniorem majoris ftipendii obtinuit&habuit. Etiamq; finealiquaipfius contradidlione aut alterius ejus nomine contentus fuit. Jam proh dolorf idem DnsNICOLAVS his temporibus cleroejufdemq; libertatibus infidian- tibus , amicorum fuorum ac laicali praefidio confifus , forte per fuggeftio- nem ^mulorum meorum aut fuperbi^e fpiritu dudtus me Hinricum 'Sant^ fcott) fupradidum feniorem Canonicum a viginti quinque citra vel fupraan- niscontinuerefidentem, defado, locoinCapituIo, ftalloinchorojuremi- hi debitis fpoliavit , privavit & occupavit prout idem (poliat privat & oc- cupat&c.

P. 37* iDtrb ct nc^ Mauntii (Sa\iclman$ ber au^ ef netn ^rebiger ju©,Sa* t^artncnetn S5rauergcn)orbcn fetnfoH^gcbacet. 3cl) ()abetntct)Dcr©ac^ett tveitc V er f unDtse t , aber nicfet^, b tfage becf &tm €vbe*58uc&^ in 91tco(af , ge*

c futi-

XJ^rre&e*

funtcn/ al^ ^«6 uitt t)tcfc3f (t ein Mauritius (0rtgeImmvo()neS8ciKiunuin r<:fn ©tante^, mit feincr graucn Jjan^ ^itD^cnjolOi^SDcljter etn Srbe bci tci' ^'lieDcr^ muWen55vncf e A. 15-34. ubeif otvien l)abe, aud tt)eIc(Kr©)e cntfproffen : O^Jort^ i^im(SandmanMcd.D, uuD J£)erij03^ ^ienrtcl; Julii )^on 'iSrintnfc(;ii^cti^ iiine^ turaSeib^Medicus, Der ol)nbeerbet flcftoiben. 2) peter (SfagelmanPaftor ^u g]enen^5lircl)entn^olftcttt. 3) ^atlj^ama^a^dmm i>ert)eui*atl)ct anPeter JloUdm f n)el(6e an. i^-p^* ^itme ivar* llnD 4) ^^'^^'ia ^aselmmt , ^o^^am <0ofett ©)eltcbfte* ^cnt^ften^wirb bie Q25a^rfc6einltcl)fcit tJcrmebret, ba, betbeiti SeitiinufTct^ed l.c. angcfnl)rten ^amelmmi^au^fitnttggemad^tnjor* t>cn , ba^ etn foaenantcr 93]ann , albier aH ein ?5urgcr gelcbct ^abe* 3a ^er ^ojiodtfcben JP)iftorte baben xoxx m ol)nftrettt.^Cj^ (Jvf^ipel an M. ^en* xid0 'Zti^^m Paftore ju @. 9)]artcn unb an. i y^^- einc^ (5(5. 9\abt(^ ju 3\o^ ftocf 2(bgeorDneter auf t>er all)tcr ju ^mnburg ciebattener ©crfammlung, tDclcfeer m\ fctnem^lmte abgcDancrct, ju33otti5enbiirs,t)aer^u .P^anfegeboi ret, SSurger uttb cnDlict) Stirgermctficr gctvorDetK ©tel)e D. Zach. Grapii evatigelifcbcsl ^otToc! p.194»

5luf bcrfclben &nu tvirb ^e^gett^efencn unbbeurtaubten Q3ret»iger6 ju ©♦ giicolat m 4^amh\m '^ol^am^ (Dol^enborp^, ter nactjtnat)!^ ta^ €t)^ anacltutn 5U ^raunfct)tr>eig befoDert, gcDacOt. Suglctc&cr "^txt (cbefe ctn anber 'lolxtnn (Dlbenborp, gleic^fal^ ein ^mnburger unt) eifrigcr 'Sceen* nert)er®5tt(ic5cn^al)rbett, tt)clc6eer munolict) unt) fcl)rlfftlic6 auebreitete, unt) unter anDcrn©cl)rifftenan. 15-29. ;ium^orfcI)einfomtnen lieg; xx^at hiU Mxinb rec^t i6, etne !orte iernentn« dlen Stenben ben^lid. &mt betDcr 5iecl)tcn Doaor unD an. ij34. Syndicus Der BtaU 2io(f oc!, (te&e M fee(. ^rn» D.^rapen jcOtgeDacl^te^ 53i:ta)Ietn p. 87-fpq.

P. 80. cjefc6tebct ^rn, Dteberti^ ^obef er^ (Etit)el)nung. ©tefer mt dtt qcbobrncr ^gmnburt^er unDjitJar *5ermen unD(Bretefen©ot)n, \vM)tt an 15-21 d 3o.Sept. Dcm (Jloftcr ;^u 3litbbewrbe alePrior DorftunDe, nac^* mal)I^ abcr tm \Mwx r>crfammlun>3 ^ue.^obannt^ (ebte, betberDorbre^ cl)cnDer®ottltc()cr ^al)r()eit abcr, Den SfberQiaubcn unDS[)Iunc6^fianD t)er«' Itefi, Dtetci(fante^e()rebcfoDcrte,e()Itcl&n)a.rD, SitiDcrjeitaete, unDinoDet: mn 15-34. Dad 3citlict)c Qefcgncte. ©eine Q[Bitive \)at etncn Dicbmd) von £oe tvieDcr se^euratl)ct/ Der ^mi^ Dat)on ift unten p. 29S. uttD299* ixx^ ftnDen-

P. 104. fft in <i^.J^al:>t$ 5(nttviort ad art. 13. nad) Den QBorten tt)trb a\mmad)^t fein Dtcfe^ ()(n3Ujufitacn: S)em jufolflc (teg (£(£♦ Ji^l;t Dem

©om^

V^xttbe*

©om? £)cc6(intcn ^utct? feiueu Secretarium t?crme(Den/ Der (llmfci Prilegia; eiegel uuD SJriefe Dor OBcitJuacOteu ( 15-28. ) auejuliefern mx> ju ubcvae^ \>m, aut)cr^|oUe|teil)rergiufen, fReuteuuuD/^jebungcu, Dic tte bi^{)et iii «UD auiTer Dcr ©taDt geuotTeu WU , i>ei1urtig fcin , ivoruber |ic() abcr Da^ ^npitul Dor j?ai)fcrlia)cr 9)lajcftar, tvic au^ Dcm ^at;fcrlic&cu Mandat ( agp j eil;cnet, !)ocClic() bcfc(?tvcret*

P. 141. UMrD Der ^efc^ruitg Der ^ettebictmet; 9^ourteu jum 2^emeBecf gcDacbt. ^ou Diefcm eiofter ftuDet m) im l S5auDe Dc^ iftcu S()cif^ p. 235-. f iuc ?)cacl)rict)t , Dabei icft anjegt Die giabmert Det DDruebmftcn 3unafrauett jufcOen fan, \vM)c an. 1529. um DfteruDaju geborct, uitD t)on MmlU ct;er £Dlaie(rdt in ©cnuemarcf , md) bemti)rigerrProb|iu!tb mtbere Votr*

(limDertl;)r2(itttgttugfmTtabseb4tic!etl?attett,Daittal)(^jwii)reaefeftcteQ5or* ittituDcr 93Icfter ^ittrtc^ 0d;ultett Sonigl. g)]a Secretarium uuD ^entmef^ ftcr , unD ©om^^errn , n?ie aucf) ^am 33(ottteti (ErbacfelTcn «uracr m l^mburg, nem(ia): Aimampo»tpieflett,Priorin, Catharinam ^^uinbert^, Subpriorin, ^ttsebord; x?ott Pleflett, ^eflcrfcee, ZUh Sommerlmtbe^, ^oiicric^e, Annam Sc^oi^e , eancf ittefterfc^e , Barbaram ®tt>ot^e, m^ fteriuue (Scholafticam) uuDC«ciIiam33urtf!et^XIBR»MEMERANDOR ad. an. JS4-U

. P. 14)-. ift Diefe 5)]acbric6t eiuiuritcf cn, S(m ©oitnerliaa nacr) Quafimo- dogeniti, Da^ijt, irciiDftcru (tc()aitfDen 28. Martii eingeftc(iet()atte, d,?. April. eifcl)icneit mx ^attiburg au^ >l;mttt l^u^ailjam uuD Stephanus ^cmpe PaftorjuQ:ari)arinen, auf Der^erfamm(unfljui'(eti6burtt, tDeicbe, um tmt Dcm t)om 3unc]f(en ^a(]e uuD Dcm ^ciX §(benDma()( in%(e^renDem ^Kktitor^ofma^^^ ^„geftc(Iet n)ar, Die traffett

Dafeibfl JOHANNEM ^PiNVM unD THEOPHILVM ati; tDCtcbeuaX ttta ) ^bci unefctUD(Dcr^icc6c, a((lDer©c|iu(cnitr?(ict;e2)tcnfte(|ctban, DaX

ttta )( abcrtocrmm[)(ict)^u tl)rer «efoDcrung(Be(e9eui;eitse3ebcn^l;aben, ft^^^ J. M. :Sr4fften x^ufunifc(;e ^irc(;en^^iftorie p. lol

P. 149- tvirD t?on lol^antt 35ul;enl)a3ett5 ^erricOtungen , fo ujoI Ut al^auDcr^ijjo, gcl^anDcIt ^onDcitiii?a^er jn^r4unfd;«)etgtocrricC)tct, tft ttcbtt Dcncu 1. c. angcfubricn ^errn ^ct&meier in Der S5raunfc{)n)eiaifct)cu^ir^ c(;cu*Mtoriept.iii.cap.4.nacl;su(efen. «r^ j^v

ecinen ©c[;riff ten ift Die Pomerania in quatuor libros divifa , mlcbt

^lpcrrD.jrtc.^enr.^alti)rtfarimDertT?ic(;neni728.miteiiti3cn3ufa^en5uerfl

c 2 an^

"' I I I I I "

<in0 gicfet gegebcu , unD ju (0retffbxx)alb tn 4* t)rucfcn (nflen, i^u HiflcfeHctt. S)urcl) feine ^(udesune ber Pihlmm x[t ec tnfonDec^eit Dem fecllgen^^^atec LU- THERO befant gcttJocDeU/ Der ani) Da^cr, ixadb bclobten JE^ecrn 2^etl>

me(er6\>efme(Den lc. bcn^ogcntvarD, rt^anSimonisBenkii (alias Heinfii)

iStelle, obwoUvieDcrfeinen, Dc^fecl»33usenl^4ScnaBUIen/ sum^faccem in WittmUt^ ju \)ercvDnen.

gu p.ii-u get)6rcn folsenDeSufdge: d i3.Novemb. l^atDa^dapttul unD .^emcine fPcieflecfcCiaft t>A. Dte Canonici iiuD Vicarii , tDclcfte auffcr Dem ^rcDtgamt icbtcn , unD Der 3iomtfc6en fKc^ ItaionnrcObeipflitd&teteu, einen@cl)ui3=unD iSelett^^Srtcf, ttJclcfiertnDcm DrittenS5anDc Dc^ iften 2l)cile5 p. 846. julefen tft, bei Sapferl. 2D^a)eft» aui^flc*

tDirctet*

d 6Dec.^atDte35ruberrc^afftber:Er6nuneMARIiE, tt)eIc()eDteBr4mcr,

Vtfcber unD ^bdcti^ tn Dem 2)om bigl)er gcl^altcn I)atten, ibr jum 9}leg^Stcnft uuD ©erpflcflunB tbcer 2(rmen (^cmtDmctc (gelDcr, J^auptftucl unD Sinfeu/ tuiDaUe Da5U(iel)6rtge UrfunDcn unD 25rtefe Dem ^ofpttd 3u 0. ^iob jusc^ ttjauDt; (tebe Dee? befaflten J£)aufe^ dtCopien-35ucbfol, 9*a. tt)obeiDanauc8 ivi qleict) ju ertnncrn ift^, Dag , ob m\ iw Dem -Oaupt^Recefs , fo in Dicfem 3at)r, tDieobcnertuc^net, auf3eric()tctn)orDcn,artic.5'3.V5ecfu(]ettt?orDcn, DafjDa^ Poc!enl)au6 ( fo pficgct man gcDacbtc^ J^^ofpital i^u nennen ) i^u Der gemeincu Strmcn ^.Kifte gcrcct^net , uuD alfo unter Der (Dberalten ^erttjaltung ftdm folte, Diefer©ct)Iug Doct) uict^tjurau^fu&runggcDtcbenfet, angefe^euDicfc^ ^ttnc\v4iam, unter Dem Patrocinio Der betDcnalteftcn ^mn 35urgermet* ffern , m\ act)t ^Drftel)eru , Dte au^ Deneu anfcb«lta)ften ^Siirgcrn Durcb^ goa^crtt)e{)fettt)erDen, unD|dl)rltcl)Die?01iil)cunter ftci&umgcl^enlaffcn, bi^ uuf Dtefe etuuDc / fetne Surforse uuD ^flcgeempfanget*

An 1530. am Jrettage Dor mattW h(^bm befngtcn ^anic^ ^orftefict f Dtefe^ ift p \S2. ctnxurucfen) uicr ^JIef^flciDanDe unD etn gulDenc^ ©tiicr, tt^elcfie iurct) Dcn aefadencn uuD abgefcOaff tcn 9}lcf) .Sram , unnui^e ffierdtl)c geiDor- tm ttjarcn , Denen ^rmcn hnm Seftcn fur ac^xig iOlarct Subfct; Perfaufft, fje^eDae^ alte Copien-33uct) fol. 12. a.

3u p. if (ie{)5rct : S)af d. 23. Maji Der q3abfl cinen Vicarium im 6ieft^ acn S)om, SRabmcne^ Andream COentlmtb Darum , Dafj er/ xcic ervjcrfprO'' c&en^attei feineVicarie i^ t&ren 5(uffunfcen nic&t permel;ren unD \?erbefferu

tt)Ol'

tvoHcn, <nt»cn^ann 9etf)anf)abe,^cr*25mi*?3nef ift untcn p.3i6.rq.clngcru^ (f cr iDorDcn. 9)lir ift untcr Dcr 3ctt cinc antiere Dcffclbcn Excommunication \)Dnbcmfelben3al)re9ctt)orDcn/l)iccincn()lert3cnVicariumju@*^ctcrWat=' tl)iaQ ^ilk rarumbctrojfcn/ wcilcncrmcrunbrcdjfc^jtg 9vbcinifct)c ©olb^qul- Den Dcm Canonlco Scholaftico, n?ic cr fct)ull)i(} , nictt bcjablct ()attc» (^^$ ift ti^ cin tnercf (icftcr Umftanb, Dafi (tc|) tcr ^abft fo(ct)c^ in ciner <5toan9c(ifct)cn ©tat^t untcrfani^cn Durffcn/ unDftnDct (tcO/ bagberfc^bcburct^fo^ci^e^Su^^cn/

Sann unO Excommunication0*S5ricfe Da^ Capitulum UOC^an. \s63* fo()art

gcfct)recfet/ M^ e(l Datvicbcr/ lautDc^ tm 2ten^attDcDe^iftcn2^eil^ p, 363. ju(erenDen 53cr(}(cic6ef , feine 3ufluct)t ju (^(^* T^alx nc()mcn unD Dcffen (Sc^u^ fuc(;cn tnulfen. ®eIceerDan auc()Dicfcm Ubelfcine^uDfcfiafft .qcgcbeu/ a(^ er / Derm5,qe Protocolli Capitularis Lit. D. f. 204» einen ^merfen Pontificis Bullatum in6 ®efan(jn&g tt?crfFcn (affen l.c. p. 390. Um Dftcrn n^ar ^tle^

tnan 2^oIf JumLe^aorePrimario unDSuperintendentcn im 5?orfc1)Ia(j/ De(^

fen q3erfon ftc^ DiCSurgcracfaUcn^alfcn/ abcrnicttnnDcr^/ at^D^tfierDae^ (Etjangclium lautcr unD rein prcDifle , fte^e Den Siu^iugDe^ RecefTus unten p, 266.

P* w^ 3ft t>cr SoD ^o^anni^ von bct IPetfertttge tiuc^ Vicarii im S)om/ unD bei Der Clertf^t angefebenen 50?annci^/ Dcr tJcrmofle Legatorum Domus panum an. usu flcfcfea^, anjufcOrcibcn.

enDIic&, fo babc ict) ju Dem Supffer»2itul t^ic um?crbefferlief;e (JrftnDung De^JDocI)t]e(c()rtcn^crrnProfeiroresMich.5?tceci/n)c(c()eaufDembefantein 3ubc( Portugalofcrju fc()enift/ ern)cb(et/ unDcineabbKDung unfer^ (iebcn •g)rtmburg^/ fon)te(teumDiefe3citenflefta(tctflcn)cfcn, Daju flcncmmctu

c 3 QSeiv

' TSi^ yjf» ^3bt 'TXv ~ ^jKt ^3Kt ^Vv Vw^ ▼jK^ T3n tVv ipm% 1Pm% VMV 1PM% vmV vmv vmv

bte in l)jefem ^anbe t^otfommett.

I. M. Nic. 25u(Jorp8 ^ricf an ^o^artrt 25ugctt^4gcrt £afeinifcf; unb ^euffcf) mif 5(n?

mcrchmsen» p. 19- ^qq-

II. Steph. 2^cmpcn mavl)affti^e»: ^^evic^f m bei* ^apen ?0?e|fe unb anbere itercf en ^ ©e*

prdnge al^ier (I)0 J^amburgf gednbert, unt) Die ^egemvarbige ^rebi^e, 0??e|fe unb Ceremonien upflcfamen unl) angcnamen , tvebber be unmarf^afltige unt) falfd;life ^cffaginaeber ^apcfcljop batfe mit i^ulen unb (^pttm pnt) ai?ertvunnen, mit ^lm mercfunjjcn. p. jg.fqq.

III. 5iudsu()au^M.3o^«nnKcine?crt*^c(]amcnf. p.^9.

IV. D. 3o^ann iXi^lUve , eine^ eifri^cn ^^apijten^, ^ad;ricf;t m\ ber Oveli^iion^^^^^erdrt*

berun^ in ^amburg. p. 70. fqq.

V. ^ine^ ungenannten ^apijlcn^ ^rjef^Iun^ m^ hd ber Reformation vorcjeganiien»

p. 8?.rq.

VI. Pafquillus cantra Evangelicos. p. 8*J.fq.

VII. 5?avferlid;e^ Poenal Mandat C\i] bie (5tat)t t)On bem Capitul aU^Ciemircft, infinuirt an.

I r29.am(5onnabcnb Dorgabian<^cba}]ian. p. SS-

VIII. "^^^^^n 25ugcn^<tgcn$ ^ricfi?on fciuem ^^eruf jum Paftorat su^S.^^icofai in ^ambnrg. p.^r.

IX. Fragmentum einer ^amburgif^^cn €f)ronicf i)on An. 1 5- 29. p. 9 5.

X. 07acf;ricjt t>on benen Q5rubcrfcbafftcn unb Memorien iu/^4mburg. p. 100. fqq.

XI. (250tte^^5?afl^n Crbmm(j An. 1^27. obcr : ^lnfancjDer iTijien/ fo tbo^anjbcrcfe^e^

llcUet 10» p. 1 1 2.

XII. $Srief ber Srbaren i?on tubt<f an bic i)on ^amburg bcfreffenb einc^ Provincial-

Concilii l)en eingcriffcnen C trie pc ed ncnncn ) ?)?ZiJ]braud; bei ^m Ceriinonien , ol)f ne difputiren tjovsufommcn, ^lm ^lbcnb decoll. Joii. Bap. an. 1^27. *) p. 124.

XIII. 5^acf;ricf;f t)on bem midlun^eneu 2(nfc!)la3 bev ^Ci)[>ii\m tviber hk Cutocraner An. i f 2S.

d. 25. Apr. p. I2f.

XIV. ^oamac()tber ^^urcjer M 12. QSorllenbern ber ^lrmcn wnb fonll bcni^.^erorb^-

netcn

*) P.125. mup fur XXXVII. / xxvii. Qdt^in it?fvi)en.

:^tv^ti(hunB bcr 15eiUsm , bit in biefem B4ttbe \>^mmmen.

mtm Q5uvi)em m$ ;Voem ^ii:cf;fpic( QiQtbm An. ifa». 4 ante Petri unt) Pauli. p. if6.

XV. Aaa jmfdf;cn (S^. Ovatfec unb bcncn ^cDoIlmdc&f tjjten ^ur^crn An. 1 5-28. d. 26, 29.

& 5 1. Aug. An. I ^29. 5 t>i>l' Petri. p. 1 f 7. fqq.

XVI g€* Krtt!)C6 Uit5ci( in @rtcl;en ^«iis mollcr tvibcr bic Memorien fm ^om / cin (2rbc bei bem 2Bieferbaum betre(fenb. An. 1^27. feriaiv. anteBarbarce.

p. i6f.

XVII. ginicjc 5lrticf e( me bcm JgJaupt^Recefs m An. i f 29. p. i g^. fqq.

XVIII. Wef(mi0Andrex$Scrnarb^Sum<Scf;reibcrju©.3uri)cn. ino-Cathed.Pe-

tri. p. 170.

XIX. Up bc^ 5(bbatc^t)an®tintc ?>}?($ac( tf;oilfirtcbor4) unb (tne^ ^rouc^(yfc(^ Q3rduc^ CSocf Sintroort Stepliani :&cmpcit, ^rebicjcr^ bc^ €i)anse(ii €hrifti tbo ^(\mi l)Orcfe/ famt einer ^orrcbe^o^flmi Bugcn^agcn i f 3 1. p. 172.

XX. €€. 3^^c6 Orbeef tvebber ^grgcrts :&4rpc«$ ino. ? nac& AiTumpt. Mari».

p. 2^2.

XXI. Ejusd. Urtf)Cf( in ^c5cn 2^urtl5C 2v^ contra Provifores Memoriarum im

S»om , i(?rcn .?)of auf bcv D^aboi)fcn betreffcnb 1^50. fer. 2. poft. Nativ. Marije.

XXII. Eiusd. Decret in (^ac&cn 5pan^ ^u(&afcn 5^inbe^ QSormunbcr, tvicbcr tvei(anb5((^ brecbt ^u(l^afcn(J Canonici "i^cliamentarien An. i f 5 1. p. 2^4.

xxm. Q3erc)(eicb jn?ifd;cnbcnen Executoren t)on Jo^ann ^c(crt ?e|lament mit S<ift$

Ko^CWOl^e. An. ij-ji.^^poftOcuIi. p.2ff.

XXIV. 3(rcrt^tnoIIcr6 Vicariiju@.€atf;arincn?c(lament. if;i. j.Apr. p. if^.

XXV. QScrglcicf; bcr Q}orflef)cr bc^ grolfcn Jg)ofpita(^ jum Jgiciii^en ©eif! mit ^cttri* (S>cr> ^C6(£rbenuberbe(|en5e(lamcnt» An. ifji. p.^fg.

XXVI. ^erg(ei* jtvifcben ijcrtrtcb i^i^^cfforp Vicario unb (gflgcrt fTTctcre 5?inbertt An. ifji.d. 17.N0V. p.2f8- fq.

XXVII. €€. Kdt^cs Urtftcil in (2ac()en ber QSorfle^er bcr ^rmen tt)(ebrr 23crctt^ ID^ovc*

An. I f J I. 24. Nov. p. 260.

XXVIII. Ejusd. Urt^cii in ^a&jm ^atte XVul^afkne '?oc&tcr tviber Zlbtxt Wnlfyaftn^

Teftamentarien. p. 260. fq.

XXIX. Crbenun^ t)orbe 5(rmcn, be k 55rob Mn ©ob5artt(jcn €5rt(!cn up bcr ©tratctt famm(en unb biDbcn tn?ifc&en bem ig&rfamctt l^abc bnbc ben STucrolOctt getviaifjcr,

Cd. e.c. p. 26i.fq.

XXX. Q^crjcicbnagberStcnobien unb ^a^f^^m unt) ^tl^m M (^(oflcr^ ©♦ Sofianni^ in 4)amburg. An. i f 27. p. 2 6 j . fq.

XXXI. gjan bsr acf^tS^cner 3{mt f. d. 5c c. p. a^f .

XXXII.

yhniid$n^9 ber l^tiUQcttf

XXXII, ^lU^JU^ bc^ Receffus Anni i f j i . m Cantate. p. 26 f . fq.

XXXIII. Ovbnunc) Ux^t\i2tidmm^iQ5tid)mtmn, 5^ircf;^(^ef($n>ormtt unb Diaconcn SU^^.^ctri An.i 658. aufi)cvicl)tet p. i66.fqq.

XXXIV. Articuli ijam ^vocrc ju beffcvev SJovtfefjuno i)ovr)cr5cl)cnbcv Orbnung» p. 269. fqq.

XXXV. Articuli untcr bcn OiJcvoIbcn An. i6oo. upflericl;tct, mit cincm mcvcfnjuvbiijcn

Exemphr conferiret. p. 271. fqq.

XXXVI. Extraa au^ t)cr 5ivmcn Orbnung An. 1622. aufijcricttct bie Onera bctrc(fcn&»

p.274.fq. *

XXXVII. 5r^ac&ric|?tt)cnt)crW>©cfcf)mornenQGBa^lju@«^3ctri An.i6n. p.^rr-

XXXVIII. S)cv5?irc6''®cfc(?tt)orncnju@«^etvi(git). p. 276.

XXXIX. Curialia bci ^lbkgun^ bcv 5^ird;en?9{ecS?nung unt> Q)efc&n)ornen S!Baf;( ju ©. ^e; terAn. 165-4. p-^77-

XL. Q5cn)inij)un0 , n?ieci^mitbcncn©efd|?tvorncnsu©.«33etr{, bieetwanau^^ctrctcn, bti if)rcn^cid;besdn(}nu(Tenfoncge5altentDcvt)en An. 1660. p.277.fq.

XLI. 5f^ad)vicf)ttt)adbeit)ev£cic6namd*©cfc()n)ovnen2aBaW <5»^ctvi ju bcDbac^ten An. 1663. p.278.

XLII. Prsfentations-Scttcljurjuraten^^af)! JU ©« €at5arincn An. 1726. (J.28. April.

p. 279. XLin. Sin ^ricf auf 2 f . ?D?arcf ©elbc^ juf)i^rcnt)e ciner Commende bd bem ^lltar Philippi Jacobi in ©, 9??avgavet5ert Capcne ju 0. Catbavincn , tvclcte tYiami^ 25«irtfdt^

tt>ci(ant)^UV0evi3Cllifftetf)at. An. if2i.d.20. Martii. p.28o..

XLIV. ^oh.Angeli Arcimboldi Literse, quibus Henricum Batttftott) Canonicum <Sc Scholafticum Hamburgenfem in Acoiuthum Papse recipit. An. i f 1 6. d. i. Sept.

p. 285. XLV. ^cr6oi)^ 2f!brc(t>t jumccFI«nburg^ajjbovt5 fuv<Settri(^ pantjeow @cf)o[a*

flev ju^^amburgunD ^om^^ejiv juQ<l3crm An. 1 f2i. greitag^ nacb Mifericor-

dias Domini. p. 288. fq- XLVI. S^ev J^idDcnev^ unb ^dtencrd ju (gppcttborp Gravamina nsiber ^crmcii Boltow

unt) ^attS Ko^Cttborcb An. i f 2 1 . vif. Marj^E. p. 290. XL VII. Henrici 254tttff Ott) Prjepofiti Ziverinenfis Juramentum de fideli Adminiftra-

tione Epifcopatus Ziverinenfis An. 1 y 2 1. d. 1 5. Aug. p. 29 1 . fq. XLVIII, GeGrgii de Blornentha/DGCsini Ecclefise Z/^km?/fconftitutio HenriciBans-

kowen Scholaftici Hamburgenfism procuratorem fuum. An. i f2 1. ;o. Auguft.

p. 295.fq.

XLIX. €in f)ientf)C^?Srief an bie Commende ju S. Apolloni^e im ^om auf jn^an^i^ ?9?arcf £ubfd;»ont)vei^unticrt?0?arce£ubfcb^aupt|}u^(^ An. i f2i. d.jo.Sept. p.29f.

L. Johannis Wedige Vicarii S. Nicolai //<?w^//r^^w/j- conftitutio procuratprum ad re-

cipien-

bit i*nb<cfctit2S4itb< i^Mmmtn*

cipiendam vicariam in oppido L/rwe SHerinenfis dioecefeos per refignationcm Henrici Banskoiven vacanCem An. i f o i . 22. Od. p. 297,

Ll QJertrag jtt>ifcf;cn J^errn ^ttirid) Brtwflto»» S)on^^rcbl]en ju Qcfewcritt unb Scho- Jaftjco ju ^amburg unb feel €ren 2&iricP Bct^c^crn nac^flelaficnen ^lnDcvn wescn etllc&cr3«5«nrucfpdnt)iscr9ienten An.ifj^.inCliern p.299.

LIL yoachim Clitzing VrxpofitiHamkurgenfis Coilatio vicariae in Henningstede ter- XX Ditmarfise Henrico ^anfcovio tada An. i f i f . 30. Aug. p. 500. fqq.

LIII. grlJ^^tfd^oflrC^riffoftcrttDon 25rcmcfi ^au/f^q5rlefii6ert)ag ©tifft^ ^orff TOcf^ littgebfiteclanbenSchoIafticnm ju ^amburg auf fcliu^cbcn^scjt. ^Brcmen An.

I f 22. Joh. Bapt. p. 502.

LIV. 5iPrac& ttt5ifcf;en ^ittricfe 254ttf5Bojv Adminiftratorem unb ^ranjef! t^o ^ivc^ ritt ?c. uj) einen^ unb ^crmctt Bolton^ jc. anberbct)!^ toan tvcgcn ei)nc^ ^cvofveben^ mpt5 ber ^[;obe()arini)6c t^o (gppcttbcrpp bcle^^en. An. i y 22. tor £icj)tnif|Tcn. p. ;o}.

LV. Joachim Rubel a\ias Cantz Gymnafii divae Virginis Hamburgenfis Reaoris pro- miflio, obligatio «Sc poenaram fucmiftio lupcr XII. florenos Rhenenfes Henri^ cdBanfioivVrxpoCitOy ratione difti Gymnafii ex contraftu dcbitos. An. 1J22. a.Julii. p.50f.^.

LVI. Theobaldi Walch refignatio vicariae perpetuae ad altare SS. Matthia Fabiani ^ Sebaftiani fitum in parochiali Eccjefia S.NicoIai Hamburgenfis^ per Chriftia- num de Hoya Clericum Bremenf. dioec. in favorem HenriciBanshiv Komxin Cancellaria fafta An. 1 f 23. d. 10. Oftob; p. jog.

IVIL Zutphcldi Wardenberg decr. D. Protonotarii Apoftolici ac Archidiaconi Tri' butzenfis Inveftitura Henrici Bantskoioen fuper fimplex beneficium in ecclefia b. Mariae Sundenfis ex refignatione Georgii de Blomenthal D. ^ Decani uibe' cenfis vacans. Romae 1^24. d. j.Jan. p. 509,

LVIIL Theobaldi Walch conftitutio procuratorum ^oachim golms ^Joannis Molt' kaft Vicariorum in ccclefia b. Mariae virginis Hamburgenfisvid refignandam Vi- cariam, quam haaenus ibidem in aede S.NicoIai pofiTedcrat. An. 1^24. d. i\, Scpt. p. 5 1 1.

LIX. M. Greg. Thelifeni de Hirfpcrg Facultatis artlum in Studio Francofor- diano Decani teftimonium quod Henricus Barfchampe Hamburgenfis Ma- giftralia infignia meruerit dc acceperit. Francof. Od. if26. tertio Idus Dc- cembr. p. ;i2.

LX. 25ercnb3ob4rtfctt QJerfcfrcibunfl oxi ^cnricb 234t!(TPow Scholafticum unbSom^

^crn ju ^amburg auf funffje^n 9}?arcf Siibfcb /dbrlicbe ^eibrentbe^ ivelcf;e

DonbcmDcrl]orbcncnVicario^nrw|>6a^«{)erfommcn An.if2^. ? poflj.Reg. p.jij.

d Lxr.

VtY^d^nu^ btv 23eil48m;

1.XI. HENRICI EpifcopiZ^^^c^w/j-concefliofacuItatis condendi teftamentum Hen- rkoBanfcho Commendiftce S. Clementis Lubecenjis fada. Lubecae ifig. d.6. Febr. p. 3

i.Xii. C(awc$ ^ug^ett Qutfun^iibcr 7o»5)?arc!an3e()ent)cfn'ne5abent)cCommende ju (^♦^at^avinen in^amburg ifjo» ^etri^auli. jif.

JLXIII. Mag. Mauritii Witte Acceptatio Canonicatus eccIefisE Lubecenfis per obitum Henningi Ofthufen vaeantis, nomine Davtdis Brunfwick Decani ecclefias Colbergenfs \\^oxg gratiJE cxfpedativse falla Anno 15-30. 8. Nov. p.3if.fqq.

LXIV. Excommunicatio Andrese Vt)eutl4tlb Vicarii ecclefiae collegiatas Hambur' genfis^ exeo, quiadidam vicariamnon augmentavit & melioravit inredditi- jbus, ficut promiferat, fadta i^Qi Hieronymum de Ghimitiis Epifcopum Wigo- rinenfem An. i f 3 1 . d. 2 3 . Maji p, 3 1 6. fq,

IXV. Documentum fuper diligentias ab Hentico Banskoiv Prsepofito Sucrinenfi ac Canonico Hamburgenfi nec non Vetro Kleytzen Canonico Lubicenfi proGura- torio nomine Davidis Brunfwick Decani Colbergenfis refpeftu Canonicatus Lu- bicenfis ejusque acceptationis fadlas. Lubecse 1 f 3 1. d. ic. Martii. p. 3 18.

LXVI. Documentum fuper denegatam Davidi Brunfvick a M. jfohanne Roden De- cano Lubecenfi ob metumLXlV. laicorumi pofieftionem Canonicatus , vigo- re gratias exfpedativae a Clemente Papa VII. ipfi concefli , 5: ab Henrico Epi- fcopo, receptis ab eoprseftandis, jam collati. An. if 31. 26.Febr. p. 320.

LXVII. M. Davidfs Brunfmck Proteftatio coram Capitulo Lubicenfi de diligentiis &: denegationibus fadtis, d: quodnon fpoliaretur Canonicatu fuo, nec^daretur fibi in illo intrufus. Lubecaif^r. d. i.Martii. p. 321.

LXVm. ©raf OTTO i)on ©d^aueuburg Q3erfd>reibunc) uber 200. 5!}?arcf ^Jfenninge , n)e!cf;el)cr @.pD}at(bia^/' Vicarie ju ^). ^icoltti in ^amburg jube^oren» An. 1440.

Thomae Apoft. p. 324.

LXIX. GODSCHALCI Epifcopi <5/^jT/Vn?/> ordinatio & promotio Henrici Brun ad ordinem Accolitarum & alios minores ordines An. i f 1 3. Sabbato quatuor tem- porum poft Invocavit p. 32^.

LXX. Wilh, Delbrugghe OfEcialis Generalis Bremenfis & Lubecenfis Executio lite- rarum Papalium ab Henrico Bantsko fuper annuam penfionem a Valentino Schuneman Re(!lore ecclefias in Bramflede ac Vicario ecclefije b. Petri Ham- burg ac b. Maria; in Hafeldorp nec non Johanne MoltkaftyiQzno b. Marise Ham- ^//r^^??/fj' ipfi folvendam , obtentarum, An. if 19. g.julii. p. ^if.fqq.

LXXI. Fundatio duarum Commendarum in capella b. Annse fita in ecclefia b. Petri Hamburgenfis per Hermannum Rodenhorg Confulem ( Senatorem ) Hambur- genfem. Stadis i ^03. d. 20.Maji. p. 33 1*

LXXIt. Difpenfatio 5c conGeffio Papalis pro Henrico Bantskoio Juniore , ilium , quam"

bie in bicfkm ^Anbt \^^tUmnnn.

vis def eftu laboret natalium ad facros ordines , 6c ad ipfum Presbyteratufn pof- fepromoveri. p. 954. ^

^tcjufcmmcn:

LXXV. 3a()rnci?e@eftaftbe^^4mbiir8if*crtPrcbig4nie0; ba^ifl, beutlicjegiirflef^ hmg, tt)a^i)om5lnfan^e Dcr 9ie(igion^?':Serbc|Terung bi^auf ^e^enwdrtise S^iten fut CO^dnnev, nad) »orf)erc)ef)enbcr 2[6a5i, Q^eruffun^, oud; ansefleflter Unterfud^un^ i[;rer 2tf)} unb Seben^ inba^ WiQt ^f)vmvtiQt £e5r^5(mpt aufifjenoninien tvorben, unb barin bi$ an i^re^ ^eben^^^nbe, oDeranbertvdrtifle^erdnberun^ Seflanbem

LXXIV. Formula committendi minifterii Ecclefiafliei.

LXX V. ^a^ ^cf dnntnug ber 5?irc&ett ju S^imbmg.

mdf0tv.

Pag. I. ifii.fief ifii.

p. 4. circ. fin. cr (ief i9

p. 6. circ. med. dele ad p. 6.

fur2Jo&4n»(ieg4e««'db circ. fin. Oenen iit^v^n^inen*

p. 7. circ. fin. vidi (ie§ vide

p.9. cireaf.ig^rencwegen (ieg i&rentn?e#

gen. p. 16, fiir ettvae in$ (D^r (ie^ i^ ee»?O0

ine (D^r. fur eben abgeb^ncF et (ieg Zh

eero^atben abQtband^a

p. 3 7. fiir d. Martii (iefi d. ? r. Martii.

p. 41-. fiir be^ MSS. (ieg ber MSS.

pofl vocem anberer fupple 97a^)*

ric{)t flir Ordinis lieg Ordonis. p. 45. lin. ult. proquoqua iit^ quoque 67. fiir XX>€f!ert>en (ieg mfle^en. 6s. in ber 4. iinie »oni ^uDe fiir It. (ieg

Idem. ^9. lin.g. fiegt()Ober95eDeputerbcr p.71. circa fin. in obedientes (ie^ jnobe-

dienter. p. 74. circa fin. t4 (re§ Oe. p. 75*. circa med. fc lieg (^

circ. f. befe^ren (ieg 6eVe^ren. 77- Wr ^rtr^&errn (ief »<}r(?&er«t

78. in Der 5, ^inie an flatt be(i5Wget (ten/

(icgbe^abtget, fUn p. g2. c. m. iSrte (ieg iCn^e 84. Iin.9. fiir VX>ul(enn(>erer (ieg lCOu^

lenniJeDer lin. 4. Dom ^nbe fiir fuWitcn (iep fnih

ItUn 89. iii notis fiir ( I f 29.) (ieg ( i f 2g.) 96. gegen bie 9}?itte fuv ^eme (ieg

^emern. 100. fei|e poft @. Oe^^rinen tin

punaum unb fange eine

i]eueO?iegemitOer2Irmem

Sd^illeran. p. loi. ge()en&re5)?itte(ic6 S^<^nbttfa^m* p. 106. med. pag. fur ^er I (fe (ieg Oem er^

ffen. p. 107. TkU^e fur:&fu^c. p. 138. circa fin. fiir einee lieg eincm. p. 13$. circ. f. fiir 2Ineuufften (ieg Zuf*

Hnfftcn. fiir leget er lit^ unb (egee

p. I43.1in. I. dele. unb*

lin. 10. (icg bcm.

lin. I f. poft verbum ^obcn^e Sup- pleile^ne. p. 148- fur 3.0^6 (ieg ^Ms p.ifo. lin.f. furanf<j«3l(egan&4n3'»

I

licolai Itapi^otfi^,

Paftoris ju S. Joh. in J^mb,

mhm^At

cfMit

©e$

iftem mtB Mt^a Saii^

^t\ Ul Z^iotcx mifim d(lm<t$ mtttot

1729.

J

'..■'..Aflif^V

Dcr

^^tftn PERIODUS.

a^ ^if e mmtnU

kidnm &ei' er(le C^eil beu^amburgircfeeri^ljrc&en^CSfefcfeicfcte,

t)ie Q5efe5vun3 imfer QSorfabren , »on bem ?)eil)ni'fc(?en Un^/aubeit jur €f)ri|i(icfeen £e5re / unD berofefben SlU^breitung , aiic& nac^ma* (t^e Q3erDuncfe(uniJ , t)uvc& cin()efc!)(ic!)enc 3rrtbumer menfcl;(i(^er •Serfu^run^ und DOr 5lugen jjefteHet; fo tvirl) ber ««bere un^ auf t)(e Q3erdnt)erun^ unt) Q^erbeJTerung Der ^ebrc, fo tvob( o(^ be^^ir^

.^. ......^ cf;en;@faatg fiibren» ^6 (djfet fid) aUt berfe(bc fu^^ic^ in t)rei 5eic;

^^uffte abtbei(en, bauon ber erfje t)ie ©efcbicbten begreiffen iuirt), t)ie bei a(fo(^er ditii» Sion^^^^erbefferung f]'c& afll^ie suoetragen habm t)onA. i j-ii. bigA. if;2. ^er artbere n?irt) un^ t)ar|]e((en , m^ ed mit t)em Sujlant) bet 5tirc&c aflbic unter t)enen SUPERIM- TENDENTEN fiir eine ^emanDniip Qtf)abt f)abt , i>on A. i f ^z.big 1^9^ ; uni) mt^liiH) t)er Oritee tva^ t)on ^nric[)tun(} De^ SENIORATS big auf ^ccjentvdrtigc geifen ijefc^e^en, t)ermc(t)en»

kt ^VJTe Periodus.

^e(cf;er bit Reformations (35efcf;ic()ten afH^ic beicucbtef , bcllcl;cf au^ bvcl Sapifufti, I. m^ ficf; fur^ tjor t)er Reformation ju^etra^cn. II. ^ic bic Reformation untcr @0t* tte (geegen ju '2Bercf ijcricl)tct, unt) III. t)erfe(ben €rfo(g, b\^ auf A. i f 52. Da Dic Superin- tur anj)ericf)tct.

y ^rfle iSapitel

SBag ft(^ »or bcr Reformation jugcfm^em

A. ifii.

af M. Ordo Seemmel, bcr bama^i^ \)ae Paftorat juS. Catharlnen tjertvaffefe,

unb ^abti Vicarius a) im S)om tuar, anQtfmQtn M ^m^tlium unt)eifd(fc()t/

(auter unb rein ju prebi^cn, unb fiir bic QJerfuf^run^cn bcr 5fbfag^ j^rdbmcr uni)

II. Z[)iil9 1. Ban^. 5i ga^u^

a) A. 15 H. befi^§er!n[>efflatcr^ird)e&n«ge5nad AlfareGeorgii&Xr.milIeVirginumII,S5.p.329,

Hi. 3).p.599. en|]aberancl;il>.aclAltarcvincentii(}eroe|'en. 111.490,

11. <C.^etId /. Periodus L Caf,

5abu(en^^rct)igcvju tvarnen, auc^ ba^ n)i'(t)e rDiifle l^bcn, founrer bencn ©cifKicbcn im <Siivan(|e gieng , niit97ac5t)rucf juftraf}cn* 2[Bci(en er abcr aff , unt) t)a5cr bie ^erfo{> flun^en Der^it)ri(}(iefi'nntcnau^juj]e5en ju fc^n)ac[) ivar , 5«t er fid; balts unD s)crnni()t{icO A. I $-24. majyen inbcmfeiben 3a5r ein anbcr Paftor beflcilct iDnrb, ^c^ ^retiigen be^ebcn, ti)iett)05( er nocb ^\^ in^ Q.^)i unD jtvan^iflfle 3af)r ()crnad) ^elcbet \)0X. ©ic^e Steph. KEM?EN xocix>^ci,^t\%m Bericfe^tac. in Dcr crjicn 25eil«ge \\\ ^ieftm ^^{'^M. €^ er.j W(et abcr f)ieraud, Daf^ e^ tT)it)er Me 9a3ar()eit fci, tioa^ (SortfricO 2(niol^ in fciner Bir? ^ert^unt>2\e^e^^i|i0rte'$(). II.Q3.XVI.C.VII. j^ ig.^evmelbct, i)a^er, unfcrStcm? tticf, t)cner@eiefe!ncnnet, nebjl Stephano ^^cttipen b\% A. i fie. offcntlid^ gelctrvt ^abc. ^m pn^et fonji i)cn 57a|}mcn biefcd tvcrtfecn S(}?annc^ f)in unt) tt>ie&er Stiefel, unt) infont)evf)cit feibjl in Seeffatt Bctnpett an^cfutrten Q^crii()t(]efd;rieben, unt) in t)er ©acrijkiju S. gatfjarincn , allroo t)ie Q^bapcn t)cr J&errcn Paftoium unt) Q3reNger t)iefer ^\vi)i abgcmablet flnb , ftat man i^m einen gu{Dcncn Qticfcl im blauen geibe jusei^nef. Sillein, n)ie Diefe 21bbilt)un(j t)ielsujtun(), majTcnfie a. 1660. anerevf] Dabin gefommen, Dag lt>ir Darauf fiiften fdnten, fo md()cn tvir aud; au^ :EctTtpertQ5evid)t '\\\ t)iefem ^tiicf e, fei* ttcn gnugfamcn^eipcif? nc()mcn, allDictvcil, n?ir t)on bemfclbcn nid)t^ aI^2ibfc|)ri{Ttcn, unb gtv-ar fblci)e foId)e t)ie fe()r DcrDcrbt unt) man^c^^nfft ftnD fcabcn ; unD ^abe id; tveni(!flen^, fo t)ie( icj) micf; aud) bemu()ct , fein Originalauftreibenfonnen; Q}ie{mc.^vi;ei(3ctftcbi)a^©eoeniS f ()ei{ mt> a{ten unt) ju unfcr^J (£t)4»ige!iflcit Seiten nieDer()efd)riebcnea @d;ri(rten. 3n Dem II.^ant)eDe^cifen^5ei{(5 t)iefer tvenigen 2{rbeit ficfccnp. ps. Tqq. JOH. HERTO-

GEN Fada & negotia notabiliora Vicariorum cfficia concernentia , DOn t)e(> Q5erfaff

ferj? ei(jencr ^anb,"in tt»c{d;en A. i f t f, Or^^^ SteymneelM 5Seft(jcr Dc^ anDevnCef)n^,bei t)em 5{(tar Georgii&XI. millium Virginum anijcgebcn, unt)mit()int)ierecbte5Sencnnung mc^r n)0^1bemeli)ten 9?2anned gcseigct tvivD, er f)abe ©teytttttecl, D.i. tvic^eute ju^aseein nic&cr^SflCfcfc fc&rciben tvurDe BtcctiiTtecl ^e^eiffen. b) €^ i(l aber t)iefe Sencnnun^ nad;maf)Id , unb ^tvar nod) bci ^cbjciten unfcvd £c()rer^ in Bcctittttcl i^cvttanDeit njorDem ^opuDctfid)^ in Der X)cr3eicfcni5^ t>crer Vicariorum tc6 25rot>''-^aiif]e8 im!^omt)Oit A. 1440. big 1670. (tve{d)e in Dem IV.Q^anDc Dep evflcn^^^eil^ jn (efen feinwivb,) beit)em I j;aitcm 3af)r, unD bti 2Jobatitt ^i^ettbcrg Dcr m nid)t ju , Doc^ fuv^ nacf; DcnSci^ fen oft0cDad)tcn ^cbrcv^ ^ciebef , unD A. i f 35-. ^. .£)od;n)eifcv DCa^t^ Secretarius jjetvor^ l)en , tt^etc^er i5m ebcnfai^ in ber if)m i?erfcrti.(}ten ©rabj@d)rifft alfo nennet:

STEMMELIUS jacet hoc fub marmore conditm ORDO ^ Hac qui Chrifiigentmi pavit in urbe gregem,

Trimus ij hac contra Fapani fuit aufus in urhe

Dogmata cum STEFHANO c) vera fonare Dei

Ergo clarafacri redetmtis in ^there ccetus Fars erity ^ veluti lucida ftella poli.

Obiit A. M D XXVIII. €ben

b) ?ffiatt uiifevc ^ovfabvpn bcn Diphtongum cy ober ei au^&rficfen njoffen/ fr|feR fte (jUenia^{ ««

Hni 9. Dfljii «{« lHcijJcr/ ^xci^cti j^i0cr fuc iTieicr/ 5:)rcicr If icr ; mriw ftc aber c. e^er cc. aii^fprfd)cn woltcn/ fcijtcn fic cin i. o&criy. jnfccn c eie fdjviel)? n ©tcyn/neyn/ aUeyn' fcyn/ unt) Dic Slusfprac^c njAV @tecn, nmi «lleen/ feen.

c) 6v i?er|td;et stephanum 2ilcmpen,

iO^n ttv Refermation A. ifiT.

^bm fo nennen Hp Abr. SCHULTETUS in prima Evangelii renovati decade; un») HaMMELMANiNUS im II.^IkH itimi^Biitdbm-^^iftoxie m ipfius Operibus Ge- nealogicis <Sc Hiftoricis. p. 944. wobci z^ Ciiid) biilicj fein Q}erWeiben l)at

3n bcmfelbcn 3af)v ivnren Capefldne ju ©. pctcr, i^yenncfe ^iirQmid:) unb Mar- cus 2Jloag, tvelcl^e aud) nacfemaf)!^ bi|{ an ba^^nDe \hxi$ ^ibtm, ba^ ^iJcmgcIiuiii alll^ic 9cpret)i,9ct babcn, unD f)at infonberf^cit ber jucrR cjenanntc, angefe^cn Der £ei^tc Die ^dt c&er qifi(\mtj)at, A. ifn, Dcr ^^^cfcnntnuf? tviDcr Ofiandrum, unl) A. ij^h ^er tt)it)ec Majorem mit unfcr(}cfd)ricben, tvieaugbcrMcfcm ^anbebcicjcfugtcr 25clfertrttrj»^utifcr ^iircbcrt p. 20 unt) 23 f, Da cv ftd; ^crtwid; ncnnct , ju erfeben ifi. (gief;e VarIA THEOLOGICA n. 15. MSS. Hambb. in 4. auf f;ieftj3CV @taL)t^Bibliothec. p. j-j.

©ie ubri()c ©eiftlidbf cit, bcf ummerte ftc& tvcni^ lim t)ic Un(erfucf;un^ fecv ^arf;cif, if)u <^mt mm f;auptfdd)lic& auf t)ie ^crbeffcrung ibrev (ginf linfftcn , tvte \>am^ tnfonDer^eit \>on t)enctiVicarienju@.3acob,int)cm n.^ant)ebe^ l.^^ctl^, p.g^^» iin ^BriefbeiijcbracJt tvorDcn, Jvrafft tvcld;cn fte if^vcn &ckw&(i)M$, mltt fagcn Memorien-©clt)cv, filv Die ©eelca t)cv '^cvpovbenm , mit fed;jt^ ^Jlaxd ipauptftul;! t?evmel^vct l^aben* t>e]i] fof; geuDen

Tf22*

gabvtvav Paftor ju ^.^>etevD.joann i£n^€\icn; nnbju (S. ^^tcofati^cMtiirtg

2&i(icnbrii3ge Juris Canonici D. unb Canonicus ju ^artiburg unt)@cfeilc0rt?ig, fjebe VAR. THEOL. tDeld)c bcti)e Dcnen ^db(Iifd)eu ^c^r-^d^cn ju^etban tvaren. 5)enjule6t genanten nennct C^rijliart Q4)lopf c in feincr ^&cfcfcrciburtg Dcr@tat)t unt) bcc^^fifft^ 2&4r0c«)tcp p. <^28. Henricum; unt) ^crm. ^ammclmartrt facjet l.c er fei ALBER- TI CRANTZII, in profeflioneTlieoiogicaSucceirorcjctvefen. "2lIIein ivie tie Ulfun^ bcn , fo id) (fefebcn , unD jum t^cil tn ben II. unt) III. Q3dnt)en t)ci? erflcn ^f)eild bci(vbrad;t tDOjDen llnt), ibn t)urd)(}if)enDiJ ^ertrtirtg bciffcn, fo befinDct pd) aud) aud dm t)mfclbcn, ta^ er ntd)t bi6 OJubm^cjcDac^ten CrartQcrt ^f^acbfblcicr gtmfm fei, anacfcben berfdbc Le- auram Primariam batte, tvclcbcr nacb fctncm *^ot)c 3o^art f£«3elicit D. , unt) t)arauf 23artl)«lt> mollcr D. tjovgcfianbcn , I. ^f). ^ ^. p. f f o. , ;a m^ nod) mcbv f fo btf fleiDcte fte A. 1^24. bcfic^tcr fjengclictt, al^ ^iflcrtbruggc ncc& fd^fechfcr Canonicus ivar, txMc audt)er p. 543. tm II. Q3anDe t)e^ er|]en ^f)eild bc^nt)Iid;cr UrfunDe ju crfef)cn t|h gr fcmmt A. i f 27. jum erjlcn mal)l al^ ilcgifJc tjor , t)a t>orbefa(}tcr tllollcr miircfli^ LeaorPrimariustt)ar, Dabcro t)enn au^fiinDiii tvtvt), Daj? ev eine aiiDcre ProfeHionem Theologicam , al^ /cncr ^tl)abt f)abe, nemltc^ Dte, tveld;e A. 1450. auf(]crid)tct, (I.^f;eil III. ^anD p. 499. roo. f f o.) unD tvclcfje A. i f 24., laut Dcv UvfunDe , (I. ^I)cil II. Q5anD p. 543O Jodocus ^rot^e bcfleiDete, fo i^m; mmutf)M) Durd) DcjTcn 5lblciben , stfifd;cii I f 24.unD I f 27. ju ^beil getvorDcn. €v hc^t nad)mabl^ Dcv i£i>atigclifcfecrt VX)arl?cie*" ^la^c^ecjebci], tvie anDcrnjcrts, ncmlic^ in Dedcrpert2:^cilabrittcm23an^e,p.f6j fqq. allnjo aud) mcf)vere 5^acfcrld;t m\ if;m ju finDen, btnit6 bevtcf;tct tDortcm

5lm:^ienllag nacbiEgydii,^).!. (tToeiIDamal^bev(Sofita^d>^u($f!. F.unD Cjlevn aufbtn

3i.Mart.9ctanentvaO^-^Sept.t)evcinii3tenfld;Di'eObevnDevi)iev^ivc6fpteIen,mit3u|ief^

2i ^ ^m

//. Zf^iile /. Teriodus I. Caf,

tdvx^ix «nt) SSBcrcfnicifleve d) x>m ^imx^ Slempfevn tn einem mif benen (^ie^eln t)er mev ^iiict)fpie^^ivd;cn Petri, Nicolai, CatharinaeunDJacobi bejldvcffen '^^bm^v^ t><»g (ic(icb ^cn Inhibitionen Uft^ Ibmxm Ocr (Scjfilidbtcie , mmaflTcn Dcrofclbcn 2lnma(limg wjcltlidbcr ^rtnbcl , X>am «ud^ i&rcft uwgegriifi^cecn Untcrfangcti bic pfarr^cr* rcii o^rtc X5PiflcrtunbXX)ilfefi OerXJorpc^cr tmmX> abjufciscn, ferncr Ocm '&v tricbbceScholafters, Oer (icfc bcr @c&ulcn $u S.Nicolal, ubcr l>ic(5cbil^r, anma(^. wiafrcee, mi^ mic ja^rlicfeer Penfion «jiOcr bcficgclte :25ri€fe unMnftrumenteH bcf^ivcrctc, un^ cnMicb ber urtgcjicmenben ^oOcrurtjj ^es VX?ei^^ 25ifcbofe0, fur (ginttJcii)urt8 bcr ^aircfeen, Capcllen, 2Iltarc unt> 2^ircfe^ofc jc. ficfe ju tt?it>er? fe^cn, beictrtflnberjuboleen, Oie ecfeuleju S.Nicolaiingcbil^rlicfeci^icfetigeeie 3U brirtgert, aucfe 5" t^crgleicfecrt 2(rtricfetung iu artberrt l\trct?|pielcrt, bc^ijfflicb «rtt> bcfobcrlic^ ju fcirt, aucfe teirtel&offcn t)abci jufparenic. ^^ev feel. Jperv Dotl:. 3o^rtnn5rie^r, mavcr, \)^i Diefen ^M'ief in i)ie Jpod;teutfc&c (5pvad[)e au^ Inm Origi- nal ubevfe^et, unt) feinem f£t>afigelifd)cn^<jmbur3 p.zgi. fqq. eint)evleibef.

Um biefe 3eit Oieltbev ^[?um i^ ^edjant D. igggare CrauB 5?ivd;en#Vifitation, ta^ ift, ev untevfud;te t)en 3u(lanD Dev ^fviinben, ^el^nen unl) 5IImofen,fon)o5It)evS)om* al^ ant)evcv ^ivc^en, n)eld;e Devfelben Patroni unb Q3e0'^ere, tt>ie if)re ^infunjfte, \>i\mV> d)en bie Jpaupf ^ (Sfu^c belegcf , unt) nja^ fiiv 5iu^gaben auf t)iefelben tafpeten, fie(;e t)en m. ^Sant) &e^ cvjlen ^l)eil^ p. f ig.

SDev9(eid;en abev tijeif nuOIid;eve 2lvbeif, unfevna^men W ^orfiertbere be^avmen pocf crt^^aufcs , nabmenflicfc ^lor t^om BrocFc, e) aar(lert 2^et>irtge, ^artg XXJittcfop/ O un& (0oOetc X^refcrtbarg, v\)eld;e, Damit i)iet)ev2h-mutl) gen?iDmete ©a* ben nicl)f t)on 2U)()ani)en fdmcn , i)ielme5v 0viJnDIic()c ^lo.^^^xxA^i unt) ^2Giffenfc()a(ft Dat)on beibe()a(fen unt) fovtge|)f(an|et n)evt)en m6d)tc, cin ciflcne^ Q5ud) beliebfen unt) einfu()vten, tntt)elcf)e0t)ieQ5vicfeunDQ5evfc^reibun()enbemJ^aufe gej}eben unt) 0efd;e&en , juv5ll#vi(ff gebvac(,)f tt)evben folfen, c^ i|^t)ad alfe Copieni^^ucf), fo (ict) mif t)iefem3af)vanf)ebef,un& A. if^o. enN^ef,

5lu^ t)cm im iii. SSanbe be^ cvflcn %\)i\\t p. s^i.fqq. einseviicffcm ©d;o0^^ud;e cv^e((ef , tvic ^ml

A. I f23.

unt) inben beiben fo(genbcn 3af)ven/ bie ^>vic|]evfc()a(ft t)ie mif^^atmenunbguna^menba^ fc(b(l auf()efc()vicben nebef, 0en)e(en fci , tm^^(cid)en \m pejum f()ei( t)on ibven (!ebnen , fo tt)o( al^ aud) €vb^©utevn , (3:i\i (te t)on ()ie(t(3en ^urgcvn evlangcf,) @c()o§ ^cben miijjen; nid;f tt^enigevtva^ ev fiiv eine Q3efc()affcn5eif mit benenMeiTiorien,HorisMari2e,unbQ5vu^ bevfd;a(ften in allcn 5tivd)en gebnbf ()abc.

3n bemfe{ben3a5v fametefl-rtrt l&empc, cin Jrancifcanev^9}?iinid) au^35^o(io<f, feinc ^viibev in S. 5}?arien ?9?agba(enen ^(o(]cv an6iev gett)i(Tcv ©efc&d(fte tregen ju befu?

d;cn,

d) tTcrcfmcifler iKiffcn tn bntcn 6ta^t<Sr&c>?Bud)etn / Superprovifiorcs unt> Supcrfcniorcs, l)ie

DberSlltnt ter^iemtft;.

e) €r t)at Diefeg 2imt bcfo^c Dcg Copien SBud)^ fol. 2. bemt^ A. 151^. DernjaUef.

0 (£r i|itnMefemot)eraucl)int»enfo!9cnt»cn 3flI)rege|]Drbcn/ allbiciDeil A.i^i^. auf ORern (TU» t»c9 Kefc laut me^r getnelDeteu CopieniQ^ucl)^ fol. 7. felne ©tcBe fcl)on untev Den S3dv> |tel;ern benei&cfe.

Ddtt ber Reformation A.i^xi»

d;en, mt tx nun beifold^er ©e(e()enf)C!t ftc&^on bcr €an^elf)5rcn laffen, unt) feineSu^crcc nicf;tauf Fabuln, i^egenben unt)5lblafj^5i:rdmcrei an^emiefenf^atfe, btmQ folc^e^ Die ^or; fiebere ^e^ Clofler^ , unt)ant)eret)cmfelbent)ermanl)te^iirger, bag fte t)on 35m , t)acrfei* ne Dviicf reife t)orjunef)men im ^e^riff mar , am 5vonleic&nam(J^^aijc , t). u m Dcr ^m v^n Qccfeii^orff c^ erfldret

(i.4. Junii, mlangtcn , beiiftnen ju Dcrbleibcn, unb tvie bi^5cr alfoauc^ ferner H$ rcinc'®ort 0Ctte^ of)ne menfcf^Iii^en gufa^ ju prct)igen, n)elcf)e^ cr t)an an^cnommcn , unt)t)ie ©ottlicbe 2[Gavf)eit mit Dielen ^Sccgen Der^rbauun^ unt)2iu^breitun0, uni)efc{)cuct uni) grunt)Iic6 t)erfunt)i()et»

i^iefer Qceffatt 2venipe fol nacf) Joh. molfere ^cric&tCherf Cimbr. IV. c. jo. §. I. p. ^69. in i^amburg gebobrcnfein, mclcf^e^ id), mii icf;bat)on bi^f)cr feincn©run& gefunben, an(jefu()rter tlloller aucl; Uimn Q3emeig beglvc^cn anfuf)ret, anjfeinem Crt bcru^ |en laije , /ebocf) ju t)ermelt)en nicf)t um^in f an , Dag , t)a ibn D. jo^atin tlloUer in feinera 3&ericbe , fo bic brittc ^cilacjc t)iefe^ Capituls ifl , befldnM^ Qteffcn van 2iempert ncnnet, t)a^ e^ tjermutblicf; fei , t)ic (Stat)t 2icmpett fiir fcincn (55eburtl)d Crtf) anjufe^en.

@o n)ar er aud; nicl)t Theologiic Licentiatus, luic L. Georg. HACCIUS in feinem Mofai\(i:)zn 5ucfet^4ug, »ermutf)Iicf)au55:S^empeii^orten, (baerBartholdum tXi^h lcr SS.Th. Dod. feinengeroefenenPromotoremsuDiollocfncnnet) bemogcn, jtvar t)ermci^ net , fonDcrn n>ic cr pci) fclbft fcf;ricb S. Theologi^ Baccalaureus vide infra ad annum

Qior tDOIbcmelbtcr ^err t)on Qc(f cii^orff ncnnct I. c. bie/cni^c , bic ncbf? ben ^or^ flcftern tic^ 5i:io|]er^ , unfern f)Oc&t)ert)ienfen 3?icmpeit t)crmod;t alf)ic ju verbleiben , paro- chianos, mk\)i^ nid)tt)af)tn JU t)euten i|], (\H mnn S^ Marien Magdalenen ^ird)ccinc

^farre unt) ^ird;fpiel tvdrc , tT?eIct)e^ flcb bef ant)tcr maffen in t)cr ^bat gan^ ant)cr^ t)erl^dlt ; 2RcmpefeIbflnennetftcBurger, fo t>em2^loffert>erw4fiDtgett)efcrt, tt)ot)urc& id) DiC/ fo in bcn5lIo(ier?^dufcrnti?i>f)nctcn, ot)crauc&ju t)cncn 23rilberfcfeaffteit Ocs 2;ioPer« Seboreten, t)cr(lef)c, tvelcbebanncinenid)tgerin^c 3abIau^mac&ten,(te^en)a^t)ont)cn2&rP# ^erftfeafffcrt Diefer5?ird)eim II. ^anbc bed I(len ^f)tH6 p. J72.fqq. an()cfuf)rct i(l.

3m.5)om ftnt)cnttjirnad)Stepham 2^cmpcfi ^erid;tt)rci prct>mer , t)cr cr|leit)ar M . ^ricDcrict) , tveld)em H AMMELM ANNUS I.e. tviDcr bie^GarOcit t)en 3imaf)men ^cn^ mgc8 Qitktfian m biefer M. ^ribri* i5>ertftige8,tt)ic tvir balt) fe^cn njert)en,Vice.Paftor ju S.^etert\)ar, foberid)tet m$ D.^o^amt mollerloco citando, t)a|? M. 5riel>ricb t)cr g)om^prct>igcrX?uUgret?e j)e5ei|Ten f)abc; (^r ^attc jugleicf) bie Vicariam S. Feliciani in bcfa(3ter^trd)c (I.^^JH.q^anbp. 49 1.492.^^^)621.) unt) An. in7* ob tvof abtrefenb,

Citie CommendamjuS.Catharinen (ibid.p.22.) !4)erjtDeitcS)om^Prebigern)arMat-

thiEusmtt>er^erBluffeaIfoi3cnanntt)onfeinem2fmtc, maffcn cr Reaor unt) ^farr^^err «nterbcr »lufft, b.i.DemCrfbunter bem €f)or,n)ar, unb bic5fuf(t'd;t libcr bic Slltdren rafelb(l, unbbaranbienen^e^egj^rieflcr, VicarienunbCommendiftasl^attc, crnjaral? fer @ei|llid)en im :4)om g) ^:^eid)t^Q3ater (I.^l^.ll.q5ant)p. i6fO unt)nw(le arieSJrcita^

i) ^H (X An.i^ig. M^ cfffbelobfcn Sempcns ^txi^t t>ie(BfaUhnt&mtw/ wccien femerfnDm ^JreDtgtcn gebrauc^ten/ unD iu fauter 2lufru&r abjitlfn&en 55i«crfci( t)frDflrani{t ipor&fn/

//. (C^eife /. Vcnodm T. Cap,

ge tn bevSal^cu elne@eel*?7?effe ()a(ten/(ih-P' f 8o)3hni {% ob Dcrmoge t)er(£ncF txmCjereit? f4)en ©tiftun^ y on a. 1424. Denen jum ^otie Deiurrl)eJiten;n^an {m t)en.'^om auf DcnSpeers^

crt^ t)oruber gefiii^ret n?urL)cn; au^ Dem iw bem beiliegenDen erflen ^upjfe^^^SiiDc mit Tab.I. Lit. A.bcsei'j!nKrcngen|hr bic Monftranf^ su^cicjen, Dcn(33{Qubcn ftorjubetbcn , uni)

2lb(a6 ju »cvf unDi(}cn (I. Q5.p. 2 f 4.) unb cnD(id; mar er aud; uerpPic{)tet, Der 2Sru&er^ ftfcafFt vjon Oei: Cvdmmg MARIEN , fo in bcfa^tev ^ix^i ^iltar unD Commende f)at^ U, ifn'Cot>teti^^ud?ju()a(tcn, fur Die mfiorbcnc auf Dev ^an^^e^ ju bittcn , unD bie iSc^ OdngnufiDerfc(benab^ufunDi()cn, n?icn?iv, gc(iebte^ ©Ott, im DierDten ^anDe Dcd ifien ^f)ei(^ tJcrmelDcn mrDen. !Dcr britte wav M. ■^ennd) Qcferoeber, unD har^) n?irD ftcb quc& Devt)ier&teM.Nicolaus25u|lorpsei0cn, Devaber, iijicDorbefacjfer D.Joh.trionerfaj^t, \\\ fanacr 3eitnid)t9eprcDi(}ct \)m. I^iefe Dicv !^om^^reDi()erru()rtcn au^ ad p. 6. M. 30* hann Vxiv^m, fonfl XOawnznbtx^ genannt , (gtifftung bcv, n)e(cbcv|t'e An. 1403. mit t)cncn bciDen Leaoribus primario ut)D fecundario DevovDnct f)at , (tcf)c Dic Daviibcv cvvid;^ meUvfunDcimI.^f).II.^5anDcp. i99.rqq. c- r n a -?..

3n Dem 5v(ojlcv ©t. 3o()annt(5(cbtc m Diefcm unD Den fofaenDcn Sabrevi Doa. 30^ b4imtX)ertt>t, iScrtticb 2^ert9borg , tve(d)cr, r^icund D. 3oL>anri motoe 97ad)* rid)t i>on Dev 9ic(i0ion^^^cvdnDcvun(? ju vSrtmburg (inDevDritrcn^:^et(a(}eju Diefcm €apt^ te()(cbret, Sub Prior tx^ar , unD 2(ugupin \)on cBotelen , tveldjc fici), mctwf)evnacb mitme()rcrnf)OvcnitcrDcn, Dcm (St)an()e(io njiDcvfc^et ^aben , tf;vili bcrcit^im i.^anDe De^ ifien^bcit^p*f7o.€rreef)nun90cfcbcbcn. , . , ^ ,,.

(go Oarb m\) m Diefem 3af)r ^o^. Keineee Dev Cafant^ ^ecF)ant,unD obevReVica- rius im^om,aucf) ju^^cid; ^^.Dia^t^ Protonotarius.gv mug t)on feincm Decanat ni Dcm t)0^ rtqcn^^ahv fd)on abgeDancfet ^aben, a(Diett)ei(, nad) ^afecbung Ded Viritation^.5«)e(^ d. i. daobr. im bcmc(ten i rii.SaM 3o^<»n" ^«««3«^ i()nDaringcfojgetf)atfe: ^^ff obcv^ ften VicarijE q^cfi^cv aber tuurD nad;feinem ^oDe Der^^om^^robjl ^oai^tm (ai. Joii.) €(i6ina , (tebc p. 84 1 m III. Q5anDe , unD p. 7 1 5 Tq. im II. ^atiDe Dc^ 1 jlen ^^f)et((5. ^r IM in feinem (c6tcn ^illcn taufeuD ©lilDcn ^auptjlud ju cinerDiftnbution tii l)tefic)ev Coiie- eial.5?ivd)en, tt)e(d)erDcv dltefle ^crr ^^urgcrmeifiev , Dev ^pcvv Senior R. CapituliunD Dcr Deeanus Calendarum bejldnDis t)or|lef)en , t)erorDnct ; f ralft mmmmx Dcr ^erren Te- ftamentarien )a5v(ie() fiinff unD jttjan^ig 97laref£ubifd), an eineniptiiDenten auejtJtbet^en hc^t ©icbe bte obcn im IV. ^anDe Ded crjlen ^f)ct(^ einsurucfenDc Hacfori^^t m^ UrEun^ ^eitDenen ^ellamenten in /^^^mburg. .^an aiK^ ^u einer Difh-ibution imDiat()cDenenJ)er. rcn, Dic ju ved;ter 3cit unD m Dev Audientzan Denen ©cvicDt^^^asen evfd)etnen, cbenfaH^ t(ju. fenD ©ulDcn J^^aiiptiluel t)crma*t ; unD enD(id) Die Dritten taufcnD (bu{Den su fold^cni ^nDc be. ftimmt, Damit Da\)on Die Suvfpvacf)cn , W Dcncn 2(vmen in ibrcn ©ad^t ptenen mo^ten, bcfof); mt tvii Den. 3u 2lu^vicf)tcv Dicfe^ fetncg29inen^t)cvovDnetc ev JDJcteri(*)f:.obufen,q3uv(fermei* Pev,2<^&Ann 6«^pe, Dev in Dem fo(i)enDen Safev 0(eid)fal^ ?^uvjjevmet|tcv a^avD, M. 3o|anri

tft 3obann ^[c^elcr an feine etelle fommcn / maffen id) t^n An. 1^21 . in Vigiija Acifcen-

fK.n.s Domini , Da cr ttltt DeV CM^nds-Commendc ad altare D.onyfi. JU S. Jacob beUljnft lUarD/ alg Saccrdotcm &confc{rorem Dominorum & VicarioTum .nSumma Ecc efja flntlft»

fe/ Dev aberaufs.$[Biil)at)g2ll)fn5 A.).i54:, flf|ipr&(it ift. ©tf^« t)?« l.X&etlS u.^an®

p. 729,fq.

-:ijte^;-.;'^-SP^^^

DOW btX Reformmon A.i^i%\

<0McfF(Jo«^P / Canonicum unt) Thefaurarium , unt) ^O^arttl ^crtig^es Decanum

Caicndarum , jtcfje &en SUii^juc) au^ M. ^ot^artrt IB^iimUn li^mm^l^w^i in bev il. 5Sci^ laye ju Djcfem Capitul. 3m fol(]en&en

3ahr su 5lnfanj) be^ April-?D?onatf;^Rnvb&ev^om^!4>e*antD.iegg4rb:&r<>tiQ, anbef^ fen@teaeCAPITULUiM M.CIemenUrtCBrot^crt, au^feinem ^O^ittel tvie&evum erwal^lte Dev auc^ ^om (^v^ ^ Q3ifcI}offe (E^rtfiopt) ju ^remen d. 2 5 . beffclbcn ?0?onat5^ / laut Dev p. U?» imIL^anDet)e^erj]cn^5eilde(ngeviicftevUvrunDe, Die Q3e(idtigun() evf)ic(t. 5lu^ t)er ()emclt)ten Uvfunbc ijl alf)ie ju bemevcfcn , ^o^ in Devfelben t)ie ^af)men t)cv Capitul^?©Itet)er Dovfommcn, tvcld^e, tvan aMvfiebciDcmimllL ^anDebe^evilcn ^f)ei(^ p. 84»- eincjevucf^ tin geijf Ucbctt @cbo[)^23ucb , a(^ tvovin (i'e ^leicDfald Dovf ommen , f)a(ten , m\ untevfd)iel)^ Iid)cv <;^cvdnt)evun(3 , Die \\\ Diefcm unD Dem tjovi.gen 3ttf)V ju Capitul uovcjecjancjen , 97ac6vic&t Seben. '^an i.) mangelt in Dem befagtem ^e(!dtigung^*^viefe ^cnrid) tncicrs , Cano- nici Cantoris , imD Senioris97af)me, Davau^ DevmutWi^) tvivt) , Da§ev i)ovfeinem^oDe, t)ev An. I f 26. evfo(()fe ( L ^f)eil II. ^^anD p. 704. ) refigniret feabe. 2. ) 3oI?atin tfitige^

lictttveld)ev An. lf22,PafterjuS. ^etCVtDav, fommt feiev al^ Theologi^ Profeflbr unt)

LeaorPrimariusDov, Da^evfommctjuuntevfuc^en, ob nid)tDev in Den fo((]enDcn 3af)veii cvfd;einenDe Paflor ju Petri 5rit>cricfe i^jcttttitigcs fo(c^e ©telle berett^ in Diefem 3a5v bef (ci* M\)o>U, ;.) g??an(]c(n /^elmol?) 2(lt)crt>ittgc6, M. Johannes 25rrtttt)c5, M. 2>ctlcx) J^ciictttlow, ^ittricb Battt>fcbOtt? , unb n. p^gctttxjriti , tt)eld)e ^um ^f)eil muffcn t)er|lovbcn, cDev aud), ftntcmaf)( fte m Itn foIgenDen 3al)ven ftd) tf)ei(^ tvicDev einftnDen,t)on hier 0eflof)en fcin. 4.) ^ommt tvcDev Die OvDnuncj nodf) Die3a6( libcvein. 3nDcv UvfunDe |tnD mit DemCanonicofupernumerario i£ttge(^tt (Dcnn alfo tVtvD Dev Leftor Primarius faut Der

^ti|ftun()0ea^tet) jm6((fanDev3a5I; Da Wtten tviv Dieeilfgvoffen Prj^bende, unDDte jtvolfte tDdve De^Decanij^eine. 3nDem S*og?23iicl^eiflDte OvDnun^anDev^, unD Dte Sa^l evilvecft ficf) neb(] Dem Le^ore Primario auf 22. , alfo ftnD Die minores mitgevedbnet, Dcvev abcv Damaf;!^ mcf)v a(^ (ieben getvcfen fein miiffen , tv>e(c[)e^ ic^ \\\ miimx Untevfucf;un0 au^(]efle.

(gine anDeve tn Di^ 3a5v (jebovenDe Uvf unDe entf)dft f?c& p. ^ 5 ^ fq- im 11. 5^anDe De^ L ^6et(d , in tt>e(c^ev t)Ov f)ocl^;bemc(Dtev Sv^?^ifd)off Dem Capitulo feine An. i f 1 6. ixx\6^)tti te QScvovDnung Da^ ^ro^^aug Devev Canonicorum , Die Vinalia Dcvcv Vicariorum unt) Commendiftarum, unD Dic (Sinvicbtung Dcv ^e|iamente betveffenD , be(idtiget»

3nDtcfem ^abv fam an M. Ordonis (gtefle jum Paftorat M S. Catharinen M.

3o4c|)ittt 5ir<fetjc(f h ) au^ 2)it^rrtarrcfecit , ( tvte D. ^Jo&atttt tnoUer \n fciner n<tc^^ ric|)tt)onDevQ3evdnDerun(] DevOveiigion oM^it i) htit\\Qit,)QihmtiQ; ju S. Nicolai fii^vte &a^£e6v^5lmtM.<?)CttricbQctt&ctt^or|l, etn 9efc|)tt)ovnev geinDDe^ €i?angelii; ju S. Ju- Gob (khtx Diente Servatius i^ggcrbce an Dem SZBovte ©Cttc^ , m\d}t^ er fautev , retne , unt) be|ldnDt() hit an fein feclige^ ^nDe , fo An. 1 5- S4. evfofgte , t)evf unDi(ite. ©ie{)e Catalogum MSS. citatum. 9S3ie Dan infonDev^eit t)on il^m ju bemevcf en ift , Dap ev An. i n tinD j y f ?♦

Der

h) Vicfi notam ad Catalogum Miniftrorum Ecckfiac citatum in VARIIS THEOL, ^iij" ^fv ©IflOt Bibjiochec.

' ) ^\i\)i Oie Dvitte SStilftge %w Oicfeiu S«)?it?l.

t)cv ^efdnnfnilg tvfbev Ofiandrum unt) Majorem mtt untergefitrieben , tt)ie au^ ber 75tf ^aiirttttugunfcr ilRircfeert, fDt)iefem 5^anDe ^eic^efiiget, p. los. unt) 2;f» er^cdet. 3tt le^t^genannter 5?frc|)e ivaren t)fe dfteflen Vicarii unt) Provifores M. ©trtion Witte, 30^ ^anrt tncigcp , ^o^ann (B^errene unD ^acob a^tirt^ , e^ er^enet folcfre^ au^ Dem QJersIeid), n)elc()en fie mft martirt nigemartn

am :Sf ngjlacje «acb^ert 8. ^agen rt4 Oee ^illgert SLi^ame^^AQc liber acjt ?)}?arcf £u« bifc^id^rlfd^er 9Cent[)e, fo i^renMemorien, t>.i. fL^fmadbun^e^Bil^exn berScelert aud ^eni ^cgfeuer jujidnDf^ , unD mft fefnen t)fer @tucf 4*anDe^ mf t Dencn S^iiifm in ^am^ mcrbrocP bele^et unD i)cr|td;ert mxm , aufM)tttm , fid)t Den II. ^anD De^ Iflen ^I;cfl^ pag. 86

Um Advent mt Df^ Officials k) ju ^amburg Vicarius unD Commifliarius fn iDit^marfcfc)ert M. jfo^flnn Sct^nitger, n?eld)er ftcb Demtf)euren Q5efenner Der SSBarljeit unD etiD(fd;en Q.Mut^3eu(}en Derfelben ijjenricfetjon^iitp^art tDtDerfe^te, unDffjnmrfof.^en ^alflf. (^it\)t^o^ann Kcrtnere ungeDrucfte Bremi(ci)e €l)xcmd^, iliiD Den f^fef^erge^ ^orenDen 2lu^jug , fo bfntcr De^ feel. .&crrn D. ©er^arO tllciere. Differtation m\ Diefem tnartvrer,be(inDIicbf^

(gnDlfd) f(l nocb ju bemercfen, Daf man liber Der ^an^acl im 5)om, Dfe \>m Claue 2^niepl^off Dem^ce Diduber crfod;tcnen Jpaupt-gdf^nlefn/Ua^) D. 2ti>rtm Cra^igere Q5e^ vic{)t^abeauff)atigen(affem

Qneiner X^erjeicfenag Derer fnDem Brot>^rtufe Dcr Vicarien fm 3)om tJCttvaf^rten ©d;rf(ftcn , pnDct ftd; N. 6. cfnc ^uffd)rf (ft , 5lraft tvelcf^er

An. ifif»

^en ^ . Jan. Der Notarius^o^Anrt UetJlet ef ne Urf unDc liber Den Proceffum De^ Officia- lis Ttieodorici 35eer8 oerferti^et unD aufgerfd^t babe» Wa^ Der 3.nl)a(t Dai)on , mup id) ju miterer Unterfuc^ung au^jienen, fo ofe(abererf)ctIet, Da^befaaterOfficialis, n)ef(Dcr Pro- cefs all^fegejcDcben , nfd)t Dc^ probpert, fonDcrn Dc^ ^r^-^^ffc^off^ inujTe ^cnjcfen fefn, mtwix Dan aucb geDad)ten Theodoricum 25eer, a(^ Officialem Ded ^ffd)ofd t)on Vevf t>enfnDemII.^^anDeDe^I|ien^f)ef|{^ p- f f5. an()etro(fenbaben, Da erefncn,t)onDem^ab(t Leone , Dcncn Vicariis ju ^amburg f n^gemefn gegebenen greif)eitg?Q>rfef bc^ldtfget unD cr* neuret; au^ mid)tv anoejo^enei' (^tene Dan fot)je( ju unftrn gwecf erf^enet, Dag ern^ebntev Procefsnfd;tfn Dfefem3a()rc)ebalten, a(Dfen)ef( eben bcfagtcr Notarius Dor^cDad^tcn Offi. cialemfd;on a(^ Dcrflorben anfubret, (ProcefTus fubdelcgationis quondam Theodorici 35eer6 :c.) fonDern M^ Vidimus unD Concordat Dariibcr <3emad;t tvorDen fcf,

2)en 1 o. Martii an eincm gref ta^e (]e({ete Der "ilf^umjS^edjant eineUnrcrfudjung an, uber

Den guftanDDer^PfriinDcn, £e5nen miD Commenden fn allenCDie 5t(o}lere ausgenommen)J?ir*

cbem S^erbellctjo(d)e(?audDemI.^l5.ni.^ai]Dep.628.ob(j(eid)gemeiiuoIid;befa()teDcdDe-

cani^^emii^ung inDencn Vifitations->Sud)ern Dem i sm\lm\ 3al)r befcjele^etnjfrD,

3n Dfefem 3af)r fim^ Der neuc Paftor ju S, Catharinen 3oacfeiim ^ifcPbecf an , mit

grop

Ij) O&ne Btoetfcl m probfTens/ (ititemal)! fem jusSvnodale i)ur<^ mil Qtcnmrnf ^olflciii tm^ 2)irmarf^en iueng / fie(>e p. 7. im 2. San^e Dc^ lOcn IbvH 1 unD p. iS^. in ^emfcl» ben v>aut)e / erf(l;cmct An. 1486. NicoUus @4>nlt5e/ a\Q Officialis fcc^ probtrcn 4ambur0.

DOn biV Reformation A, i fif^

flrDffcn ^o<:^ennjit)er Da^ ^13ab)]tf)umsu pret)i^en, naein oii i\)m ba^CapituI, tvie belobteit 'S.impi fager, einen ^rdoen fc{;encfte, (Dermut^Iid; Vicariam III. ad altare Simonis <Sc Judx in Catharina , fo Dama^I^ unl) nod; de collatione Capituli 1(1 1. ^l^, III. ^ant)e p* 69^0 tt>ar fein €ifcr balt) gclofc^et.

5Im?D?ittcwoc^cn nac& Johannisbe^t^ciufFergebenCBefcfee y^axn aroge unb^^lfa* t>e fi,4rtgcn, 3ungfrauenim()icfi^enConvent,benen VicarienjuS. jacob9o»?9?arcf ^a# bifc^ m (Sol^c u«^ grrtuert (Bel^c t)afur auf ibrer beil)e£cb>3eit jd^rlicb SO?arcf £ubif^ Sientbe ju genicJTen, nac() if)rem 5lblebcn abcr biefelbe ju bali)ij}er (grlebigun^ if)rer ©celcn au^ bem ge^jfeuer an^utventJen , ftjelc&e^ pe mit einem »erliegelten ^rief i)erfpred;en , ftehe Deti ILg3ant)t)c^l|len^5eiI^p.8ya

3n bicfem 3af)r mx\) ^o^Attti 23ttgett^48eti , S. Theol. Profeflbr unb Paftor m Wtttetiberg, ju einen ^farr^err iw S. Nicolai ^irc&e alfeie crnjd^Ict unb beruflPcn , aaein feine ©cmeine wolt ifen nid)t laffen , btxoi^x^it l)od; ent)Iid) i5m auf cin l^alb 3al)r bcnen ^atti* burgcrtt ju erlauben , m nun cl^ren^gcmelbter 23ttgett^4gctt (tcb ju fciner 5Ibrcife fcrti^ mac|)te , Um eirt 25ot^e , (tDJe er felbfl tn bem folgenben ^a^r anbem Kat^ \\x ^am* burgfd^rctbet) tttit 23riefuitb ©iegcl, ba$ id) tticbt rommett folte, barum, ba^ tie gattQc Btabt ttid^t ^atte barirt gctvtiligee, au^ nm atibereiDeltlic&e @acbetf willcti , Oie bocb t>oi; (Bf<Dtt tiicbt gcltett , (tel^e ben ^rief fclbjl ^intcr feel. J£)errn Dod. ^O^anrt jfribricbstnaycrsOrationtquantumEcclefia univerfa PomeranisE ob Joh.

Bugenhagium debeat , unb tn bcr ^tctt ^ctlagc ju bicfcm CapitcL ^ag aber unter fol^en tvcltltd)cn (Sac&en , beren »ugctt^ageti melbet, fein®(lanbgctt)efcn, erWIetau^einem (^tucf ciner altcn ^amburgiTcfecn CHRONIC , tveld)e icb fub n. f . biefem Sapitcl beilcgen tr»il, liiaffcn c^ barin alfo I)ci(Tct: Com 2ifrcbcbe xq bemfalt?cti gcgewtt: Wo »01 fe antogcri, t>at borcfe ^£f£. Ka^c tiagegeijcn fyn fcfeolOe, bat^femogten vorencti ^arcFc^crcn tcfcn n?crt fe tvolOen , ttt|gcnamcn ^UDen^agen Oe ecn ecfcte ^rttWi ^a^Oe,tc.

Um ?0?id)aclt^ tvarb M. ^cnricfo Qenben^rp bi^l^ert^^cr Capellan ju ©t. ^it COlat, nac6 bem Scu^nitfTe be^ Catalogi Minift. in VARIIS THEOLOGICIS Vice-Pa- ftor (m bcfagter ^ird)e.

!5)cn I r> Odobr. ba^ma^fam (Sonnta^c m Feliciani tvarb D. ^o&anni^nge^ IVtt , Primarius Leaor unb Canonicus t)or bcm Slltar f rancf , uub flarb balb barauf ©ie? &e2iempcn^crid)t 1)

511^ Se fK<\t\) benen Q5urgern

An. ip^»

am ^lSlmtm nac^ bcr ^til bret ^ontgen bret Slrticfcf loor^etra^en unb tiber^ebcn (latte, lieffcn biefe ibre baruber genommcne SntfcJIieffung burd; \\}Xin bet)oamdc{)tisten ^cnricl^ 6c|)attborcb

am ^onta^ m ^ohim (Scba(ltan jur 5(nttt)ort (E^rcnttvegen, tvtc i6re 9S5ortc

lauten , tvicbcr cinbrinjjen , au^ welcScr m ju unfern givccf $u bemcrctco {labcn : !^ag

II. C&cile 1 . 25anO. $S fdmmt

i) Slntcrc wpnen ti f<catH©ontoge na^) Fclidaiii gffdje^cn; hammelmann fc^reibct f^ledjl

^mfubfincmanni, i(f; fc^e a6cr nit^t / t»arumi«an mstcph,:5cmpw/ ier ^ama5IM<»

Ubct / m «Oe^ Bcnau bcfd^ruben / a&ee^en foHr*

le tJ' Z}^i\U L Terlodm l Cap,

ffmmf licfcc ^Sutser t)i'e UvfacSc bc^ t)ama Wigen @ell)?s3)jan^e(d bei ber (^to^it , ftc^ auf ba^ geugniig be^ 9?at5e^ un!5bie€ifa|j:un9 berufen&e, p fein erffdren Den »erm«le^cKnt>c« 3&a«rt bzx (Beifilicfeew , ba^cro , m iJon rfcnen ber @c()abe unt) 5r^acf;tbei( unfer gufen 0ta&t entflanben , fo folten fte fdbi^en aucf; »erbe|fern unD abtfeun f)e(ffen , unb imx t)a§

i;^ie Canoniei me5enif)rer^om^5?irc^e fecf;^ taiifen!) ?9]arcf £ubifci? ju €r(eicf)te* run^ beS t?on ibnen murfac^ten ©cbaben ju erle^en, unb babeneben bie benen ^farr^^ir^ cf)en inbie jwan^ig ^abi^^ermil Unrect>tab^enommene®elber, n?e(c^e pcbauf acfjttaufenb !9?ar(f belieffen, njieber feerau^ ju #en , anjubaften njdren , in jufommcnbcn geifen tt>o(te man i^on feiner penfion ber ^ircf;en mef;r tDiffen , unb W fe(bi()e nid;t mel^r au^gegeben wurben, einernf^licf>(ginfef)en ^abem

2..2l((e Q5rubeifcba!ffen , femeeinige au^genommen, foaen burct)if)reQ3or^ef}erbem «emetnen ©ute Q^eitrag (eifien» ^ ^ , .

^ 5)e^a(eicf;en foKen ju ber (BtaU Q3e|Ten hk Memorien , ber groffe (ialm]\>, unb J)erarmen @c()U(er ^ruberfcf;afft i^r^ntbcil entricf;ten. ®o Deriangct man aucb

4. Q3on benen €(oflern m) in^ m^ au(Terba(b ber ©fabt eine^3abre^ S^enf^e mt «tfen i^en (^utern , aibiet^eif fte bi^ auf ben ^acj n?eber ©c^alun^ nod; ©cbog m^^^^ ftatten ; unb \:>ai fte f linffttg , benen Q^urger n ^(etcl; , i)on bem ^f^ri^en tsk c^ebubrenbe ^flicf)^ Jen unb ba^ @(^og, bei Q5er(ufl be^ J&aupt(]u(>(^ , abtrijcien , unb m man etn ^urger Don ibnen @e(b f)dfte , iJ>renfn)egenfo(^eg t>errici)te , unb ihmn mt)n bered;nen mod>fe.

f.^afibic £e5ne unb ^tiilMjt ©fifftun^en, n?an etiMn bie (^rben berer , fofie awp mrid)fet,au^|lerbentt>urben, anben^iatf) i>erfal(en, oberaucbin eineJtiRe ju Untcrl)a(fung MnbQ5erpfle()un(|bev :2(rmen foden selecjet t^'ben, tiooruber man abcr n?eitere ^eraf;tfd;(a^

fluna anftcflen m^* , , , . ^ . ^. ,

6, ^ag tin /eber Srbgefeffener Q^iir^er , ^iufunffrig m^it f)(^htf m feinem 5tircf;^ ©pief mifbcffe(ben©cfd;n)orneneinen ^arr^^erren ju ermdb(en, n?e(c^er ba^ €t)an3e(iutn ^er ^arheit prebige, bamif fo(cbe 2d}vt einf^edigiict) burcb \)\t ganlc ©fabt erfd;anen m5; «e, bag €^^. D?atl>nebflbem€apifei l;ierinn nid)t5inber(id;, fonbern t)ie{metr ^ebe^ ^rcf;^ ©pie( bei feiner <5)et\)o(>nbeit unb ©ercd)tisf eit la^m m\U , votMjte (te a(^ geborfame mti m mit S^anct' t)erfc&u(ben mikn ; fo aber bcm entoecien gebanbelf tDiirbc , mxm \it beretf , if;r mecbt mit £cib unbQ3(utsut),erfed;ten, fofieaber lum ber ©ebilr nad;, ^aften mnuU !)en tootfj^n.

7* S^ag bic fd;mar^ctt momJ^t, benenQSiirgern jun)iber, nictt (dn^er moc^fenauf^ Scfalten njcrben» .

8. SDag man funfffi^ fcine £eib .•fKenften k\ tmim ^i^^^ 1 f>^"^^^*» «"^ ^^^ ^^^ ^tabt unb benen 4. 5?ird)^@pie( 5?ird)en ne()me. . . .,..,..

cBegert «aftna^e, faman 3o^. (gjigeliens Lea Primarii, ber, tvte sefagf, m tjoit^ «en^rabr aefforbenroar^^feffe^^artbolb moller S.Th.Doa , cin Sebobvnerii«nibiirseir, K)e(d)erficl)t)onA. ifo6.juKof1o£f aufaebaiten, unbimbefagfem^abr D, ALB CRAN- TZEN,opufculuminofficiumMiiraBf)crau^0egeben ^affe. 3)iefer,n)ie crunfer^l^emperi £e|i:er unb Q3ef6rberer $u 2lofto<f flet^efcn n?ar / ertvecf fc oieie .g)offnun0, bte obfd;tT^^etiDe

m) ^i,iu©.3o5(intii^/ iu©.5J?Ar(<n2)?agl)a(^tt^tt/ Mnl» •pevt?erOe^5ttDe!

^^^i^^ct ReforjTjation A. ifiS. ix

(^tmtu}hiti$mMd) utib 5efcf;eit)ent(ic(? Mf unt\ nacj) t)em^a3oi:fe©offee? beiju{e3en,tt)tc Dntt infont)ev()cit offtbelobter 2^cnip« (f)m M Scit()nit^ 0iebet,bag e^ 1 6m weDer an^ermiJ^en noc^ ©efcf)icf lic^Peit Qtftl)Ut f)dttt, 3n fo(c()er SuDevjtc^f gien^ er ju \i)m , rebete mtt tf)m ^on fctV nen,Die5al]en itber, ju baltenben ^rebtgten , cr(angte au^ »on t^m mit ^anbgcgebener ^reue bie ^erficl;eruncj , ba§ er2^ertipcit ni^t auf Jg^orfa^en ricf;tcn> fonbern ttbcr \)d6 tvibet: i^m Sln^ebracbte/ tJ^n er|] nnlnblicf? uerne5mcnn?o(te. 2Bie nun ie^tgenannter S^cmpc

2im ^reitagc m Palmanim v>on bem ©ebrauc() be^ MiQtn 5ibcnbma()(^ , untcr bctJ» ber^cjlait, tviefdbi^erjtvarabcjefommenttJdre, manaber^Ottjubitfcnl^dttc, bagcrtt)iei ber auf f ommen mdcbfC/ pvcbicite, geftet t)or5cme(beter D. Bart^olO tnoUer,

5im palm^Qojtritage auf bte €an^e(, unb (]ic^c(t, ol)n 2^etiipeti, feinerSufacje nac^^ cvfl ju bcfvaaen, auf benfe(ben , ba^ &erfowol/ ^er bei&e (Btfiahen im Zbcnbma^l , t>eti ^4yert 5^ geben le^re unb itudt^etle, a\e aud) ^er (te empfan^e, etin ^cQer unt> Bu^ befci. <2Bieevnunbici*inbcrer(?ett)ar, bcr ttjibcfc- unfern :&empert prebigte, fo tt)urbc bit ©evtfep babuvcf; mutbig, unb nid;t ttjeni^ ju bcrg(et'c{)en SSSiberfprucf; , tt)icau^ bem ^(^d)foU Seuben erbellen 'tvirb, gcjldrcfet,

©egctt Ol^icrn (leKete ftcf; 2lob4tttt S«8«Jt^45en t)on ttT^gbebttrg , adtt^o er Paftor ju^.^atbavincn^enjcfcnmar, a(I5tcbet un^ctn, um bie^rebi(|er^te(leing(eicf)0enanntet: ^ivcbe, n)0ju if^n bit ®efcf)n)orncn t)crfc5rieben ^aften , ju bef(eiben» @(eicl& tt)ic er nuniti tnag^cburg; bie^aiieitbe^€t)an0e(ii uncrfc^rocfcn, mit €&rif(Iic()em (Sifer Dcrfiinbicjet f)attt, fo untev(ieg er auc() ^ic ntcSt mtt af(em Jleip, bic ^erfubrtc cine^ belfercn ju untcrricbten, urio benen '^Sibeifad&evn be^cr^f ent()e(ien ju ^ebcnt €^ baurefc aber ntc() t (an^e, fo (ieg i^m bei: K4t^ bie (lan^e! t>evbtctf)en, tvovauf ficf; bte ^trc&^©efc&n?ornc , wnb btc m^ alfen m 5^ircf>^ fpielcrt i)ei)onmdc()tigfe ^iivjjer

2(m ^reieage nacf; Quafimodog. t)erfatn(cten,unb etnt^e au^ t5rem^itte(,bercn ^a])^ menbcr gcjtetgte ilcfcr inber V.^ci(a()eju biefcm €apitu( finben tt)irb,)an t)tn Kat^ fanbfen, unt \)it Urfaci>en sut)crne5men, mxm btfagttn gegen^ageti, M ^nhiQtn fct untcrfacjet n)orben» Ob nun ml)l berfe(be ju Q3erricl;tung fmm ^mtte fo()(eicf; n)t'ebci: I)crge|M{ct mx\>, fo ttjavb bocbbieunbbagefprocf^cn, obivitrbeber2^at^o|ft mU gebad)^ ten '13vcDi(}er , barum, ba(jcrt>eili40eC^nfilt<f (t>atifi, auf(£t)an^e(ifcl;e SQQcife) abfol- verct \)At>^e, unbbeilu&ebeit>er (Bcfialt bee Q^cramcma bencfetigec, binn^egfcbafiJ fcn. ^oraud t^rnn ju()(eicb bit QSerpflic&func) , t>it mir biefem tDcrtfjen 0)?anne baben ju ^a^ S^ (ieget, ba§ er nid)t nur ju (5.^ico{ai,tt)ie mir balh 5orcn tt)erben, fonbern aud) ju @. (2:atba^ rinen, benrcd;tenunbber(?infef?un5getnd(fcn©ebraud)bc^ 5ei(t0en 5fbenbmaf)(<5 ein^efitbvct f)abe. QJovbemelbete^ ©erud;t tt)ar ntd)t o()ne (55runb, maffen ber Q^at^ i^m Seaenba^ gen abevmaf)(g

2lm 5veita(je nac6 Cantate ntc5tnur beur(aubtc, fonbern aucf; tnner5a(b bret ta^mf ftd;au^bcr(Stabt, tt)Oiu^ferbeunb233a5enberctttt)dren, sumad;en, tl^nauflestc. (Soba(& biefe^ funb gcivorben , t)crfamm(cten ftc^

^cn fD(^enben (gonnfaci nac& Qteffen 7!,mpm,^vtt)idt in bem Leaorio ju SMdf rien 0)?agba(enen bet 400. Q5itr^er, unb berebeten ftc^ mit einanber , m^ fott)of)( in^^cmein, iit 5lnfc()un(jbcrfdmmt(id;cr^vebi()crbe^(2t)ange(it', a(^aud;infonbcv5eitbe^ beuiffaubten jfo^ ^ann ^^^^^r^^.i^^n^ \^ovjuncf)men tt)drc. %e fte nun m ^uvaer au^ ibrem ^2??ttte( cvmcf)^

55^ (ct

fz II Z,^ti\$ L Periodm LCap,

\it, nal&mcntlici)3o«cfefm»o«^erjccfoteau^s.^ico(ai', ^armefiQolMu au^ s.«)3c* tt\, ^4ttgD0n234rgeti m^ <^.^mb\, unb i^ttirtd) 2>atj3r^e (x\x$ ©.(i:aff)avinen5?ircl> fpic(c / f)abcn (tc bicfclbc an fyxxn 2>t*etericfe ^o&ufeti , Dama^I^ n)0rt^5altcnt)cn ^nxQtxmtU pcrgcfan&f, mitSrfuc&cn,eS.3^at^t)cgant)crn*^agcganfa0cnjula(tcn, ju 9Jarf;5aufc ju erfc&eincn , wcilcn l)afdb(l bic ^urgcrfc&ajfc ein unb anbcr^ t^orjubnngcn fcdttc ; Oh nun itt)ar^ocl[)3ct)ac&tcrJ&errQ5ur()ermci(lcranfan^^i)or9cfc()u(ret, t)ag man morgenbcn ^agc^, Proceflion (mttbeti^illtg^ettga^ti) ^alten tviirbe , ijl er bod) t)en ^^urgern ju^efallen ^im% W auc& t)en Kat^ auf ben fo((3cnt)cn ^orgcn, um fiebcn Ubr jufammcn bcruffen laf* fcm 3ur bcfa^ten @tunt)e, crfc|?icncn auf t)cn gcmcincn (5tlo(}cr0 ©aal bi\ looo. ?)}?enfc|)en, ivclc()e ijicr^ig ^urger, au^ /ct)em ^ird)fpicl jc&cn, crf icRcn, »on €. €. 3^4tbe t)ic Ubtfacfic jUis t)crnc()mcn, warum ^o^atiti Segeii^ageti , bcr bocb mit Oiec&t nocf) nid^t uberwunben m^^ re , m\^it> ber bcfd;Io(fcne Recefs unb unfer jcbenbe Slrticul erforbertc ,bic@tabt rdumen fol^ tcf ^tclie(Ienfol^c^burd)3ortcfeimtt?c3ct>oriijuKat^c anbrinj)en; 2)te(er ivarnicbt InSlbrebe mcbnrtvebnten Segen^ageti beu^rlaubet jubabcn, unb jwarfcincr^cbrcnjcscn, wclcbe, tt)ic €r t)ermeintc, biefcr gutcn <^t(kU jum ^crberb gereid)en n)urbc, babci fc|)altc er if)n tinent)erIo(|cncn?[y?6ncf), einen^d)miebe?toct)t, berau^allen tobcn, unb befonberIic& «u^tnagOeburg, aUtvo cr^lufruf^runbgancf errcgct5dttc,t)cr;agctn?dre, babenebcn tioarl) Don ^dt;fcrIid;en?Q^anbatcn, ^dbjtlid^cn ^rct)enunb anbern bcm ^aufmann juunn)ieber> brin9lid;cn^d;abengcrcid)cnbcn:^ingcn , bicSt)angcIifc|);gc(tnnctcQ5urgcr abju^d&rccfcn/

ccfprocbcn»

?[)?an(tcbcfbarau^, baf ba^Q5orurt5ciIbcrt)on3u5cnbauf^c56rtcn,unbf)crgcbrac6« tcn£chrcutib9}leinun()cn, bcibcnbamabligenQtabt^tJatertt, noc{)9ar(^arcf^ett)efen, unb bag, tt)ie(lcbie©0ttli4)e^arl)eitfuvcinei)crbcrblic^c£ebreflebalten, au^ foIc{)em Ungrunbc bie barten Dveben tviber berfelben Sel)rer gefloffen fein. S)cr(]Ieicbcn finbcn (td; aud; bci D. 2Jo* bartntnollerinbcrbritteti25eilageju biefem i^^apitel , \)<x cr nid;tnur mit bcncn itbriiicn mrebiaern bcr ^ar^cit cin toerloffener tHtlnd^ unt> 5Lant)Iauffer gcnannt, fonbcrn \\)n oucb m l!ajl gelc^ct tvirb, ^ag er tinc ^ungfrau ge^eurat^ee ^abe, X>U ^ocfe ^ungfraii Stt bleiben gefobct ^atte, tt)cld;c^ cr al^ einc 25uben^maflrige ^f)at aud^icbet, unb ^ai cr ju tnagbeburg bc^ ilanbee vertviefcn fet , ^cgcn ibm au^ltoflct. SOBic nun bic bcibcn cr(!cn Q5cf|ulbi9un(jennid)tanbcr^, al^nad;^db(!tfcten ©runb-Od^cn (]rd(flic&(tnb, fo(tnbct (td;biclc^eerc tt)ibcr bico(fenba5rc SSBabrbcit, inbcm unfer ^tz^n}^<^%tn (td; ju tllagbei burtt, ald Paftor ju ©.Cat^arincn U^ m bic|3cit fcincr Q5cfoberun0, anbcro mh ^^Hi un# «nftofilid;, unb in Q3crf unbi^ung ber ^arbcit frcubic) unb uncrfd;rocfen ^cbaltcn , auc() t)on tt)Olbemeibtcr ^t(k^t loblid^en 0{atl), tin fcfconee Teftimonium fcincr Sluffubrun^ tt)cgcn cr^ fcalten, ftcI)c(S.€.^/A^/'V7£7?//bcr aItcn(Stabt S^iaflbcburs, magbeburaifcbee 3u?

^ Vadbbcm nun stt>ifc5cn^at& unb Burgern bicfcr ©ac()cn ttJC^cn, untcrfc&icblicftc Ovcbc unb ©caen^OJebc gcpflogen, W cnblicf) i£. ^. Ovatf) auf in(ldnbigcg 21n6altcn bcr 23ilr^ «cr nad)(tcbcn, bagSiegen^agen^c^feijuS (Jatbarinen, oberin cincr anbcrn^trc&cprc^ ' fei(ten m6d;tc. QCclc&en 2Ibfd)icb bic 2(b5efd;icftc , bencn auf bem <^Io(ler*(5aa( ttjartcnbcn COJit^^urgcrn f)interbrad;t, tt)eld)e €. €. ^(»x)o bicfcr €ntfc!)lic(fun9 tt)cgcn bicn(llic!;cn S)ancf abficfiattct, unbftcbbavauf nac& 4)aufct)crfuuct

^ V

tfi^nbtt Reformatioff A, J^i^. ij

5)armif f)at(S.€-^at^ oUe ©nmof^ner, (aut mtf)v semelbeter 25ci(age , juOiat^^ ^aufefobernlaflen, unbitnen funff^irttcul, (tvelc&eid; atler ancjemanbten 9^u^c ungt^ acf;tet md)t auftreiben f onnen,) nacj? n?elct)er fie dd) ju ricjten hdttm , uber^ebem

2iuf S. Matthaei-^ibenb ben lo.Sept., ftabenfcie (Btfd^w^xnt bcr X^irc^cttC^u S. 57icolai, ) etwan breije^en ^iir^er auf baiJ ^^wl^uf, (tvoDur^ ic^ bad ^o^c unb in^^emein Da^ iSmbccF ifcbc jjenannte ^aug uerPe^e, ) fobern laffen , unb benenfelben jur ^unbfc(?a(ft gebrac(?t, ba§i()nen, benen (BcfdbttJormri , t?onbenen Carfpcle^i^crrcn befol?Ienn?or# im , mit il^nen einen Paftoren (jvarc^^eren ) anbefagrer ^ixd)t ju ertveblen,

^it ©elecjen^eit ju folcber Waf)l , gab M. ^cnricl) Qcfi^cn^orfl, ^apeflan bafelbj?, tt)eIcl^erbagPaftoratbeibefagter@emeine, bigba^erfeerwaltettattc, nunaber, mtStephan. 2icmpc inber erflcn Q5eila0e berici;tet, bei -7?ac^tfcf;(affenber Btit bic XVfbtmt, ba^ifl, ba^^farr^J&au^t^erlieg, unbjtvarbeifoIcf;enUm(ldnben, babie®emeine(einer, fintemaf)! t)it ^tfiiltnt^ in e)cf)tt?an^e (jienv], am meijlen bt\]6tf)iQtt mi\ SDSoju i^m o^ne Stveiffel btf woQtn, tf)tiie fein fef)r ^efftigev Sifer njiber bic ^t^an^ef ifcfcc M;re, tt)efd;e er Anno i f f 4. ba er €4lattt>a2)ccfe4ne tvarb , ein<6>iffe unbpcfiilcnQnennete, tt)iei($au^cinemVifitati- ons-^:Sud;cfeIb|lbemercfetf)abe, unbbie$?urd)tfein^eben bci fofcfen t)erma(ebeictcn ^e^ern, tviebielut^cramrbamaf)I^t)onbenen^api|len9enannttvurben, nid)t in ©efa()rsufe'^cn; ti)eile feinc 3af)rlid;e ^friinbc, ^it er in allen ^ird)en f)mt, be(lo gcrul^icjer ju geniefjen» j(m

2>W I^attccr A. i yif^einc Vicariamad aitare Joannis Baptiftx ( i.^^, 5.Q3* f 84.) Irt P^/ro tt?ar cr bcp bem Siltar Erafmi unb Annae belc5nt , (eod. vol. p. 1 1 ; .) in Kfico/ao befag er A. i f a f . bic t)ierbte Vicarie, nad) ber im Vifitations-«55ud)e bclicbten Orbnung ju red&nen; (eod. vol.p. 66 f.) unb ju (Satf^arincn 5atte cr bic ftebcnse^enbc Commende, (e.v.p. 696.) Cr tvarb A. i f f 4. ben 24- April jum Calanb* !4>ecbanten txmf)itt, ( i . ^^. 2. ^. 7 1 f .) unb A. if f8. iflcrgcflorbcn, (e.p.) 5iufunfere^iir^ertt)ieberum ju fommen, fo wax bercn 5intn)ortaufber®efc()tt)orncnQ)ortra5, bagtt^ciiinbcmam^onnerda^c nad;Jg)cii. ^ ^o^ nigen gemac&tem Recefs , a(f cn €rb0efeiTenen i35tirgcrn bcd ^ird;fpie(^, bie Paftorat^ ^ ^al^f ge()cben tt)drc, bencnfe^bi^en notf^tt^enbi^ biefc^ sQor^abcn muftc croflFnct tverben : 2if^ nun auf bic t)on bcnen @efcbtt)ornen bcfor^tc 5infage,

5im ©onnabenb nacb Matthaei , a(fe ^rb^efcJTcnc Q3iirfler M ^trd[>fpicfa Nicolai , in bcfa^tcr^ircbeficbcingcfunbcnftattcn, ijl burd;ein5e(fii)eSlGa&i 3^&ann5c3cn&aacn,ju tintmPaftore ofFtbcmcfbtcr ^irc^en crtt)e6(ettt)orben.

^ad) ber ^af)l ^aben ftcf; bic @efc()n)ornc , mit etf ic!)en ju (tcb genommcncn ^iir^ern, auf ba^ t)orgebad;f e 4)0w&ug gcfitgct, J^rn. ^Jo^ann gcgcn^agcn ju ftd) crbetcn , unb if;m tit , auf iftn gcfaUene SOBaf)(erofnet, tt)e(c&er iftncn barauf jur 5intnjort trt^ciiet:

1) €rtt)drett)ebcr Doaornoc6Magifter, unbt)ictfcicf;tauc&bcrs5)?annm"d;tbafurft'ei5« ^icitcn , ba^cr cr tt>unfcjcn mdc()fc t)on if)m abju(affen , unb auf tinm fo(d!)en ^mn . ju bcncfen, tt)e(d)er mit ju(dn0(id;er @cfcbicf(ic()f cit bem Simfe m(itf)tn f onte. j) SDa^cr, tt)anner;aba(^2imfiibeme5menfo(tc, anfeinem^ir({)em5)icnfltt)o(ttijc6af^ (cn fcin , bcr bem (gDan^clio cnfjie^en unb ju wiber mxt, bur^ tvcfcf^tn tr fonber jtDci* fef ben ^t^^^^itnfi m\t> tfit ^dbjlifc^c Ceremonien Dcrflcbct, banu ba^ ^t)anaefium fu(j)tc cr ju bcfobcrn, unb mit bcmfefben mltt tx c^ 5a(tcm

^ 5 ^l)3«m

14 ^I' C|?€?Te /. Veriodus L Cap.

5) gum t)ritten unD mx\)im bebin^et ev jicf> au^, Dag fte rf^m fein ^atigbarin er mof;nen fo(* te, tvDr)nbarmac[)en,unbil)niuni)j^inemCapetIatten bi[%en, Unter.5a(t fcl;affen foi^ m, tij^(cf;eg&annumfoi)ie(nor^men&igertt)ar, iemebvr^m, bur^ 2luff)ebun0 be^ I11cg;2>iettp«0:aae^, mmux im^abjltfcum feuien Unterf;aIt0e]&abt i^mt, entijanj^ ^enwar. S>iefe^be(iefp(^aufeittanfel)n(ic&e^*

!3f)m(|ebuf)rte fiirtie^bfunbi^mi^, Der fn ber 3[Bo^en ju baftenttett Memorien un^ ®e(#9??effen, img(eic^enfuvt)iegurbitfe, bieerDa^cianrjeSabrt^onDeriZanlef, fiiv Wtm pfavrte^^rut»erunD(Sc|)n)epmitbat, unDittanMemoriam ambonisgy nennen pflegte, \>vc ^encFe(^®d;i({ins. (i.^6>2.^.8f8*8f90 €r befam ber Slu^tl^eiiung berMemorien, iircf;t nur etnja^ ijorau^ / fonbern gien^ aucf; mit benen irbvigen?9?eg^^rieflern ju g(eicbcra ^f)ei(. (vid. p. 802. citati voium.) ©ucfjteeinCavenacf^an^egebenen Um|]dnben, rnt)er? botf)enenSeitenS(erfa^Suejyen,fo0abiI)mDerReaorEcciefice §rfaubnu§, (ibid.p. 507.) unt) jtvar firrt)re ©ebu5r. Q3ei if)m jlunti bie 5lnorDnun0 , umc t)ie ^?e|]en De^ ^^()ed auf ein* attt)er folgenfo^ten, (i*^5. 5.Q3.p. 1 1.) unt) ba^^ien^) abermabl ntc|)t (eer oh^ 3a feib^ ba^ 9}lejj^£efen ^or bem 5((tar, unt) ^k %mikxmQ t>er ^afefn an bemfeibigen, ru()rten t)on fei^ mr Sr(aubn,if^, 0>t)oc5iOC'neinfd>a|fc(ic&mitt)en^n(33efd)iDoren) i)er, &e(ji\)egen man f]d)aud) ^iefertt^e^en mit i()m absuBnt)en \)attt ^ie f)dujfrjj o^Ux bie Memorien unt> ©ee( ^ ^?cfferi genjefen , t)a^ jeicjetpd; nid)t nurau^ t)em 2iu^juge t)Co Memorien-Caiender^ im ^om, n:>e(# d&evt)em3.5Banl)et)e^ i<^f)ei{^p.488.rqq. «^vleibettoorDen, imgleic^enau^t)emMemo- riefl-Calcnder |u ^^.^acob, tt)e(ci)er nid;t (att^e t)or Der Keformation* nemlrcb A.i 496. mf fertiget, unt)p. 878.t)e^2»Q5QnDe^rm k^M JuffnDenifl; font^crn H mirb fofd;e^ t)fc fccJ(lc?Bd(a^e biefe^ Cap.bemgett6igecMjlefert)ov2lu(jenf!enm/ inmefd^er t)ie Meinorien iint) Q5rul>erfct)aften mh t)em A B gefammlct frnb»

^a^ nun 5ierauf t)ie @efc!)t\)orne0^antiDOvtet^aben, if! jtt)arnrd&tt)erjeicf)rtetn)or^ ben, t)oci)erf)e((etaudt)crt)orf)abent)en^ei(a0efot)ie(, bag fre bem neuenPaftori ju(dng(icb, unt) txrgnust gen)efen fer , aaDren?ei( er, baf] aufietvagene 2lmt rn ^Otti^ 97a^men auf frd; jje? tiommen b^t

^(^ ohtx \ik ^fr(f)^©efcf)n)orne fo(cf;e befcbe^ene 2Bat( unb 5f nnebniun^, t)enen ^rr^* fpr'e(^^^crren ju ©.^icofar anscme(Dct, ftnb biefclbiije/ mit berfefben gar nicl)t frieWicb gen^efett/ uni)Jg)err(0erO*)O«^oltefi, J.U.L. unb ^^iiriiermeiiler , t)erbot| fo gav , tjcrniutflid; a(^ Patronus ber 5?ivc|).en ,*^i)en,ern)ef)(ten 3o^a»ii Segen^ageit einjrrfuf)rett»

' ^itt(ern)er(e, ^dW^ |um(^tanbe fam, fucbte einQ5urjer ^a«^ ®t4el jjenannt, Merl^mt)on ^ermafitt ^erferbe ab<]ctvetene l^c5nn>avf , ubtx tn\ Vicariam ad altare Si- monis ac Judx in @. €atf)arinen 5vird)e, ht\ bem C APITULO ht{ic(t\^tt ju uberfommen, m \mti fle aud;, t).evmd0e bed im 5 ^anl^c be^ u V^tU p. 1 9 . fq<i. ernijer ucf fen , unt) rn Diefem

!^en 2 8. Sept. .gejer($netett «^rrefe^, rn tvef d)em t)a^ ^abflt^um ^enja ftig ^erau^ f ucf et» €r, befagter @tael mmmt mit Seben s»|arcf 3df)r{id)er Ovente, mU\)t er ju^erbelTe* run(jbemefbetni!e&n^fnfffetfeincr<See(cn<Secli(5fert jubcfobevn, unb bamitben ^immef ju bevt)f«tten,CapituIumbefldvcfetibtt* ^ivbemercfcttabcrbeifduffigau^bieferUhrfuttbe/bag ^ettr. '^m^f<>w (fottjt ^anbel^on) senannt) Senior unb^o^cfcim ^ufro»? Scriba (5eu*

te

i>Ort bct Reformation A, i ^iC, 1 1)

tt Secretarius) CAPITULI h. a. gcwefen fciii, o\t 3eu0cn abcv mcrt)en Cor«;4^ 2&Wt&CIIKWI Vicarius im f^om unt) WOoIber (5^g bcr ©tabtvdgcv an()e()ebcm

2lm^^a^eMichaeIisb.i&cn29. Sept.crfcf)ienen Die(^efcf;tt)orrte mie Mm 2o»Q5iir* m^ auf t)em Oia5t^aufe, iim^on t)en Kat^ t)ie Urfacl>cn t)er unferfastcn ^'infu{)run3 if;re(J er« fceblten Paftorisjut)erneI)men,

sDufcr (ieffe iOnen t)uvd[> Dcn ^ort^Ijaftenben Qiuv^crmeiflcr ^m ^fntwcrt ()e6ert r €^ wdre bar um gefc&ef^en i ) m\ t)ie 20Bal^( o5ne 3u jtc^ung De^ .^irc|)fpie(^^^erren i)efcl;e5ert ft?aV n, unb 2) Der ermdt (te Den aviJffe|]en ^f;eil t)er bi§f;er ub(id|)cn 5^ir(5en?@ebrduc{)e a5jufc[)affett

aet)dcbtc

' ^arauf ftc() bk Q3ur(3er t?crntbmcn faffen : ^^ t\?dvc Don €, ^, 2^4e^e i^rtcn bama&f^ afd Bugen^agcn evnjebfct mx ju ^eflanben , bag \t)ann fte t)on bemfefben abfalfen n?o(ten , fic einen ani)evn OJ?ann n>db(en m6cbtenn)iee6ibnenbe(iebete^ e^ \)<^m (wxd) ber Jgievr Q3uv,(}cr^ flcrmeiilev mn <Solectt fofcbe^ t)enen 5?ivcf)>®efc&it)ornen nacbgegeben. SBorauf jre cini^cUi^^ Ijc^ auf biefen Begenl^agert gcfommen a^dren, &erfic^oftunt)i)idi?on t)em ^rebiof^ui;/ t)a* ftin evf (d()vet W^- - 2>a^ (o cr awM le^retc, Oag mit t>em ®petli4)ce« lQ:?ore mefec »beremf«m«, un^ er t>ej]en tlbertviefctr ttJiirOe, woleeer falcbes ofTenbA^r wtt^er^ ruffert. 5DJan f;abe aniibnent)evfpuf)vet, t)apcrDie^av5eitunt)©Otte^2©ovifauterunt)f . rcinpvei)i()te, unt)t)arumfeierenvd(;(ett^ovi)en. ^u(lenung€. Kai^einen artt)crn?«}?ann;. Ser t)cn iSvn)db(t^n au^ t)er ©runt)^^e|le ^eifiger ©cf)vi(ftti)it)ev(e<3en unt) libevn^inDen fdntcn r ttjdrcn fteevbobti.n t)enfe(ben gevn jh boven. ^Go(te abev ^€, 2^ae^ t)ev jjefcf;e5enen ^:iBab( ba(» ber ju fvict)en fein, f onten fte ed (jefcf;ef;en (ajlen, Dag mit ^err ^o^antrcv Ceremonien baibcc gebani)e(t \\juvt)e, uni) cv f onteunt) mujle c^ alfo f^altcutviec^ in?ifc^en ^ig. ^ae^unD Dcn^urj? jjcrnbc(icbetunt)bcivif(igct ttJort)em

O^ad; (an^er ^eret)ung i|i t)id Der 2f bfc^ict) ^ctt^efcrt : l)af tt?ci)er ber Sae^ rtocb ber ^t^ ^iir(}crmeillev ftcb evinnevten Denen ©cfcgmovnen unt) ^ur^ern, am aaertTotni^jlcrt aber ^^m XOiWtnm^ Su(ljmmu»g&e0 :Kir(i)lpieU.'6erren Die ^a!)( jugeflant)en ju \)Qbm*

.5)le cnbiget ftcbDer in t)er funfften ^eifa^e bc|ini)(tc5e^eric{)f* $(u^ &cm^rforttm *. Hetabcr, t)apt)a^Q}erbot5t)cr^infu5rungmtt(jeaufge(^obcnttJort)enfein, unt) €€♦ D^atgi pcf;i)iefcr2Caf;(n)e9enjuf]immi3erM)vet5aben, aneiefe^cn, tt>irno4>tn t)iefem 3a5r t)c« ru|rawuvl)icjen5e3ert^4gc», intio(fcr2lmt^^Q5evvicS)tun(j unb beiiigen^ifer fur^Ottunt» feine (gbre antreffen ttjcvben* ©onj] i)l e^ fein ^unbcr, t)ag e^ inT^nfang Dcr Reformatiore^ mit 2Ba()Umt) iSejlef^ung Der ^vcDiser fo unterf*ict)(icb bersepn^cn if!. ©intemai im Q)abft» tbum Da^ 53ric(lcrtf)Uttr, ofine '2Ga&f unt) ^eruf Durc^ Die^ei^c cnfpanD ; ^ie tiDarcn auc6^ an f einen Ort t)evbunDen , bag fte an Dcmfcibcn o^tie Darjtvifcl^en f ommcntfe ^af;(, 3eif ^eben^ ^attenbfeibenmuflert/ fonDevnroienocl)f;eutct)ieVicarien nac& eigenen 5®eficben fdnncnge^ n)ec{)fe(t ttjevDcn, fo aucb Da^ ^vebigt-^tmf , tiocfcfjc^ nic()td ant^ev^, af^merum beneficium Ec- clefiafticHm (jcac^tettvavb, fober Patronusbcm Candidato conferircf, un&Diefcr, tt)ann cr^ mubC/Ober ein ©ntrdgiid^ev^ ju cvbaitm n)cig,n)ictiev refigniret.©o \)cXUn aucf; bie^ai)en^5Bvu? Der in Denen ?^'iiDevfd;ajften ibve^^rie}ler ,\ti\d)t flc befteffetcn, m\) mif ibm Der Q5cfoiDuir0 m^ gcnubcveinfamem 5)erbefanDte25u(lorpn)arer(lPaflor ju @.9?ico(ai,unDnac{)Dem Le-- aor Secundarius m^ Som^^veDigeV/, tvie Oben au^ Johann Itl^llere Keformation&-Q$e^

jrjc^t

i^ //. Z^cHe L Periodm I. Cap,

vtcfei mxatM worDen. 5)ic jEPINIflfyz 2^trcbc« f (Drtnung ftat allmxfi t)ie ^Qf)(ert l)er ^reM^ci: in tic&ffg? CvDnuna flebrqfhf,- *^;- |5er fred^e JOACHIM WESTPHALUS infeiner Oration de Eutaxia bejeu^ct, baDonam^e^dri^cnCrt

j^url nac& Michaelis n)arl> t)ie 3a()l ber €Danse(ifc()en ^rebicjer bei un^ ttevme5ref, a(gM.;3^^<««»t5rwt)uvc()3^4<*)im)(X)€get)orns, £)eelcff Scfeml^orpe uni) ^nv ^rtcfes <D(lr<i, wie HAMAiELMANNUS m ansejogenen Ort bemercfet, ^efoberun^ au^iLiibe<f , ai^ivoer nacj) D.^o&rtnn tnoUcr0Q3ericf;t (in ber Dritten Q3ei(age ju bie? fem Capitei) CapeKan ^cnjefen , jum Paftorat bci ^, ^acobi ge(an(jete. ^iefer ^at &ie fee* liijmac6enbc ^ei^rc mit ^roflev gvcuDigf eit iJov^ctva^en , unt) bi^ m fein fcciiged €nt)c bepdnt)!^ au^^ebreitct»

J^tngegcnfucl^tcnbie ©cgcnfeitige £e5ver ben junef)ment)en^auPc^(S»an0e(iisu5in^ bevn, unt)Damit(teinfont)cvteitt)a^sSo(cf 0e0en€5ven#0et)acf;tcn Segen^agen, t)evif)ve gabuin, unl)€vtic()tun(j^*t)one^ret)igten, fammtanbere ^igbvducli)eunDt)ae5fcf)dnb(ic5e Sebenwe(cr^fa(fenmitgrof[en5^ac()Drucf jh-affte, autbringcnun&an5ei|cn mdc&ten, biieben ftebadgan^c^ci5nac|)tg^ge|l liber au^ Dcm €l^or in Der S?einung , DaJDaDurc^Dcr^Ot* te^*^ien(]icr(16retn)erDcnunDnacf)b(eibenfo(te; UnfevScgen^agenaberbcDac&tc ftcb nic^t (ange, fonDern (ieg Den ©efan^ mit (cinen ^apeUdnen , ^iiflevn, @cf)u(*^ei(ier*@efeUcm unD 5vinDevn fo tvo^i au^vic()ten , Dap Dev 5lnfd)(a(j Dev geinDe miDev jlc fe(b(l audflei , Dan« a(^ Die ©emeine faf)e , tvic ovDentiicJ) Dev @0tte^^3iien|] Daj^ gan^egefi itbev befd)icf et it)avD,fpvttC& fte nac& Secft «n 2iempens Q3cricf;t : Hnmn fo tvenicj perfonen ^c Qatc fo e^rlid> wti^xi^un, ivor e^o bc^arue vci bennc fo dcIc papcn. 2iOefcf;cn Q3cifa(f i^m ii^tni ^agcnDaf)inju5^u^emac!)tc, DagcrDie tDiDevfpcnfli^c^rieflev, tt)e(cf)e i()ve ^flicf)t an Dem gefle fo fcf)(ecf)t in ad^^t jjenommen, al^ Paftor Dev 5?ivd;en nun aud; nicf;t njieDev in^ (IW (affen tvo(te, unD Dev J£)^Dv9i fcgnetc Dicfe V:)CX \>m J^immei, Dann e^ fteien nic()t nuv Dic Vigilien, ©cei^^cffcn unD anDcve im Chov gebvduc[)(ic&e Ceremonien, fonDcvn e^ wavD aucf;, Dcvmo* ge De^ S^cmpifcfecn 25ertcbt9 (in Dev i .iSeif a^e ju Diefem Capituf,) Da^ ^cif SibcnDma^f nac^ Der Sinfe^ung C^vifli untev bciDcv @c(laft au^9etf;ei(et.

HAMMEMANNUSm oft befagtcm Ovt fd;veibet Dicfe 5ludt5ei(un5 Se8<«&<^8«« unb!&<mpcnju, beweifctabevfeinen^fea^ nic()t, unDunfev S^cmpc t)evmeiDet fofcf;egauc& ni^t. !5)enn ob gfeic^ Pein Swciffei i(!, DJuf)m*beme(Dtev i&cmpc irevDe in Dev ©. Sat^aviiien ^ivcje , ju bcifcn Paftorat ev in bem foicjenbcn ^aftv, wie n)iv M"^ f)dven mx^in , gcf anstc \i\i9 fe bcm ^efe&f €;g)vi(li (jemdffc Sfu&Tpcnbung , wcfcbe 3o^ann gcgcn^agcn , n>ie pag. 1 1 1. Devmcfbct, bcveit^eingcfutvet^attc, mitgleicf)en€ifev fovtcjefciet^abcn, fo jweifle id; boef;, i)h er su tllarten tnas^alcnen , \)(k cv bamabid nod; (lunb fo(cf)e^ hoht untcvnetmcn buvffen, an weniij(!en , fan man o5nc f^abenbcn Q3emei(), fagenbaj e^ gcfd;e5en fei.

Unfer^ ^o^ann 5<3cn&«sc»t0 Untcvne^mting Dcvbvog \ik Jcinbe ber ©t^ttficOen 2BaWeit , tvie fcid^t ju bencf en , 9en?a(tig fc^r , ba^cv fc()dvfrten (le i^ve Sunjjcn mit £d(levuni gen (jcgen W ^rcbigcr^ bcr vcincn hht , unb i^ve 3u66vev n?u vDen fcf)(cd;tevbin0^ mit Itih unb ©ecie nacj) bem Ccnfel gcnjicfcn. SDi^ bemog n) ^C» Ti^oX\).

5fm

n) (Bottf rieb 21 rtiolb itvat tviU itt feiner p^rtbeilicbeit Str(|>enmnb ^e^er > ^ifTorie 1. c. dag ou(^ Dtc €«aitgeUT(!}en ^ctDtger nttt t^rett ^tfer auf t)er (San^el f^iclie^ Mandat .^^. ^atf;^ t)eriirfa4)et ^^ttcn/

tpir»

t)drt ber Reformati&n A.i^i^. ly

^2im Qonrtabent> nacJ? tX)ei^nacfotcn dUc prcbtcameit ( jtnl) iSy^/»/?. :Slcmpeti ^ortc in Dci* i . ^5e!(ai)c) aud ^cni iDom, Carfpell&ircfeert, Cl^flerti ij«t> Capelicn auf

ba^ 0{atl)[;auf' m (icf) ju foDevn , unt) il^nen nad;)hl?cnDe ^iiticule (tc5 barnad; in i^icm ^mtc ju i)cr()alten, unt)bcnfof(]ent)cn@onnta()t)ont)cncn^an^c(nabju(efen, ju juftcllen:

iginiS.Kat^bepe^fcJrtUen Pr^^icanun^U pcfe in Oiefer BC4t>t tmprebig^ ^(metvollengebraucbenlanen, baf^fte:

^orcrft ta^ Inutcrc ®Dttce5^(jDangcHum mlt au^IcQung t)cr©(l)nfft^ DccbctiiilcuSipoftctuunDau^cm* DctDaDrtcv ©cbrijft (^utig, fiiuffrmu^ tljig uuD ® riftlic^ , uad)t>crgcl)re Dcr bctt)vi()rtcu uuD t)on Dcr 0;riftli* cl)cu Kirc^cu augcuommcncu 'Suc^cr Ic&rcn uuD prctt^cu folicu, fo Da^ je- Dcrmdnui3ltc()Darau^gcbcf]crtunDutc&t(iC(Ucjcrttt)erDcnm6i}c^

2) 5\cui ^rcDiger foU Deu anDcru auf Dcr €an&cl oDcr auct) fonft \)or Dcr ®e* meiuc/ u^cDeriudgcmciuuoc^iu^bcfouDcr t)cracl)tcu, fc(;c(tcu/ PcrfciKm oDcrldftcru; ©o abcr clncr DenauDcrumit^abrl^citjubcfcljulDigcn, cDcr tt)tt }fH bclebren I)attc, fo Orauc^c cr in Dcm 5a(( Dic gc^rc Dc^ (Etoani^e^ lli Matth.XVlll. unDLuc.XVlI. unDbcDcutcctncrDcuanDcrnuutcrftcO/ oDcr in ® c(]entt)art ctlic&cr Der J^ciL ©c^rifft tocrftduDiger 5DI inucr , m^ mit m DcV ©cmctne DiefaU^ uicfet^ auDcri^, al6 ttja^ jut^rcr ©cclcu (SecIlgecitcrfoDcrtivlrD/tuocetcgcpreDigctiDcrDcu.

3) ©iefor(cnauct)utcI)t€ tt)0Durc()Dcr9emcine9}launtocrrtt)trret, oDerfOm auc() nf cfer u6()tig oDcr frucbtba()r ju m\{tn f ft,\)ondirputirIid)eu (Sacl)ett auf Dcm ^rcDii]tftu[)( ()crt)or brtngcn.

4) ^in icDcr'l3rcDi9crftcIIefur|tc()eiucrccOteituDSI)t1ftIlc6cgc&re, tt)elcOe ^u^SefoDcruu^DcriSecIeueccIigfcft, jur (Srbaltuucj Dci^ gebubrenDcu ®cl)orfam^9cgeu DicDbrigfelt, uuD ^u JricDc uuD Diul)c uiitcr Dcn (ll)ti- ftcu=gcuteuDicn(icl)fcintna9, nacfj^auli PcbreRom.Xlll. uuDanDcr^ ivo/ alfo, Da^ er Durd) fm q3rcD(gcu ® Ottc^ (5l)re uuD ® cbot() bcforDcrC/ uiiDuntcrDem ^o(cre2iebeuuD(J^rlft(ic^c (Jiutrac^t fti^tm moge.

s) 2Baunc^(BcIe9cn()cit9iebet, bou Dcneu UbcrtrctuuAeu Dcr 5Dl4nrc6ert in ailcn ©tauDen ju rcDcu, Da^ |tc al^Dann obne ^eracOtung DcrStduDc in^qemcin ffraffcn , m^ tt)iDcr ®Ottci^ ®ort fft , uuD Dcn gcmciueit 9jiann mit Baufftmutb ju t)erma()ncn , ftcf) uic()t mit ® etvaft gcgcu Die CeremonienDcr.^ircl)cu, DerJF)ei(igcn^i(DcruuD Dcr^frcf)eu»©icujic ^u 5U uoi()i(3cu , fouDcrn Itcl; ftifl uuD fantftmat()ig su ()a(ten, bi^ e^ (bOtt Dem J£)(Jrrcu9cfaacnm6c()teDfcfcmS()uufctuc93]a|fe jugcbeu-

II. C^cils r. 25artt>. (l 6) XO^tf

tvirbaberdn unpavf^fptTcSer ^Drfflfic^er Sefer bfe tton 2IrnoIb nnafflebene '^c^m/ Dresserum unDCHYTR^UM auffcl;!agen/ wir&fvauci) nic&tlxngennflPen ^U(l)|?fll)en nn fDl(^er35ef(|^iiU)H iung finDen.

ig /7. C^etla /. Periedm L Cap.

6) ® itrt)e (tcl) eitt ^re&f9cr fi'ev)cnt(tc{) gcbmucbcrt laflTcn , J£)n6 nnD Q25i^ t)crtvt(len ;^n crwccf cn, Dcr foll fiernacl) ju f ctncm ^l^rc^tgt-StnUflcrtattet/ fonocrn ane Dcr &o:^t tocrtvtcfcn tDcrDcn.

Datumt)e^(^onnabcnt)^nac()Nativitatis Domini Anno i fi^.

S^iefcv QJcvDvbnunu ()lc(f cn (tc^ bic ^rcNgev t)e^ €t)ange(il in aflcn gemdg* S^enn a(^ i^nenjuO^venfam, n>ie

am ^reitagc nacfo "COcil^nadjtcn Ktcolam ^uffOrp o) Canonicus,LeaorSecunda- rius iin&^T>veDt5evim!t)oni, untevfd)tet)IicI;emit©Otte^-IGovt|lveitenDei'el)vent>on o|fent(i* d)erSan^e{\)ov(}ebvac|)t, unDif)ve(^d^2e()in()egen, a(^t)CvDamm[id) mtt()voffen<5cI)e(tent)cr^' tvovfen^atte, antwovtetenfteil)mntd)t, fonbevn fc()icf tcn bvci ^vct)tcfev , ctnen»on^.9^ico^ \<x\ , einen Don @. €at5avinen , un^ Dcn Dritten t>on @. 3acob , ( midn b(og nacf; i^vcn Q3or* nabmcnjacob, JohannunDLucasbefanbtfinb) ani()mab, ibn ju fvagen , ob ev be^ befag^ ten -:Qovtvac)e^ gelldnbis ivdve, tt?e(cl^ed Dann ju ^ludganj) biefe^, oDev auc^ ju ^nfang t)e^

if27ten 3af)vedftci)suj)ctva0en^at. S)a^tvarcnabcvt)ie^c^v?@d^e, liber tt)e(cf;e}3w(lorp (Id) er* f(dvenfo(te,

l ^i\(]M Antichrifts ^orlauffcrc M^ ^oW , iim M^ ©acratnent tn lKit)cr®eftalt);nncl)mcn, bcn^cgtctt/ tDoDurcft^affcIbcDicSCflctnung fap fctc , al^ n>drcn e^jnjci ©acramenta , Da^ Doct) tn (tct) nur cing tDdr, Die- iDC(lDcri^(Jrr6^^9\3ftui^cinc SUatur.qcl)abtt)dtte, unD^anDc(tcntt)i* Dcrt>cr Mrcben (Jinlceuns, untcrDcm^olcf^^tbum ju errcgen , Da- mttDa^unc)clct)rtc^olcf mcincn fclte, C^2vjllu6 fonte alfo getl)ci(et wcrDcn.

II. €4iK^\lm I)dtte mit fcincn bittevn gciDen fitr 9(D(im6unD fctner?«ac(> f ommcn emiDc adeinc, unD ^crnact) allcine fiir Die Q5ctduffte c^cnug cje^ t^an, ittc^tabcrftirDie, fojuDcm^crftanD uitD^^lItcrgcfommenitnD, Damtt wtr nicljt (icDacOten, Dag wtr a((c unfere eunDc cwifd^TV^ilmn lcflcuwoltcn, f6nDcrutt)irmuftcnaucl)fclb|tDafuracnuflt()un.

III. i)agDie2cutcjc^unDDa^gieuc2cftameuttnDfutfctcr©pract)e, Dair- tnne t)telc 3rrtt)umcr (tuD , mit ftd) tn Die 5^irc()c tragcn, Datnit (te immer itx^a^ Darau^ (cfen moc()ten, a>drc abcr belfcr (tc ()ortcn auf Dic ^rcDiat, a(lDtcwct( 9]tcitianD Die ^Jtjauiicdfu oDcr DtcSpiftctn Dcr Sipoftcln t)orftc- ()cn f an , cr W^ Dnnn Dcn (^d\t ^l^Ti^^ftu

IV. ©ie^Boriduffere Dce5S(utic()rtft^ ^erfe^rten uitD DcrDuncfcItcn Die ge&^ re Pauii.

V.uber

•) ?0?an nenncf fr»ti ^urfTorp. €1 er^cKft aber «u^ t)cncn m mix flcfc^fncn Utfunben/ H^im rcc^t«2Ra^ine Buftorp tjciiJc.

VOtl ^er Reformation A. r f 27. i^

V. UbciDie Boite: uitb5ucmemSetd;enbemt»tbcer(pt*oc^enrc)trt), S)fe tjccin-ften &ufe Dtc ?utl)crtfcCcn n?iDccrprcct;en Cig^i^jlo.

VI» ©ieQ0Pci()cnunD@caHunqenDcr?5rtcfier, tt)dren, tvcKcSDttcd^JBort Dabe»; gcbrauctjct tvutDC/ utctitDcrgcblict), Dal^ccD tbiUcnMcrcbritbel, Dic folc()e ©cgnun^cn t)crac()tcrcn unD uerfpottcten , xod^i^, \m ct |afl^ te, ^e^crc)^ unb ^^rtj^um xuare*

5(1^ fo(c&e £e5r^@d6e biivcf) uorcienannfe 2(b^eort)nete nie^v befageen BufJorp liberanttvorf ef tt>aren, ()at erlf)m3cit|l'd))"bet)encfen, au^gebetfcen , nacbmaf)(d aber einen ^riefan^o* ^artfi5«gcn^agcriinIateinifcber@pracbejur5(ntn)ortaE)C5e5enIaffen, ben icl)fo tDieer m\ &emfee!. iDerrnD. ^obanrt *Sricbricfo tHayer in feinem ce^angclircbcrt ^amburg bc* fanntcjcmacbt, neb)l Der Deutfcf;en Ubcrfe^ung , n)e(cbe icb bci ber aciiipi|cl)eit (}ef)a(ten , unD Darau^^bapbafJtonju^enipcrtSeiten mulfe anDcv^cjelautet \^<\bix\, ftin unD tvieDcvbc? tncvcfet,bei(jefuget:

Salutcm , &c. ^^^Qit\)Xia ©onnct

Mififtis ad me , venerande fautor, Ca- ^(ff ^v babef ju mfv {jefanbt euven dapeffan,

pellanumveftrum, ut ex eo intelie- \s$p a(^ icb t)on i()m t)evf}anDen, mitjivecn

xi, duobus aliis fibijunais, qui deferens anDcvn fo ibm ju^etjebcntraven, tt)eld;evmiv

certos articulos, per me ut dicitur, Do- hxad^ti itMn 5lvticfe(, n)e(d)e id) , tvie man

minica fuboaavaNativitatis CHrifti prae- fagt, acbf^a^C nad^ "i^Q^nhm^Ajtm folte ^t^

dicatos. Etincepitdicere, ne ajgre fer- pveNqt babcn , unb flen.ij anjuvebcn , Dafjid)

rem, quia Dominus pater Steplianusor- ji^m folcbe^ nicbt Dcvbencfcn m6d;te : n)ei(if;n

dinis minorum , Dominus meus , Paftor t)er t)CVV QSatCV Stephanus ordinis mino-

Ecclefiae S. Catharinx, <Sc Dominus Paftor rum , mcin J^CVV Paftor ju (^. €arf)arina ,

S.Nicolai , 3c Paftor Ecclefiae S. Jacobi, ^favvf)evv JU (6. ^f^ico^ai unDl)evQ3farrf)evv

miferunt me advos, volentes fcire an il- ju @. Sacobsucud) gefanbt , unD bcge()Vcn

los articulos fic proclamaftis publice ad ju noiffen , ob if;v Dic t^OV^ebadjtC Slvticfeln

populum, Dominica (qua fupra) quia ex an bem bpme(beten ^onntagc t)ov Dems^of'

ore veftro fic funt auditi <5c colleai. cfe 5epveDi(]Ct \\\ hobm ^cflcinDic) tvdvct, fim

Ouia igitur charitatlve (ut apparuerit) temafel fic a(fo aw^ cuvem d)?uni)e gcbcvct

venerunt, ideo fic illi refpondileaisard- unb aufgc5erd)net (inb, 2)ietDCiI fte Dantt

culis, verum eft, funtquidem i meprx- (^w^ ^iebc , fo tt) ic c^ fclnene gefommen tva^

dicati , fed non omnes , fed nec fub ifta vcn, fo babc ic{)i^m nad) ^Clicfuna Dcv 2(r^

forma verborum , in parte veri funt, at ticfelcn, fo t)ic( ()eanttt)ortet : €? ift m\)t,

non in toto. Mc 2irticfc(n flnD i)on mir ,oeprcDi(jet , abcc

xM)t allc , ([M) m\)t mit fb(d)en ^lBorten :

Pater Stephanus ftipulam ficcam profe- J^crr ©tcftan tDid (dfd;en mt \\)\W nid[)t

quitur , agat quas religionis fux, dimittat brcnnct , CV foltc Da^ tl^un , m^ if)m DOn

me in us negotiis meis , nunquam illi no- tVC^en fcinev Religion gcbli^rte , unD (affen

ac //. IL^tile L Teriodm /. Cap.

^— ^— ^^— ^— ^— .

cui in verbo, quid igitur molitur malum mic^ ttlit gricben. ^cf) h'\\\ i^m mein ^(« contra proximum, qui fratcr eft, faveo p) benlan^ mit feinem ^ovte ^u nafce gctreten/. illi, ut bene valeat; ftjarum tvid er Ungliicf flijften gegen feinem

97ec&(!en, icl) n)unfd;e if;m alle^ ©ute^ unD

olle^ ^olergcf^en. Vobis autem pafloribus dico , Sltaks Slbertleud; ^farr^errcn fape id; fo \\)X alfo eftis gaudcte, (i minus timete. Felix fer- geftnnet feiD/ fofreuet cud; , ifl e^ aber anbevjJ vus quem conflituit Dominus aut loco focrfcfrecFet; ifobltiem^nedXe^enber^D^rr Dei^ prxfidens fuper familiam fuam, &c. ober^cr fo a\\ ^Q)tkt> ^tattft^et liber fein Oves CHrilli quas fanguine fuo redemit tibcr fein ©efinDc ()efe|ct ^af. 35v voeit>et pafcitis, non veftras. Felicior eft qui nicbteure, fonDcvn t)ed .?)€rren €^9?3|li quaerit non fua , fed qux JEfu CHrifti, (gdjaafe, tioeldf^e cr mit f^inem ^BIuteeilo^

tranfiittemporale, reftat 'vCternum. Fe- fet f)at, ^lllcffeeliger i|i t)er , t-Deldjcrnid^t t)a^

licisfimus eft , quem conftituet Dominus (^eine , fonDern i)a^ , tioa^ 3(|fu (^.S^villi

fuperomniabonafua; finonfunt, qui in ifi, fuc^t, t)ad ^citlidje Dergcbet, ba^ ^tioi^e

Ecciefia loco Dei prsefident , gratis vide- iflt)erf)anben , t)er ifl aber bcv ©lucffceli^t^C/

tur mihi Dominus refpondifle ; Datje tt)eIc|)eni)erJ^^^9v libcr allefcin^utbfe^et.

Csefari qux funt Caefaris , & quae Dei Deo, ©inb c^ nun t)ie/eni(]c ni^t , tv>eld;c an ®C(^

Decimas,primitias, oblationes, qujctunc tes^^fatt in t)ev ^ivd)en fr^en ; fo f)at \)iX

Sacerdotes legales prsefidendo recepe- J&^9i9it)er()cblicf)0eantn)orfet aldcrfprad):

runt. Et Dominus Petro dixit, Accipe ^ebet tcm !E4i(er XCM fec62^<Jlfer6 tfi,

didragma, &daprome&te, quafidicat: m^ (BCDtte , VCdB (B(bttiQ tP, nc^mli^)

Ego fum de lioc mundo iturus ad patrem, ben 3e|?ent>cn , \>\i ^vfilin(]cn , t)ie Opffciun^ in loco meo prafidebis. Siverior<Scme- gcn, tvclcfcc t)amal)l^ t)ie ^viefler na(t> t)em lior eft horum verborum intelligentia, ©efc^e, empfin^jcn, unb unfer.ib^rvfagte JU patiar libenter, mea nihil fit , tranfeat ^etro: nittlOe«©Crtt€r,unOgibi^ttf6r illa. Ad Articulos veuio : tnir uttO Oir, al^ m\i ev fajjen , i^ njcvte au^

t)iefer2BeIt jum^af er 0cf)en, t)u folt an meiner

©tattfi^en. <£:)Ot)iefe(QlBovfe)einen ttjar^

I^affti^ern unt) beffcvn 'SSevjlanb unb S^eufun^g

\)0<hin , f an id^ e^ leit)cn , mein ^cvjlant) fei

nid;t^ , biefe^ aber bevute an feinem Ovt; 3(&

fommejuben5lvticfeIn.

Primus e(t de panc benediaioms ^ev eife ifl t)on t)cm gefepef cn ?^vot) im

jn Euchariftia five in Sacramento Alta- (gacvamcnf ^cdSIIfav^, i)ai)Onid)alfO()evet)et

ris , ubi fic locutus fum : Dominus f)abe; Unfev^€vv€^vi|lm5 ^at t)iefe^@a^

nofter JEfus CHriftus inftituit hoc cvamentimle^fcn2lbeni)maf)liuifert)ev©el]aft

Sacramentum in ultima Coena fua fpe- t)ed QM'Ot)fe^ unt) bc^ ^cin^ iingcfc^et , unt)

ciebus panis & vini , & dedit duodecim ()atej)feinensn)d{ff3ungevn(jegcben, {mmU difcipuiis fuis (quo in loco non difcipu- c6emiOvtet)ev51a!?me3Vmgevfur Dieia«5fpo^

Oel

p) Xcmpc r;a( vovco fidffen.

DOII btt Reformation A, i ^27. a i

lis q) ftat pro 1 2. Apoft olis, Nam varie hoc (lel lle^et , t)ann t)(efc ^^flbme tvivt) nicl;t alldn

Bononfoluminfacrisliteris, fedinfanao int)erf;eili()cn(5cl^rifft, foni)evn aud; im igu^

Evangelio ponitur) Non legitur dedilfe 72. angclio alfo (jcfc^et , ttian liefct nid;t, tiag er e^

difcipulis fic, fed nec genetrici fux, nec ^cn ^i.^iinaevn ct>evfeiner ^HiMtiX noc|>K^

quibusvis aliis , Imoipfedierelurreftionis ntan&cn auDcv^ alfo ^Cgcben f^^be, uni)am

cum ibat cum duobus difcipulis ex 72. ut ^agcDcv 5iufevtlcbun() t)a cv mit fcinen otvcen

prxfumitur , in Emahus , accepit pancm au^ ^cn 72 3 ungcvn tvic man i)cvmut{)et,nad;

forte talemqualis effe debuit, benedixit, ^mal)UO\()icn(J, naf;m CV Da(? Q5vOi) in eincu

porrigebat, dedit illis , quis dubitat, <Sc de- fot()ancn ©cjlalt/ af^ e^ fcin foltc, fc^nctc UUt)

dit illis duobus corpus fuum , fub fpecie 0ab c^ibncn, tvev pciffclt t)avan , t)apcvDic?

panis tantum , Si fecus eftinformate me, fcn beit)cn fcincn ^cib aHcine untcv t)cmQ3voDe

& libens patior , Ubifubjunxi, hic au- jicgebcn f)abe ^ 3l^e^"Jcl)taIfo, fountcvmci?

diturerrorcontra Ecclefiafticam Gonftitu- fctmicf), icI)nMll(3CVnc(cit)em 5llln?0icl;()in^

tionem. Sciatque omnis Chriftianus, jucjcfiigct; ()icvf)ovetnmneinen Svvtftum^wii

quia fufficit illi fub una fpecie, fed panis i)cv t)er €()vifllid)cn ^ivd;cn ^ Q3crort)nun(i»

tantum, non vini, propter multa incon- ^fnic()(id)Cr (I^briO abcr foIItDiffcn, t)aSif)m

venientia. Imo funt duo figna five du^ cine^ellalt/^cnu.^fci, abcr t)ee^ ^VOMciJ dU

fpecics, unumautemSacramentum, ubi (cin, unbnid;tt)e^^cin^, umviclerlncon-

Caro ibi Sanguis, & totus CHriftus dei- venientien 3[Gi((en. 3a C^ fint) Jtvci ,3ci^

tas humanitas, Et ubi Sanguis ibi Caro, cf;en ot)cr jmo (53c(ia(ten, abcr nur cin (Sacvo^

& totus CHriftus , unum eft Sacramen- mcnt , m ^fcifd) ifl ba i(l Q5(ut, t)ev()an|e

tum, quod heri, hodie eft confecratum S()viflu^, t)ie ©£)ttf)eit unt) &ie?0?enfd;beif;

atque craseonfecretur , quis dubitat di- unt)tt)0Q5(utifJ, t)a ifJ awd^ 5Jeifd;uni)t)Cy

vinam naturam effe indivifibilem? nec jjan^C Cf)vifiud/ C^ tfl cin (^aCrattlCnt, n?e(cte^

confiftit virtus Sacramenti in fignis five gcflcrnm?Df)CUteconfecrivctt\?ivt), Wev pCf^

fpeciebus , fed in rebus contenta , qua- fe(t, l?a§ bic Q36tf (ic{)C 57atUV UlUCVt5ei(id;fct.

re ergo neceffe eft , ut vulgus accipiat ^obcftc^ct aucb Die^>a(ft t)ed(^acvament^

fic i Verum Apoftoli poft CHrifti afcen- nid;t in t)cnen gctd^en ot)ev ©cf!a(fcn., fonbcvu

fionemhaud dubium non nifi per difpen- in t)cncn ^incjcn, Die Davitt ent()a(ten flnD/

fationem Spiritus San6li dederunt com- ivavum i}] C^ t)cnn t)0nn6tf;cn , t)af] e^ Dcr ge^

muni populo fub utraque fpecie: Sed mcine?[)?anna(foempfangef 2ibcrt)ie2(po^

quia fideles viderunt multa piricula&in fie(f)abcn, ObneStVCifcfaUJJ^^ad (affun^ t)C<J

convenientia iftius fadi, per majores ^ciligen^eific^, naci[) (S^pvifiiJpimmcIfaf;rt

Ecclefise ftatuerunt , ut fumerent omnes t)em gcmcinem QSoIcfe, (t)a^ (Sacramcnt)

fideles fub una fpeeie, &fic fervatEccle- imtcr bcit)fV @cf!a(t gecjcbcn. SlbcrvoeiltJie

fia , 6c fUtuit , cui nos oportet confor- ©(dubigcn Dic(c@cfabr unt) Un(3c(c0enf)eitiii

mari,.; Extra enim Eccleiiam falus non foId)cv2(udtf)ci(un^bcmcrcfct, f)^ben ftc Durd>

i)ie QSorncbmfien t)er S(irc|)cn tJcrort)nct , t)a|

flnc@l(iubi()e c^ untcr eincr ©cftalt nef^mcn fof^

ten , unD alfo I^dlt unD ort)net c^ DieiCivcbe,

(S j ftjcf^

q) 3n 0?ii)Cn (atefnffc|jen e<fitioneTj fffBef/ quo in loco nono difcipulis flat pro 32, Apoftolis', Nam vaiic

iioc nono non foium njflc^cn ^^\U\\ abcv Nin SScvflanD ifJ.

% % II. C^ctld /. Teriodm L Cap.

eft, vetera obfervat, novis non indiget, tt)e(c[?ei'auc{)iDirjufltmmenniil(Ten, Dannnuf»

nam illa fruftum non inducunt. Quod fev t>ev ^ird^e \^ fein ^ei(, (]ebleil>et bei Dctt

autem Paulus (ic tradidit Corintiiiis, ipfe 5i(ten / De^^euen bebarff flic nicin , e^ nii^et

videtis, quod abufum iJlius venerabilis auc^nidjt» i^DaS abcr Paulus Die (Iorint|)iet

Sacramenti Corinthiorum deplorat & de alfogele^ret^abc, fel^ct i^r feibjl , DaOerbcn

his conqueritur , ubi videtur quod narra- ?0?!pbraud) Diefe^ e^rnDurDigcn i^acrament^

tiveloquitur, nam narrat fadum CHri- bci Dcncn CorintlMcrnbcf (a()et, adivoe^fcbei^

ftiinCoena, & nihil prsEcepit, utfimili- net, Dagcr€ric()(un0^»tveife reDet, Dann ct

ter videtis , fic locutus fum , & hsec eft ixyt\)kt De^ ^Srrn C^rifti ^anDiunj} im 21^

mea ad id do6trina , quam puto effe fa- ben6ma5(, unt) gebiet()ct nicfct^, n)ie i()r gieii^

nam, Catholicam , Chriftianam , fpero fall^fc^Ct. (^o ()abc id) ^CRDet , unD Di^ijJ

quod tota Ecclefia , atque illius doftores ^icvauf mcinc M)xt, wctc^c icf; ^(aubc, rein,Ca#

omnes Chriftiani , fic mecum dicunt , de tf)Oiifcb unb €l)vlltlid) JU fein, (utlD) bojfc, Dap

vobi? id ipfum haud dubito. Si quis au- biegan^ejtivcbe, unD a(Ic berfclben €^ri|ilic(;e

tem melius & fanius populum docere £c()rera(fomitmirifa3cnn3erbcn,unDi)onmid)

poterit , libens informari potero. Su- felbjl (icKc xd;) Dajfeibc nid;t in Smciffei ; fo aber

ftinete qusefo Sacerdoces quod fumunt /emanD Die^cute bcffcr unD gefuiiDcr (c()ren f an,

fub utraque fpecie , ut fciamus , quod f an ic^ mid) g^rnc untcrroclfen (ajfen. ®ciD

CHrifti fanguis realiter in benedida pas- Docb JufricDen i()r ^Priefier , ^d^ pc e^ne()mcn

fione fua efFufus eft , Et quod illi lioc untcr bciDer ©cilalt , Damit luir nMffcn , Da^

populo prsedicent, quod eft memoriale C.S)rif]i ^>(ut in feinem (jefecjneten i?ciDen war*

fuse paftionis , quae nunquam de memo- ()afttgt)er30|Tenfci,utiDDa§ftcDiefe^Dcnl!cu#

ria veftra excidere debet, <Scc. Si igitur tenpreDiiien , ^ii\\ it> einc ©eDdd)rnu|fc fcined

male iocutus fum , teftimonium perhi- ^ciDcnfei, n?e(d)e^ i()r tummermebn)erc|c|Jcn

beat quisquis poterit de me de malo, fin foKet, &c. (Soid)Dcmnad)ubc(gcieDet()a^

alias&bene, quidturbatis fratrem? Vi- be, foitia(jeinie()(ic()er n)iDermic{)Dat)onjeu?

vimus fubuno capiteCHrifto, in quantum gen, fo id) aber TOO^i ^ercDct ^abc , tvarum

homoeft, DEusfupcromniaeft, licetin- t)erunruf)i()et ifer cinen^ruDcr^ ^iricben

divifibiliter divinitati conjunda fit huma- untcr cinctn Jpaupte €«S)ri|]o, in fo n?cit cr cin

nitas , Omnes ergo membra fumus illius ?D2enfcI) ift , ©Ottiflliber a(Ie^, ob()(eid)Dic

capitis , det DEus quod viva non mor- ?0?enfcb5cit unjcrtrcnnlid) mit Dcr ^Ott[)i\t

tua , Cum ergo frater ofFendit fratrera, t)ercini()ctifl,Da()crofttiDtt)ira[(eQ)(ieDcrcine^

aut ofFendere intendit , quid aliasfacit, ^auptc^ , ^OttcJcbc, £ebenDi(3C unD nid)t

nifi quod proprium membrum moleftat ^oDtc, S^al^eroivanncin^ruDcrDcnanDcrn

atquelacdit. Sathsecde ifto Articulo. bcIeiDiget, oDer ju beleiDigen tracf)tct , K^ai

t^utcranDer^, ale^ Daf? er fein eigene^@ltcD;

nia§ bcfcf)n.>eret ut)D t)er(c|ct, !^ip fei .()emi5

t)on Dem 2lrticfd.

Ad fecundum Articulum fic re- 2(uf ^eti iin^ertt 2trtictcl anttvorte

fpndeo. ict)<»llo:

Tametfi ©mnes vcftri Articuli infidio- Obfc()on alle eure 2(rti(f uln ^i.ntcvdfli^

fi contra me ftent , nihilominus ut veri- tviDermic(;^jlcnctfinD/ nic|;t^ DcflOWeni^er,

t>m\\t

lO^tt bev Reformation A. i f 27. 1%

tatem non tacebo, quod dixi, Sic iocu- Wwxi id) Mc ^IBarbeif nid;t t?erfct)mei(je , fo

tus fum , & de prjEfenti loquor: CHri- 5at^e ic() i)a<5 , tva^ \d) ^qereDctalfoaii^^erprOiJ

ftus peccatamundi pertulitin corporefuo d)en, unbfaac nod), €^ri|]u^^at^icBurt^

fuper lignum , &c. Adx & polteritatis ^crt bcr \X>clt gctragcrt art rcincrti Jlcibe

fua amara paffione , & cum pofuiflet in auf Ocrti ^ol^ :c. '2IDam^ unt) feincr 5^^ad)*

in Ecclefia Propiietas, Apoftolos, Do- f ommcn niit feincm bitfcrn £cii)en , unb a(^ ei:

aores, &c. pofuit <5c feptem Sacramen- ^roptctcn, 5lpoilc(n, h^Xix JC. in t)er ^ir*

ta in eadem , in remedium pcccatorum d)en (jcfe^ct , hO(t iX aud; \n i)crfelben (icbcn

noftrorum, ad quse accedimus in fide ©acramenteanjjcorbnct, sur^ergcbun^unj

CHrifti , quam habemus ab eo, quse et- fcr@unDen, jun)c(cl)crDirt)urc^i)cn©iaubcn

iam ftatim prorampit in opera : Sic an €«S)ri|]um trctcn, n>c(df)eraud}^(eic|)in.t)ie

habemus Sacramentum Baptifmatis in de- ^ercf C audbrid)t. (^O ^abcn tvir ba^ (ga^

letionem peccati originalis ad vitami fpi- Cramcnt^crCauffc, t)amiti)ie (Srb>@unt)C

ritus: Sacramentum Altaris ad nutri- SUm?cbcnbc^(^^xi|]e^geti((^ctn>crDe;t)a^@a?

mentum fpiritus : Poenitentiac , contra Cramcnt &C6 2lltar6 jur ^aftrung W ©ci?

peccatum aauale, &c. Addidit & Do- f!e^; Ocr l^v^^z tt)iDcr t)ic mircf lidje ^lin?

minus divina fua praecepta affirmativa 3c Dc. 2C. S)er.g)€9C9ff)ataucf)feinc@6tt(ict)e

negativa , fine quorum impletione non ©cbot^C unD '^crbotbc binju^ettian , Dl)nc

eft homini falus , Evangelio tefte, qux Dcren^rfudun^, nacf? DcmScugnigeDc^^»*

etiam prjEcepit obfervari fub intermina- Qngclii , f ein ?D?enfcl) feefi() tt)irD, tt)c(ct)e cr auc^

tione pcenae gehennx , ubi addidi : Tu untcr 5^eDrof)Un5 Der ^oKcn? (gtraffe , JU \)0\fi

autem cum ad annos difcretionis perve- ten befo()(en l)at, tt?obci icfcan0efu(}et: ©0

neris, 5c peccas voluntarie ex mera vo- Du abcr JU Dcincn t)ernun(ftioen3a()rcnfom*

luntate atque malitia Spiritus , adualiter, mcn b\% unD funDi()e|] t)Orfeyic{) auiJ ?>??Utf)^

moraliter, putas quod Dominus pro tali tt)iffen unD ^og^eit Dc^ ©cijlc^ / a(foDa[]Du

peccato pafliis fit, 6c eiillud velles impo- tt[)urcf(ic^cunDtoD(id;e^unDenbc()cl)e(],met^

neref minime , Tu ipfe fatisfacias pro nejlDu, Da§Der^i£rrfur folc()e ©linDc gciit^

tali transgreffione divini praeeepti. Sic tcn, unDtV>0(tc(tDuDicaufi5n(C()cny 5iuffci^

dixi, dico de peccatis , <Sc hanc dodri- ncr(ci^eifc, Dumu(]fc(b(lfurfo(d)cUbertrc^

nam puto effc fanam, Chriftianam, Ca- tUngDe^Q5dttlid)en©cbOt()ed5nU^tf)Un.@0

tholicam Si non, doccte me, &c. audi- l^abe x^) ijefaot, unD fage id) noc() \>m Dcii

am vos , aut fupplete, emendate, &me- ©linDcn, unD Dicfe £ef)rc l)a(tc ic6 furrcin/

liuspopulum informate ex fraterna cha- €f)ri(](ic(),€atl^O(ifd;. ^^t^C^Vi\)iX^\^\ihxii

ritate, & libens audiam , <Scc. fineScan- mid)2C. icl) tt)ifl cudf) fedrcn , oDcr crfc^Ct Den

dalo fratris. iEftimo ego, fi fecus prae- ^angef, Dcrbcflcrtc^, unD lcbret Da^Q^olcf

dicarem& placerem hominibus, CHrifti bc(fcrau^ ^^ruDerlic^cr^icbc , \d) ttoifl ^crne

fervus non efTem, multa adhuc , fed f)6rcn,Dod)ol)nc2ler()ernu^De(JQ5ruDcr(^.3cb

tranfeant. baltc Dofiir, fo id) anDerd unD Dcn ^cuten ju&c^

faflcn prcDiote / fo ttjdrc ic() (£J^ri(]i :^ned)t nid)t. €^i|]nod)i)iclc^jufagcn/ aberlajjet un£5fo(cf;e^«U6|]e(lcm

®ie

34 II' 5!&cil6 /. Verwdm L Cap,

Caiteri articuli ndn funt alicujus ponde- "^k ubrigc Sivficf u(e ftnt) t>on f elncr SSSicO?

ris , Chriflus Dominus media perfona in tfqj^eif, Cf;l'i|lu^ t)ie niltte()1e^erfof)n in t)Ct

Trinitate (ufcipiens humanitatem , fecit re- ^^^veieaifcTf eit (jat t?ie men|c()(icl?C 07atUl- an ftc(?

demptionem humani generis , non nifi genommcn , unt) Da^ menfc^Ild;e (55efd;(ed)t

mifTus a patre , felix & quam felix qui ab eo evlofet , nid^t anbeviJ , a(0 ()efant)t \)on l)em

inittitur , nec credo quod vere prsEdicabit, Q}atcv / m\ unt) abev tVO( Dem bcv t)On t)em

nifi mittatur, Paulo tefte. Tranfiens ex ^<XtiX ^aefiinDt n>iv& , unt) (|(aube td; nicft ,

hocmundoadPatrem, promifitdifcipulis t)ag t)ev fin VDavi^ap^CV ^veDt()ev , t)et

fuis mittendum Spiritum fanaum , tertiam nid;t , tt>ie ^auluj'^ jeugct, gefcnl)et \% %^

perfonam in divinitate qui Deus efl , is re- ev C(\\^ t)ev ^ilt jum ^^^atCV gicili) , \)ev5ieg ev

dor eft Ecclefi^ Catholicx , docens b- feincnSuncjern L)enJ6)ei(igen®ci|l, i)ie bvittc

mnem veritatem, «Scc. Si quis autem fe ^evfontn ^ev®ott()eit, n?e(c^ev ©Ott felbft

opponit Ecclefice , fi hoftis ejus eft , cogi- i|l , ju feuDen. S^iefev ijl t)ev af^emcincn 5viv<

tet 5 Sufcepit autem Ecclefia translationem cf)en Oieaicvev , tveic^ev ade ^Gavfrciti (e^VCt, 2C.

Hieronymi SacrJE Scripturce, quce fufficit ©0 abcv jcmant) ftc5 t)ev 5?ivd;cn n)it)cvfe^et,

nobis, non fuift"et neceffe aliam impreflifte. fo CV i()V geint) <|l, t)ev bellnnc j]'cf;. (giS bat

Cxciortalpaeft, quinon videtquanti de- abev bic ^\xi)t Hieronymi Ubcvfc^un() t)ev

fedusfuntinillo, quodnovumTeftamen- f;eiii()en (gd;vifFc an(]enommen , t)avan wv

tum nunc vocitant. Centum «& Cen- (juuc) (;aben , e^tvdrcnicf;tn6tbt;() scttefenct*

tum atque iterum centum funt in eo incor- nc anbeve JU Dvucfen. '^iX ill blinDcv tvic cin

reatEtranslationis, ut ipficernitis,vitia: 9??au(tw(f ttcvnid;t |lei;ct, ivie t)ie( 0}?dn9el

Si talia & fimilia poterint facere fiuaum tnt)cmQ5ud;efein, fo (t'et)ad^eue^e|iament

falutisinhominibus, videat autor illius, ticnnen, C^fiut) mc()V a(d f;utlt)evt, I}Unt)evt,

qui de eo reddet rationem. Memini me unt) abcv f)unt)evt ge(;Iev t)avinnen, \>k mn

bene dixifte alioquin , fed non tunc , quod nid;t vcc^t ItbcvfefJCt I;at. Cb Diefc^ unb t)ev#

ChriftiEvangeliumeftfupranos, virtutes (}(eid)en JU Dcv 9}?enfd;en <^ii\\0)li\i ^\.\%m

autem debent efte intra nos , & quod tot fd;a(fen Um , mag i^ev Uv()ebev Dat)On |c()en,

myfteriain Evangelio quot verba, imo a(^ Dev Dat)on tDivt) SlnttVOVt gcben nut|Tcn»

omnia Chrifti large loquendo miracula 3c() fanmivt\)o( belinnen, t)ag tc^ ein^mab(,

funt & continent : Continent autem Ev- abCV Damaf)!^ ntcf t , Qtfagtt Ijabt , Da^ (gt)aH^

angelium externam humilitatcm , pauper- (jclium i|l libcv un^ , Die ^U(}cnDen abcv miip

tatem , caftitatem , patientiam , charita- fen in UUJ^ fein , Da§ in Dcm ^t^angefio fo t)ic(

tem, exilium, perfecutiones , crucem, (35e()eimnuf|ea(^20ovtefein,jaDaga[Ic2Bcr^

martyrium , 6c fimilia , Si quis talia poteft, cf e €()vif]t , in^gemein Dat)on ju vcDen , (au*

glorieturdeEvangelio, fi non nihil dicat. tev2BunDev*2Bevcfc fcin. (g^ faffetabcvDa^

Addidi etiambene, quod Ci non habeant ^oangclium tnOd) Dic au^tVCnDigc ^Ctmtt^^

(ecumDEUM, &:Spirituracius, fuaegra- 5(vmutf; , 5\cufd)^eit , @eDu(t, i'iebe,©enD,

tise parum aut nihil habent : r) Poteft fieri Q}evfo{i}ung , €veu$, ^'^laxttx unD Devg(eid;en.

cjnger Diefc^ fan , Dev img ftd; De^ ^t)ange(it rit^men, tvo ntc!)t, fo fa(jc ev nid^t^. 3d)

l;abe

r) ^Ux gf5etl)tc^cmpif<5eUl>evfc4un(H)ont)(mlrtfeintf<:&fnTcxtab/ intt)d(l)fvclalfnlautef: 3^|>eb.

vC

i^^nbit ReforrTtation A.isi7* *f

Sc hoc credo verum. Similiter dixi aliquan- f)abt audt) ml ^injU getf>an , l)a|? , tVO fte IttcW

do de Paulinis Epiftolis , quod nifi habeant Q50tf unb felncm &ti\\ bti ftd) [)dtten , fte tVC*

fecumPaulum, aut fpiritum Pauli , quiil- ni() obcr md^td i)i>n feinev ©nabe fjdtten ; unt)

lum legunt, parum polTunt atit nihil in ba^^(aubcicf)n)a()f jufein. ^e(^()(eid)cn fcct*

Paulo. Luce hoc clarius eft in ea , quse eft (>e ic5 cin^maf)(^ t)On beneit ijpi)h(n ^au(i qtf

ad Romanos & Ephefiosi taceo de reli- vel)et,t)afin)Ot)icbte^au(uni{cfcn, nic[)t^au^

quis^ melius efTet iHis bonis hominibus, (um Ober Q3au(i Q}ii\\ bd fid) f)abcn , mniQ

quod intrarent Ecclefiam <Sc fuppliciter do- obcv ^ar nic^tt^ in -l>au(o fonncn. ^icfed i^

minum exorarent , audirentque fuos do- f}e((er a(^ bev ^CkQ in bciten ^pifie(n atl ^ii K^^

ftores , Praedicatores , Sacerdotcs , Pa- mer unb i^p^cftcr, id; gcfd)metgc bcv an^

ftores , quibus hoc negotium incumbit. bcvn. €^n3dreben ()uten£euten(>eitevbaj (te

I^fi autem fecundumhocfacerent, deinde tn btc ^ivc^C fdnten , unb bcm ^^ltn bemii?

exercerent fua negotia, & fic effent con- tfcigflanvicffen , unb^OVtcn i^VC ^c^vev, ^J^VC*

tenti, Sibenedixi: Simale, parcatmihi bi^ev, ^vicjlev, ^a|bven, bcncn biefc^ Smt

Dominus, fibene, curquisinpejusinter- oblitpitL (feieabevfc(tenf)ievitac^tl)Un, unt)

pretatur ? Simile forte de benediaionibuS f tbvc S)inge bt\d)idm , unb jufvicbcn fcin. 2l(fO

ubi dixi inte.rim quod fi verba Chrifti efFe- j^abc id) tDO( Qtltt)Xtt, f ) bcv ^CVV DCVgcbc C^

dlum habent in creaturis. habent .6c tunc miv, fo icl; \)mn M Qttf)an* 31^ c^ abct

in Eeclefia» xtM/ t) wavum mi man e^ benn jum 5Iv<5

genau^beuten. Q[}ie(fcic6.ti(ie^ba^©(eid)nit6

t^onbencn^infcgnun^cn, baid!>inbc|Ten0efa^

Qtt bc^bt , M^ m \)it ^lBovte ^()vi|]i ^xafft

WtteninbcttenCvcatuven, fof;dttenftce^af(J^

baninbev^tvd)C.

Quod debcam Lutherum nominaf- l^a|]icl^abevbenilut^€rfo(t<^enennetr>a^

le plane falfum eft , nemo probabit, beniflo(fcnbavfa(fc5/ nicmanbnmbc^bewetV

fcio pro certo , quod intribusannisvixfe- fen, ba^n)cigic()^en)if?, bag id) ben &,m^cr

mel nominaviLutherum: An putatis me jn bvct 3abv faum cinmaf)( gcncnnct babCr

non Lutheranum effe ? Sum ufque quaque meinct if)V , t)a$ id) nid/t ^Utf)CVtfd) fet f ^a icj>

ubi bene fcripfit , fcripfit certa opufcula , bin^ fo offt ev tt)0( fd)VCibet , CV ftatuntcvfdjicb^

puta fuper prsecepta, fuper Orationem fid)e ^evcf(cin(jefd;vt'cben, namcntdi^, ubcv

Dominicam, quae omni charitate ample- bic^ebotbe, llbcv bad^atcv Unfcv, tvefd^C

dor , fcripfit (5c quendam parvum libellum icl) fef)V Htb habc , CV f)at aud) tin f (ein ^^^ucfe

de praeparatione ad ven,trabile Sacramen- gefd)viebcit OOn t)tV SubcvcituniJ jum f)ei(i9Ct!

tum , quod docet quid quisquis Chriftia. ©acvamcnt , tve(d)C^ fef)vet , tva^ ciu fcber

nusdebet cogitare dum accedit, Ecce in C()vi)l, maunev^ittJUtvit, bcitcfcn foQc : 3^

^ Qtbt

be oct b<« biirtbo ^c^an : So fe ni4)t(50ttcbber fineM (Beijl ^cr (Bnaben mit ficf l^cbUn t befonen txjcini^^ cbber ^Arnicbtsbo^^n/ rnb b<tt I6uc icf / bat ibt nc><i^r(y.

f ) 5>al i!ateimici)e ift qu^ Dev Scrtipifct^cn £>oUniftfcI;ung alfo ju fiiiDern/ & fic cffent contcnti, Sic

bcnc dixi.

t) ^ta tgbaggofeiniuifterflnt)er«/a!mempee« gelefen: eoi\^aucr|?wol^cb(«tfacbl>c/ foi6b4$ OPorr^r^rifncincBrajftinberSarcfcn. ^' »

26 //. 5C|)Cil0 /. Veriodus T. Cap,

fide accedo , da Domine , ut remiflionem gc^e tni ©(ailben f)tnjU , cj[h , ^€iT / t)ag ic& peccatorum , & gratiam tuam confequar. QSevgebunc} bcr @iint)e unt) telne ©liaDe eiv Credo & fcio , quod nunquam accedo ad (ange. ^cj; g(aube unt) roei§ , ^af? id) nh

akare , quin per lioc fLim memor Lutheri, mai)Id jum ^litar (ief)e , ^af^ ic(; nid;t tierDurc(>

qui (i manfifTet in limitibus fuis, ppto in aniut^crget)encfe/ n)c(ci}er, mnncrinfeii»

correptione RomaniE trufae , certe fuiffet nen @cl;rancfen ^qcb(iei>en wxire, icf) niet)ne;

maximusDoaor totius Germanis ^c Ale- t)ag ev t)en ^tul)l ju D\om nicf)t an.ge0viffen

manise habitus & tentus, fed quia tetigit f^dttC; u) war(icf)cvmdreDcv9r0|fc|leDoaor

fan(Slum, & dedit hoc canibus , projecit- in (^anfi C€Utfcfc)l<;4it> (jcmefcn, unt) t)afui*

quc margaritas ante porcos , in fua Baby- gcad>tet n>Ort)cn , dUl' mil tx t)a^ .&ei(i5t5urtl

lonica captivitate , ideo paffus eft in- x) angegriffcn , t)a|Te(be t)enen Jpunt)en gc^c^ ftantiam,. ^ diffavea illi, quod hoc i&- ben, unt)Die^er(e i)cncn (^ducn t)ov(}ett>DVp cit. fen in feinev Q5<ibt;(onifd)en@efdngnuflie, fo

()at er t)ie§fa(^ ^tt)crfpvuc[) (eiDen muijcn./ unt> tveil cv t)a^ getf>an ; maQ ic^ if;m fcfbjt nicf;t

QuidputatbonusilleM.JohannesFritz, ^ .^^«^ «l^f ^ ^^^' a"^e y) M.>N»«

nu^iuodnonnovimusnos? Novi iilum ^ri^e . ^^.c fenncit z) tiHruit^mc^tmef)r^

dum ad hdc pannofus erat ante multos dies 3* ^abe tf)n \m er Itod) »0(101: I^Utirpcn ty ai' a)

& certos annos , proficiat illi nunc fortu- t>or ^i^^en 3nf)veti gcfant , cr ^c^ebrauc^c ftd>

nafua, fitque mcmor mei fautoris, dum .mm b) bncd^(ucfcg,inibfct tm^^^^^

vixit , bon^ memoriiE Herbordi de Hude , Imn (^onncvb^ iimmKt, Ct€ ^m ^er;

&fuibenefaaoris, oretqueproeo fivult, bOrt>CttX)Oi)t>cr ^ubcn, t)ert5nH)ie((]u;eg

dilis^atpacematquefanaimoniam, quod ^et^on, unt)betf)eu^ocrm , furif)m, crftcbc

Evan Jlium pra^dicat, finequo etiam ne- .^etlSrtepen c) mit)Dteipci(igutt(], nu(cjg to

mo vfdebit DEum , 6c dimittat me in viis ^mwlnm kpxit, i>\)mmkim aucf? nie^

meis , 6c bene habeat valeatque. man& ©Ctt fe()cn f a^i , unt) (a|Te mtd) mtt frie^

' t)en, t)amttfaf)recrtt)of.

Perfonam veftram minimc nofco , nec 3cI)feiineeure^erfoncn(}arnicf)t, td)f)a6e

vidi nec audivi , quid igitur vobis eft de |l'e tvet)cr gcfefjen uocl) (]ef)dref , ti?a^f)abetif)i:

mels fermonibus Garpcndum , nihil raihi t)enmit metnen^^pfet^icjtcnjuttun , fte JU taf

de veftris , non tento vos , non obfervo , t)c(n, t)a ic() t)ocf) mit Den cuvicjen nid)t^ jufd^aff

fen

B^ (Sd aifDct SempcbtcSatCtnifdien ^OXte: PutoinGo.rreptioneRoraanas trufae. mc min tnifa m\}m mtitiern 3cttni Bemicj / ^<srrcnpo|rejT unD aifanjcrcien f)te§ / t)fr ?Scrfflffer aber Dicfc truf.s &fl«\&ft(tat()mn ncnncf / unD &?|Tcir:j{nariH Luthero ju £a|lcn lcQct/ nuc^i()n Dcgtwgen ju Oaf. fcn bcfennet / fo tan Otefeg SSort m Umt '^al)ftifcDcn Se&ev / wetncg m\wXin i^ f %m* fen fctn. " ^

-x) Sat^tlUafle. i^empr.

y) De rjuDe SD?a*nn Sempe.

z) S!Kcnctr)c/ Dattcl cneiuc^tFennc. T<J. -

a) Satf)cfumecnfn3Jlacfenam2iuer)ci)bC'. , b) ^ef t fbt eme jtelftcfet f;>^ebencfe l)ean minm ^tiben jrunot,

0 Bp beleuet^cben^rebe/ welf en b<it (gvangeUttm U^ret*

i)Otl bcr ReformatioH A, i f2% 47

nec fifto fub jurisdiaione veftra , habeo fen f)abi, id) t)eifud;c eucf; md)t, id) be(<iufcl;e

majoresquibusobedio, fiquid malelocu- eud)nic&t, fo f?e()e tcf; md) nicl)tuntei' eud;,

tus fum judicentiili. Habemus in Evan- id; f)abemeincObern,i)enenid)(}e^orfambi«/

gelio mandatum de proximo , quod ad [;abe id) ubel ^eret)et , fo mcgen Die xid)tm»

vos de me pertinet , Idcirco fi quemquam ^ix l?aben im S^anticlio t)ad Q5cbot t)OM t)ev

contra excitare volueritis, aut difpromo- bibt, mld)t^ aucbeud) in 21nfef}un0 meinev

vere (imo charitas proximi , cogit vos befn'(ft, Devof)aIben d) foifxicnmnbennjiDc^

promovere) facitecoram illis, quod nifi micb l)dttit evrec^cn ot)er bctvegen mollen (la

feceritis, dicam quod charitas Chrifti, bte Siebe t)ed 9?ed)|ien jminget eud) if)n ju befo^

qux m Evangeiio prsecipitur , non eft in bevn) fo tf;Ute(^i)Ol' t)tefelben, e) tf)ilti()r e^ vobis , Et i\ iila non fuerit , nihil eft in vo- abcv niibt , fo n?i( icf) fagen , t)ap t)ie 2itbt €()VlV ?

bis , niii mors 6c perditio. fti , mld)tin Dem §oan(]eIio (}ebotf)en n?irt) ,

nid)t in euc^ fci» 3fl «bev t)ie nid;t t)a / fo ift . mcf;t{5 in eud;, al^ "^ot) unt) Q}evDerben.

Scribitur prope calcem Scedul^ veftrjc 5vUV^ DOV Dem ^nt)e euvc^ getteld mivb i)Ott de prsecurforibus Antichrifti , Ah DEUS , i)en CQovIduffevn be^ 2lntid)vifi^ ((3CmeIl)Ct)ac&

timeo me , num de illis , quis ita perfeaus, id)fm'd)tt, Dag id) nid)t bcven aud) cinev fei, n?er

utnonin verbo cefpitet, <Sc fortepotius, ijl fo ijoflenf oiimien , ba^ ev nid;t in eincm

loquitur contra Chriftum quam pro Chri- ^ovfe fef>Icn fdnte , unt) t)ie((eid;t me()v n)it)ev

fto ? Et dum hsec fecerit , nunquid potius (£f)viflum,a(d fiiv €()vtf]um ve^ete ? Unt) mnn

tunc Antichriftus dicitur , quam Chrifti evDa0(jctf)anf)at, mivt)evt)annnid)tme(mcf)r

nuncius ? Si vultis- ita ftiiae fervare pro- tin 21 ntid)vifl f ) al^ ii,f)xi\ii ^Oti)t ^ebciffen ?

ximum, jamutaudio fcepe contra proxi- 9H3o if)v cuven 9?cd)fien fo (^tmu boobad)fen

mum etiam iocuti eftis : Nunquid non Pa- moflct , fo f)abtt if)V , tvie id) ()Ove , n)it)CV CU f

pa, Cardinales, ipfiPrselati, quiquema- vcn 97ed;f?cn.aucb (]evet)et» ©iut) nid;t t)ev

joresiiveiintfpiritualesvelfeculares, funt ^abjl , bie €avt)inC!fe , felbf] t)ie ^vdlatcn,

proximi veftri !> & illos confundere publi- UUD alle Obcven , fie fein ^cifilid) ot)ev VDeIfIic(),

ce de ambone , quid eft nifi proximum CUVe Olecbflcnf !^iefe (ibtX offcntltcb DOn DCf

membrum confundere ? Peccata , mala ^an^aCl befd;impffen , me ifi Da^ anbCV^ al^

opera, dcbemus corripere, nonitapub- euve nec|)j]en ®Iiet»ma|fen befd;impffen^ g)

liceperfonas, nec credo poenam efte ca- (glin^^eunbbi^fe ^evcfemuffentviv (fveilic^)

pitis in re ita levi agere, quod fi fic agen- fivaffen , nicbtabev Die^evfonen fo offtntlid),

dumeftet, tuncjamperdidilletis milleca- h) @ef)en iviv nic{)t, Ieii)ev, bcn fcif)Vlid;cn pita, fi haberitis. Videmusneproh do- 3"!^^»"'^ ^^^ ^^'^ / ^<^ ^O^f)eit, ^etcbffcv^

lor, periculofumftatummundi, malitiam, tiQhit, Unavt i) jufunbisenbeiDenenSOSeltis

^ z levi-

i) ©r.^^ortlJciTcomanqdf. * '

c) 7>t>«JBorte: @0tbiJtc3i7crbicfcIbcrtnianflelncrie!ifalf^.

f) tPcrbbe nic^t r!clemcbrbc3 Zmii^riftQ AlQt^b^ifti B<J^c ^cnomct

g) n><Jtisnti<:nbcr6/ ^ctpylccjyfcalfofc^clben/ pnbcapcmlicfptbfdbreicn/ b4n jnwen l^c^e»

ficn ^cbcnirttcn rcrfcbri^cn.

h) 3b i3n?oltrabr/ batman be ©Snbc unb tpfc W)ercfe f?r<i(ftn fc^d/ AUtril bcPerfonctt

fc^al mm fo apcntlicf nictjt Pt()ropen» ») 5:11 5l8er{ mflngcUM i^cmpen»

- )

it II. C^wFe /. Periodm I. Cap.

levitatem , pravitatem peccandi munda- CQ?enfcf)cnaii(5ber»ert)oi'bencn9?atur, tt>elcf)e norum hominum ex corrupta natura , qu^ Senefgt Ift k ) ju aden bj^fen. 5^crDf)nI^en |ln& prava eft ad malum. Igitur funt hi diri- MefelbigCJUCinevcjUtenginicjfeitunt) 1) ^:^m?

gendi ad bonam unionem , & ad charita- t)evljd)en ^icbc anjufuf)ren , unt) t)ag fciner if)^

tem fraternam , & nequis modo dat eis oc- ncn |C^t m) ©efc^OCnbcit JU funt)igcn gebc , tVJCf*

cafionem peccandi , quod & Dominus pro- cf)Cf? aud; bcv Jp^vv t)erbictf)et n) (>ci ©tvafc

hibet fiib poenae gehennx flipendio , ut t)cv J^dffen-^cin , \Dle if)V bclfcv tvijTct afd i^).

melius me fcitis , ubi autcm adhuc poft- 2lCoif)vabcvfunffti(jmitn]iv, bevSlvticfcfnjc^

jaac de me non eftis contentus de liis arti- gcn , nid;t JufvicDen feiD , o) fo untevt\>evfc \d)

culis , fubjicio me judicio doftorum Bar- mid) t)cm Uvtf)Cif t)ev Doaoren ]&a«^Olb

tholdi Mollers, HenriciWendt, &quo. XXiolUxB, ^crtricfe VPcflbt, unt) anDcvcj:

rumcunque fimilium LubecJE 6c Lunebur- t)cvgfcid[?cn , tvcfd^c |id) JU ^ubcif unt) k^mi

gx agentium , judicent illi, fi non redle burg auff)aftcn , faffcf bic Urtbcifen/ (Sofcf)

fapio , poflum lcniter inf ormari , <5c inviam nid;t red;t babc / fan icf) fcicbtffd; untcrn.M'efcn

redamduci, Difputationes autem priva- tvert)Cn. S)fc befmlfdrcn Difputationcn af>er

txprivatorum perfonarum, ferendainon XOtW privat i!cutc untcr f?d; Otllleffen, (int)

funt, necfieridebent. Ubialiquandofie- nfc^tjuqcflatfcn, foffcn aucf) nfci)t gefcbef)en.

ret publica difputatio Doaorum, audie- p) SSann (aber) efnma^f efne dffentlfc^e

mus nos invicem. Difputation t)er Doaorcn roirD angcflellet

n)crt)en, fo tvoffen n?fv un^J unter citian^ey

^drcn.

Eft fama de vobis (quam ego nedum Cdfauffcf t?on eud)efn ©erud)f, bcmefc^ credo ) quod incitatis illos juvenes leves , bod; bf^ baf)er f cfncn ©fauben bcfmejfe, Ob fyU mundanos homines , ad cantandum Pfal- fet f^V Dfe lcfd)tcn 3un(]enf?, bfc tveftlflie 93?en^

mosquosdamDavidicostransIatos in vul- fd;en antrcfbcn cfffcbc'^ ^fafmcn 5>at)iDd fn^

gare, non tamen redte ( ut dicitur) Si ita t)CUtfcf;c , t)OC|? nid;trcd)f ( tt)fc maH faget ) U<

eft, nefcio, defiftite, prohibete, ne fa- berfc^cf, SuftU^cn. Obt)cmalfo^ trcij fc5

ciant propter falutem animse veftrK , ni- nfcf)t. (^fcbctDat)On ab, t)erbfctbef , Da^fte

hil bonl efficiunt , nifi quod turbant divi- ed nfd)t f f)Un Um eurcv (geelcn ©eelfgfcff mU

num cultum. Non dubito vos ignorare fcn, fte ricbfcn nfcbf^^ufe^ t)amff au^, nur

triaprima prsecepta Dicalogi, quae refpe- ^agfict)en©Offe^?Stenfl i)ernjfrren. Qc^

l^um habent ad DEum. Refpicit enim Jtref(fcfcnfcj)f/^a^fbrt)febrcf cr|le©ebOt5et)e^

primum cor hominis , fecundum os five Decalogit\)if|et, q) njcfcbc efne 5fb(t^f auf

k) 3'W ?ateintfcf)cn ffffief prava , foorine^meife!/ tijiee^Scmpefluc^iUfrfflSiCtprona^fjfeHraut.

1 ) tlnb brucf li(^en toenbcn t|>o bhrt^cnbc.

m) llfiJ)c \Q nid^t van no^i^m i h&x mcin cnerf trieber tbo (unbi^en (Drf<iFc ^bc.

b) tPelcf e5 ocf bc 4crc gcbabcn b^ff t by Poenc unb ©traffe bco boUifctjcn ^uree.

o) tl>ili(f micrba^enbcbbcn/ &4tbeac^tb<irenunb^o<^0cI<irbcnDoaorB.uiboMus5J?Dnfr/ Hcn- ncus ®enDt unbanberc t^o ^fifucf w\^ tnnelnivgf b<jru4n orbelen mo^en / benen icf ocf mi ^irmebe xx>\\ unbertrorpen ^ebben / voat ht fc|>luten fc^al mi trol unb wee bj?on.

p) Addit: tPentebarwarb nict>t6^ubea P4n.

q) Nondubitovosinnorar? tria pnina praeccptaDccalogi j '^^tXO\\ic\tt\\d^il ^i VOitm tt tX^tn ^<^

i felen^er (Bebabe (BOttes wol.

DOtt ber Reformation A. i f 27. 29

fermonem , tertium externum opus (ive @Oftf)aben. ^cnn Da^ crfle gel^etauft>a5 divinum cultum, de celebratione Sabba- ?0?cnfd)en JE^fJf^ l Da^ jroeife r) auf fcinen

thi, hunccultumturbant, hoc officiunt; SQ^unt) unt) OCcbc ; ba^ bvitfc auf t)ad duficrli^

Talis modulatio Pfalmorum ad vulgus d;e'IGevcf , et)erl)en©OffC^^^ien|i i[)Cn Dcc

commune cantandum non pertinet , fed JJeicr De^ ©abbaf^^/ Diefen ^m\i fiohvcn jic,

ad orandum permittitur. Cantus horum Di^vid;fcnfteau^. (3old)e^^falmen^(^in*

pertinct adclerum. DumenimDavidhu- gcn i)ef)i5rcf fiir Dcm (jcmemen ^')Ut\m nid)t,

jusmodi carmina laudis ex inftinau SPI- tvol abcr Dcr ©cbraud) jum ^cbctl), Der i(l ibm

RITUS Sandi edidit , non commifit, 5U()elajTcn, ibr^cfang fommctDcn^ricftern

vulgo s) coji judaico,ut canerent contra ^w* S)ann al^ !i)atiD Dcrgleid;en ^Obf^tf

Arcam tcederis , fed folum Levitis , ut ipfi fdngcau^ Singebung Dc^^. ©cijle^ Scmac^t

fcitis. Igitur nec Ecclefia probavit aut baf f c, Oat cr fold)enid)tDcm j)cmeinenQ5olcfc admifit. Et quicquid contra obedientiam Dcr 3«Dcn anv)ertrauct , Da§ cr Dicfelbe t)or Der Ecclefiae eft , fi pro aut contra falutcm ^aDc Dc^ ^unDc^ fm^cn mocj?fe , fonDcrnDe^

eft ipfi , judicate , ubi nolueritis , vifitet nenCct?iten, njic il)r njfjfct* S)arum bafe^

DEus eor veftrum , ut facitatis. Et fi il- aucf) Dic j^ird;e nidbf gut^ci^eiffen oDer ju^elaf*

lud eft contra divinum prieceptum , 6c fcn, unD, ttja^ tt)iDer Dem@cborfamDcr^ir^

fimpliciter prohibendum/ c&cn i% c^ ma^ t) fijr oDcr n)iber fein ^eil fein,

Darubcmiogct ibr ricbfen, wollet i^r Da^ nid)t, fo fuci)e ©Of f cuer J^cr^e bcim , u) tf(\^ if)x c^ tbuf / unD fo c^ tviDtr @0f f c^ ©cbof 5 i(i , fo !(ie^fd;led)ferDinj3g Sut)crbicfben. x) In his paucis relatis, fi erratum eft ver- 00 in Dicfen tDcni^cn, voa^ Dorgcbrad^f, y) bo , fyllaba, autlitera , non imputabitur cftt)a in cincm 2Corte , @i;lbe oDcr Q5uc^(la(f

mihi, non enim valeobene fcribere, no- bcfolfcgcfc5leffcin/fOM*Dencfctmircdnid^t;Z)

lite vindiO:am facere in me , cum venia Dcnn ic& f^Xiiht nii)t gar JU ml)l , a) rd^ct

dico , nihil nocui vobis. Bara. 4. dici- CUC& Dod) nicbf an niir, unD i|alfcf mir JU

tur filii patienter fuftinete iram , quK gUf/b) Dagicbfa5e,4d;()abccud)nicbf^JUleii

fupcrveniet vobis , perfecutus enim eft Degcfbam ^Sarucb am IV. iioivD gcfacjt: te inimicus tuus , cito videbis perditio- ^ragctDcngornDerubcreuc^ergc^ct/mif^e^

nem ipfius, ad Dominum pertinet vin- DulD, Dcnn t)(it Dicb Dcin gcinD Dcrfolgcf, (b

dida. fo tt)ir(i Du ^ar b<il\) ftin QDcrDcrben fc^cn , Die

diad)tQtt)6xtt Dcm J^^rju

S) 9 ^abct

0 ©tcff^orte: auffcimn . . b40 britte ranngeln in Bempen.

s) JDter t(!t>erntu(M{(l)rtnOvncFfef)ierntbei&en5efau^deM/ ali99f(|)coMatltrfffr. quMneffictGoi?

t) 3^ i^ ^^nn t\)or CBercd)ti0Feit cbber ni4>t. .

■) ^o vDcrb (B0tt3»w?c t^ertc bc(iccfcn.

x) i^icrmit (5(Dtt befalcn / adduur in Rcmpio,

y) @o icf ^ccrrct ^ebbc Tx>cr in cnem IPorbc, 2) 2)at T»illc rty mi nid>t rorfcren, 4) U>cnte idtnn nidfyt altotvol fc^rincn. h) mit t?orl$uc fc02e i<X,

^o //. C^eils /. Perioius /. Cap.

Parcite ineptiis meis. c) S^Q<\>ii ©et)u(t rtiit nictnei: Un(jefc&icflic[;feif

Adderem ad fecundum articulum fi H- ^^)Xo^\ii, a\inneomrc|l5nnet ilJdve, e) \)\\M

ceret, quod Chriilianum mihi videtur, 5UtI)Un m^ miv(£f)Vi|]licl; jufein t)irncfet,JU

quamvis hoc non dixeiam plane fateor, d) t)en anbern 2fvticfe(,n)ien?ol ic() fo(cI;e^ nicbt ge?

quod CHriftus Dominus non folum lavit fi|gt5abe. 3ti)befenneo(fenbaf;r, t)(i^ (2)«?)^^

nos a peccatis in fuo fanguine , quem (]U0 i)ev JgX^lvv nic(;t OX\m \\\\t> 0en)afc(;en \)0i

pro nobis efFudit in cruce vel unusquis- t)on ©unDenmiffeinem ^(ute, voe(d)e^erfui*

que noflrorum myfterio facro fandse pas- un^ am ^n\\% f ) uevgojTen , o^ev m ;e(j(ic(;er

fionis iilius in baptifmo ieque ablutus eft, unter un^ ijl tiuvd; badrf3e^eimnu^ feine^ feeli*

verum etiam quotidietollit peccatamun- gen g) ^eiDen^ inDer ^aufegleid; t)ie(£b(]e?

di, kvatque nos apeccatis noftris in fan- n^afcBcn/fonDevnaucI) ii<^\\i) tvdSteirt)ie<Sun^

guine fuo cum ejusmodi celebrata beatae DenDer 2Be(t , unt) \vdfc(;et un^ i)On unferu

paflionis ad altare memoria replicatur, ©unt)eninfcinemQ3(ute, ivannfeined h) fee^

cum panls & vini creatura in Sacramen- (i(3en^ci&em?(]efeievtet?@ct)dc(;tni^beiDcm2i(^

tum carnis <Sc fanguinis ejus ineftabili fpi- tarn)iDcv()Of)!ettt>ivD, tvannDiciJveatur^VOD

ritus fanaificatione transfertur, fed fuo unD SlBein in Da^ (^acrament feine^ g(eifd;e()

raodo, (Scc. unD^(ute^Dui'd;De^^e:(igcn@ei(le^unaud^

fprcc(){icf)e ^pei(ipiad[)un9 ubertragcn tvirD, abcvauffeinC'2[Beife» i)

5((^nuntiacI)©lipfan^DiefedQ)riefedDic ^veDigevDed (2i)an(|e(ii DurcJ mgenanntcn ^crfonen, jur freunD(ic^en UnterrcDun() befa()ten BiJJforp unterfcbieD(iei;)emaf)( ein(]e(aDen, er abcr fte balD nacf; ©. sj^j^arien O^^a^Dafencn 5l(o|]ev ba(D nac(; @. £uca^ %X^x 5(pri( (aufeti (af? fen, unD enD(icb/ Da(5cr \M)it mit i^nen \\x fc^a||eii f)dtfe, if)ncn entbietf)en (affen ; f)aben Diefe(^ bigc^(S. 9vat()/tvie25ii(iorp Derofe(ben Q3crorDnun(}sun)iDer!ebte, utiD ftd;Durd;au^nid;t n)0(te finDen (ajjen f unD ^emad[)t unD gef(a(]et , aud; gebetf)en ifjn nacf? 3n5n(t Der 2lrticf e( jur Q3riiDcr!icbcnUnterrcDun^anjuf;a(tcn, anDevjJ ttjurDen fte geDrungcn tverDcn, 6ffent(ici)feine 3rrtf)umer »or Dcr ©emcine Don Der Can^ef ju n)iDer(egen. ^c(d;c^ Dann , tDCii auf Diefc^ ^inbrin^en (n^ie :J^empe bcricf)tet) feinc 5{iittvort crfoigcte»

SDemnecbflcn(gonnta(}foDcr 2tcinDcr gaffenttar, citif;cflic](ic5 sefc[>af)e, utiDsttarfd

Dag Diefcr nicolae 25ufiorp mit 5^af)men unD 3unaf;men ^enennct trarD ; Der Srfo((3 tvar

fcf)(ecbt, unDDer@c.acntf;eif ivarD DaDurcf; Drcijl, nicf;tnur if;rc @cf)e(tn)Ortc0cgenDic, fofte

a(^ .^ei^er unD Q]erfiH)rcr <x^iii\\, t)on Dcnen ^reDi()t^(Stiif)(cn au^jufcf;iitten , lonDern auc^,

ivoltefdntcn, bciDen^cmcinenDen£au(fDci^(£w3e(iiauftu(;a(tem

^icr^

c) ^ebbet my nicfots uor un^ubt.

d) be;Deti beransgaben \\i\yii tfdter , fo or^njlrwttg uitve^t i|?.

e) t3o \<St muflc.

0 2lm ^ol^c t>tQ Crcu^e^.

g) 2)<it tx?i 4lle Durc^ Dit (gcfcncf niffc finea IibenbcS "borc^ b4S WiAix bcr Sx-pe «ffi^cwil»

fc^cn ^in, h) !CPanne^r m«jn bcffulpi^cn Sibcnbcs hti 'i^tm 2llt4r in^cDac|)ti0 i^H. V) Addiiur 5>it bcfft Nicoiaus Bufforp cjcfc^rcncn.

I>^tt ^er Reformation A. i ^27. ; j

J;)ierauf be^rtb e^ ftcl;, bag ba mitUn iw ber Sruf)«^reDi(}t eine^ ^apelian^ ju vg, 07ico:s Jai, t)eiTen 9?al;meabevunfer :^mTpeDerfct>n)ei^c(, etn?[)?e§^$faffebie©lorfe jur^til^^^ep' fc Icuten (ieO, bad Q5efini)c unb bie .'^ienflen, v>onDer 5ln[)drun() be^ erfldrten @onnta()i? S»ait^ 3e(ii,fic& ju bcr ^c(Te mant),befa0fer (Sapellan |i'cf) i)om Sifer liberne^men Iie§,unb eiuicje I)efff i^e ^'Gorte au^flieg» 211^ iin ^(I.Kac^ abcr f;ieifau<J ^eiterunc) beforcjte, lie^ crNicolaum 23wjf!orp , alle ®clef;rten un^ c)et)ad;tcn CrtpeU^it ju Diat^? Jpaufe foDern, bcm 3ufoI(je erfcl;icncn Dor L)cm Dfatl; :

1 , Bartholdus ^^^oller S. Theol. Doaor unt) Ledor Theologiie Prlmarius.

2. ^eiirid) lCPcnbtTheologiiEDodtor.

3, Doaor /:)ertnnig2^ifle«brHgge^ricfferunb^e(ii(Ie* ^on tvefcf;en breicn bereit^J

obcngehanbeltif}.

4. Doaor^crniiin Hrtngenbecf , bieferivirbi?onDfcIenjurUti()cbuf}rfurbem3feic{)^'be^ nanntcnQ3ur(}crmeiflcrau^5e(ieben, tcf;f)abeunterfcl;ieblicf)e 2lbfcl;rifltcn t)on steph. 2^enip£rtivavf)afFfi(]cmQ5ericf;tgefe5en, baba^QOBort Burger m^ utriusq;Juris

Doa.in^:iVirgermeifler0e(inbertn)Orben/n)eIcI;e^bann(iucf;fonber3wciffeIbenJ^n.^er^ txam ubcrrcbet f;at in feincr iLwnebwrg. l^ircfeen? '^ijtotie p. \€S. nid;t nur bicfetv Doa./:>ermrtnjum^ui;qermei|]er5umacf)ef], fotibern il)m aucl; \)^^ Prxfidium in bicfem ^abr beijule(]en, ^Bieaber in mef;r^0cbad;ten war^affrigen Beri(itunfer^ '^B^tm^zne, ber anfpred;enbe , umfragcnbe wnb m\)M) ^efd;etb (jebcnbe ^^urgermci? (ler, t)on bem Doaore ^erman ilongenbecPen al^ Advocato bej5 bej^j^uroi^tcn Ni- colai 25u(?orp0 au^brucflicft unterfd;eibcn tft ; fo erf)ellet aucf) au^ \imn Faflis Pro- conf. &: Confularibus, fo iDOl bag in bicfcm ^a^r ^crr 2)ietericb^ol;ufc^mort4;alsj tenber ^ur^ermeifier (jemefen, al^ auc^, \)o/^ Q^ur(}crmei|(er ilangenbctf bereit^ A. I f ly^aufPhilippiunbJacobi-Slbctrbauifber^iGcIt^e^jan^cnfet. €d il^ bcmnad; btefei* Doaor ^crm<5n langcnbccP bei5 J^crrn ^ur(]ermeif?cr^ @o5n ^etve^ fen, bat fic^mitAnna.5)errn3of)4rtn ^^ii^en (berA. if2^su9?at5crtt)el^Iefn?arb,) unO Citcih*aBocf^olQ^oc()ten)erf)eurat5ct, aucf;mitif}rbre!5ef)n<5of;ne, bai?on aber fetner baiJ^@efd;Iec^tfort(]e)>fIanl5et, unbjmo ^6c()ter erjcu^jet, ifl.A. ifj^. gef^orben , unb itu neuen©ebdu ber !4^om^^ird)en be(]raben njovbcn. ©cr beriihmte Con-lleaor hteftaev©fabt# ^ e*ule COiNRADlNUS ^at i\)m fo^enbe ©rabfd^rifft 0emad;t :

EPITAPHiaM. Dn, IIERMANNI LANGEBEK,

y. C. colJoqvunmr Hojpes ^ dv/f H. Quisjacet hic? C Doeior jurk legumque pritm Et merito patrii gloria magna foli. . H. Quo patre prognatus : C Do^ore i^ Conftik clar0

Quo non majorem htnc Saxona terra tulit, //. Quce clotes animi? Cfapiensfuit atque diflrtus. Jufti (Squique tenax, reUigionepim^ .

H.Qufe

? » //. Z^eiU L Vertodm L Cap.

IL QuiS fortuna fuit? C. patriif contentm opimas

Turpiter hautfiuduit cogere avarm ope» ' //. Anne njagiflratm? C. priyatm vixit , acutis

Gaudens confiiiis pojjg juvare reos, H. Nuin coelebs? C. minimey conjunx qu£ contigit y omui

Moribus ac formaparte beaia fuit. H. Quifims^ C.p/acidusy mediocri namque fene^a^

Defun&a dulci conjuge fata fiibit. H. Si verum memoras hacc qui rejponfa dedifiit

Nefiereos annos dignm haberefuit, Sed quiafunt cun&is fua fiamiy%a certa > fepulto

Ut fit cum fuperis altera vita precor.

f . Doaor jf 0^411» moller mx, m cben etlnncit , Doa. ^^art^. WoIUxq ^vubcr, etn SefnD be^ @ott(ic[;en 325orte^, tvie InfonDerbeitau^ feinemBericbt dou ber 3\e(i^ Sionii^Q}erdnt)crun0 crMet, in tt)e(d;em er ()arter @d;e(tm6rter unt) f)efftiger (Sd;rei&^ 5irt fid; bcDicnet. ^inicje 21bfd)rifften t)OH B.cmpcM8 iSi(i<>rie nennen il)n tviDer al(c 28af)rf)eit }3i5rgermei(ler , unb ant>ere moden , ba|7 er Der Guardian ju @. ^Mxim ^D%Mi\\ gewefenfei ; 2ibenviet)a^er|]et)urc^t)c^ @0ttfeIigcnJ^errnQ3ur9ermei|]er«J ©d^rot^ers Faftos t^offi^ mit)er(c(jet mirt), fo wirt) Dad anDere fo n?of)( Durd) feineniS;!); jlanD unD 0ejeu(jtc5^inDer(f.^f).3.Q3.p.7o8O a(d auc& Durc&Dic 4)t|foric fe(b)l tviDer(e(]ct,untcn tt^erDen ivir DenGuardlan DorgeDacbtenCioOcr^ untcr Dic ftnDen Die Deii S^xt[. D. Bartholdo VCioXUx i)or p^enDcm ^(Xt{) tt>iDerfprod)en , tvie f an Da^ aber fcin Q5ruDer fein^ ;^e|Ten^db|l(id;er®innau^fcincr ofrrerwefjntcn <Scln'ifft , nurgarju . oftcnbart)or5luaen'ic.(]ct.

^. 3odbim€llcrt)ot7ilHie(mc5rDcr^rd{atbcfa()ten€(o|to, Dcn eini^e Slbfd^rifftcii 2)crc^^offnennen/ Doc5f)abcnDicmeiflenf£ll«r^ofp €rtDaritvarnod;nic()tt)6((i3 aufDer(£i)an^e(ifcf;en@eitc(3etretcn, Dod;if)nen aud; nicl^t ab(tenci()t, t\?icfott)of;( au^ :2^cmpe«o Q5eifa6 ju feinen 07af)mcn: t>c t>cmt bcr Bafc tiicbt oucl mcneOc : a(^aucO au^fciner ^luffuf^runji in Der^pauDiung oor Oiat() cr()c((en ti?i(D.

7. M.5rict)ricfe^ertnifige6Paftorju^.«33etcr, cin ^iebf)abcr Der2Gaf;r5cif, Dod;Da^

XinW nod? feeim(id;. 0?ad)mab(^ abcr f)a(fFi5m @Ott ju luneburg aOe gurd;t libcr^ tvinDen, tt)iccrDannDafc(bfla(g^t)an()e(ifd;er Superintendens A. 1 ^65. ;.Dec. qv gcjlorben. @cin@of)n n^ar Hieronymus ^cfiniftges anfang^ Archi-Diaconus, nad;maf)(^Paftorju(g.3o(;anni0inilijrtcl>urg, tvcld^er fid; Durcf) M Theatrum GenealogicumfoA. if984u^a(tDebur0 cin^af;^ nad; Dc^ Q5crfaf|er^ ^oDc im ^rucfau^cjangen, beruf)mt gemad)tl)at.

8. ^Odcbim .f tfcfebccpc Paftor ti^o p. €atf)arinen. Q5on Dem H AMMELMAN NUS

fa^ct: quidifcefferataparochia; aKein lEcmpc giebct c^ : bc afgewcten ivae, Da^ i|l Der jtt^ar an^efanfjen ^<\^ ^t^angelium ju prcDigcn, abertt)iet)orf;in(3cmdDet, aud)mieDeraufac5orctf)atte, imD Dater nia^t auf^Det: ^t)an(}c(ifd;en, fonDevn auf Dic ^dbliifc!)e(Seitciu fc^enttoar,

S)lcfe

DOtt bcr ^eformation /f. i f 27. j j

:^:efcnnunnunt)enaiift)eran^eni <Scite entgegen i) jfo^attftS^0«ti^A0eti , 2) M. ^o^aim^riQe unD 3)©teffartB.cmpe.

J;)iel>ei ei-fci^icncn bic Ci3cfd,>mornc Dev \>ier ^ti'c()fpfcl # ^ircf;en , n)elcf)e jwdlff nn ber gaf)! tvnven, unDDa^tvadin^iefcrQJeifammlun^ auf beiDen (Seitcn Dorcjeciangen mit an^e^^ket ()aben.

i^^cn ^intrac) tbat ber it)Drt;6a(ten&e ^ur^ermeijler JDitericb ^o^ufert ^ n>ie Don De^ nen^rdDicanfcnfil;rifftiic|)jnDva^banc)e(>racl)tmdre, bagflemit Denen anbcrn ©eilKicben ei^ ni()c3r.run(]en()dtten, mldbeju^oren, unDfoDidmoglicf), beijuleijen SiS.Diat^Dcn^^^aijan^ j)efe|ct Htit

ntcolas Biiflorp f)at bier ba^SOBortaufeenommen, unb bem J^errn ^ur^crmet^ fter ()cantmortct, ba^ermitDcnengegcmvdrti^enbrei^rebicjernnicOt^, aleJ atlc^ Cicbej^ unl) (35ure^jutl)unbdtte, i)rei|5i03af)r(n.g)ambur^(jcprebioet, unt) al^ein fromm ^?ann ficb be« trac^cji ; bie ^im ruf)rtc i)on feiner ^reDi(}t f)er , tvelcbe er aucf) nod) fiir 9ied>t Mu , alDietveif er nidx alaubeiijdnte , bafj Ciprifiu^ fiir einem mutf)n?iaiaen 5}?(JrDer ^nw^ getf>an , oDcr fiir DicDorfcijlidx^unDcDe^^^oDtfd^Id^crdDen^^oDijcIitfcn Wtte; er Wttef)ieriiber'il}nen al^ feiV nen ^^ruDern cincn Q3rief ()efd)riebcn , Der aber nun uberad befaimt mdre»

07acI)Dcm Die Drei ^»an()eli(len (rcj) f;ieruber befproc{)en , f;aben (t'e t)orbemeIDetem 25tt^ Jforpeit alfo jjeantnjortet :

€^ f dme gar n id;t Darauf an roie fromm er tvdre , unD tvie fan^e er gepreDi^et \)<iut , Die^ jc^t))dree^Da^er()clef)ret:

1) C^riilus f^dtfentcbt^efittenfurDie^oD^ISunDen/ fonDernein?}?enfc5mu(lefefberDa^ fur ()cnuo rbun , inrcileid)cn Dafi e^

2) QSerDamtnlJd; mdre /^Da^ (^acrament unter beiDerfei ©ejtalt ^u cntfancren. !^!efe;-5abcr ifhviDcr Q)Ott unD Die l)eili()e @d)rifft, al^. tDcIcbe befennet unb bnmgtt, baf^ CibnfiitefiSirallcBiJii^crtgelictert, urtOOrteBrtccamentfilr allc C^ripcft eingef«* ©et Ijabe, tveIcf;e^ftcfoe^iI)mbcliebte, au^Der.g).(5c!)rifffin@c()eni\>art aller J^erumfi^en* Den bea>ebrcn unD Diefelbijje urt^eilen lajtcn tvoIten,tveId;cr t>on il^nen Der f)eiliflen(^i|ri(ft ^lei^* formi^ lebrcte.

nicol46 25u(iorp5afftcf)entfd)uIDi3et, Dagernid)tDoaortt)drc, aud; nicf;t ae# f^idt adbier mif i^nen ju difputiren ju ^arij^ aber tvolte er ed fd)on aufnebmen.

2luf tveld)cn Die A)iencr Dei^ (Jt^an^clii ertvicDert : 'oa^ te einem ;^om fyxxn jumabf iibef anfirtnDeaufDer€an6eroa^()ro(Te^ortsuf)aben, unD nadjmabl^ feinen Q5etveif^ Der DveDe vorbritigen ju f i5nnen. (g^ tvdre aud; nid;t n5tf)i() Daruber nacb ^Jarig ju rcifen , tva^ er l)ier geprcDi.oet, mufieaud;f)ierau^@Otte(5 3BorfbeIesefn)erDen; unDmanner allenfafld foId)e(J jutbunibmnicbf actrauete, fofdjfenDafunffDoaores, Die ivurDenif)m, tvami er fie fud;en tviirDe , hk puiffi nicf^f »cv(a()en.

2Bie nuti Buflorp bei bcfa()ten Doaoren ?SeiflanD ^efucbef , f)aben Dicfe ftd) mif ein'. attDernad;c!enommcnem2lbfrittbereDet, unDaI^ftetvieDerumt)or Demft^enDen Oiafb (jcfrc? tentvare)], bat Doa. 35art^oIt> tnoller Dem befagfen Bufiorp Dabin Da^ 3ISorf aercDet, ba^ Dererfte@af5 ad pietatem ju Deufentvdre, Dager^efud^tDao^ Q}oIcf \)on (^iinDcn ab^u? baltenunD ^ur ^:^uiTe ju t)ermaf)nen. 2lufDen ant)ern (Sa^ vom ©acramenf aber, tvdre Diefe^ luerinnern, Da6Die€brl|lIic()e5?ircf;ee^aIfobefct)Io(TenunDoerorDnet, Da^ man Denen £ai;en II. a:^e«l6 i.25rtti^» e ttur

34 ^^- C&eild /. Veriodm I. Cap,

mx emcrleJQ5ej^altiin^ti(,51bent)ma5(rcic&enfoIte, ermullee^ (]efcl?e5en (affen, n?ann &iefer »t)cr /ener fid; t)iefem n>ii)erfe^tc, cr fiir pcl) tvoite cin ^ef^or fam ^inb ber (Kiiigen ^irc()en bleibcn,

Doaor XO€nt>t i(i mit Doa. 72>axtfyo\t> tHolltr gleicbcr 9}^einun5 (jemefen.

S)er Guardian aber wdre balt) mit D. tTi^lkt tterfanen , fintemal)! er if;n befcbuINget/ JoS cr bci t)em (5c^Iu§ feiner 0{e^c ctma^ ancjebanget batte , naf^mentlic?) »on t>m ^elcben im* gleic^cn »on Kopo<f unD t)em ^anDc ju JTIccf lenburg i)a|? ibm Dod) nicfjt aufte^eben n>dre, tt>eld>e^ Doa. tfloUcr ba^inbetvegetju fragcn, oberbennnid)tbei berbeili(jen^irc{)e bleiben jvoltc l 3LBeIc|)e^ er par bmhtt , aber ^inbei gefucjet tvof)in ibn ©Otte^ ^oit fiibre*

Doa, ^cmm^ l&iiflenbrttggc 01 mit Doa. tn^Uerii ^leicbfall^ ein^ geivefen.

Doa.^crmatiilangenbccf f)at (td> jtvar anfanj)^ enffcl;ult)i^et , Da§ hk(^tmU ©a^e nic|)tt)on feiner Facultdt n?dre, /ebod) t)a feine CO?einun(j Don i^m erforbert t\»iiri>e pd; Da^ ^in erfldret , £>a§ er fretjlicb aud; l)en trj]en ^unct ad pietatem l)eutc, auf t)en anDern aber biel^ te er t)afur, t)a§ t)ie in benen Conciliis tjerfammlete 5)?dnner, tioekte Da^J beili.t^e 5Ibent)maf)I De^ nen?at)enuntercincr ©cflalt ^ureicben befcbloffen f>drt(n, vermc^c t)er Q3erf)eiJTun0SJE)ri|li Matth. XVIII. t)cn^eiIi5enQ5eiftgebabt^dtten, unt)&a§manaIfo.Dcm^d;Iup M Conci- lii, bi^ Da^ m^ ant)ere^ ^efunDen njdre ju gelcben fd)iiiDio fer»

^ie f)ieraufDer ^err ^Siirgermeifler itiit Der Umfrajje inne ^iefte, baben Dic Drci ^ebrct |)er^5ttlicben JCabrbeit, nacl> t^orber^ejjangencr Proteftation , Dajj flc mitif)rerQ3erant^ n)ortun,9Denen(?l)rcn unD ^ocbacbtun^ Derer Umft'^enDen, ii^fonDcr^eit Doa. »artt?oK> tlloUcre, im ()erin()f{en nid)t t)erflcinerlicb fein noolten , ansejeiget , Daf ed l)dd)(i unbifli() wd^

re 2^tJJlOrp0 @a^ ad pietatem JuDcuten, Dcr Docb manifeftam impietatem in Ocbfajfc^

te ; Dann tioann ^Jprijlud ntcbt fiir Dic *^oD?@unDen gelitten fjiittt, fo f onte man Dic ^am auc& nicbt jur ^^^uffe bringen, an()efcben, womanDenen^eutenCJbvini^toDne^mc auf noelcj^en cin 95uftn*f i^er afleine boffet unD fejle ftcb griinDet , fo bringct man fte me()r jur Q5erjnj<i(feluns ai$ Sum "^rofl Der ^u(Te. SIu^ Cf)rifti ^oDe erfangcn tvir ©naDc unD sSergebung Der (gunDcrt» @o hcit Petrus, Paului «nD Dic 5(pofieIn gelel)ret Aaor. II, X, XIII. Da fic Dencn bugfcrti^en C^rijiutii DurcbDen ©lauben toorbalten. !5)emnac() fo fei f)ic in Bufiorpa ^cf)re feinc pietas fonDern manifeftaimpietas unD 5Ce^erei, unD mtm t^ia ad pletatem folte gcDeutet werDcn, fioit)dreDocbmc^t0enu()Da6c^f>iergcfd)ebc, e^miJ|]eaufDer^an^ef, Da e^^cpreDigettDorDcn, gebejfett , unD Dic ©emcinc au^ Detn Jyrrt^um ^ebof ffen roerDen. 25u(iorp b^ttt imv ju anj? fattc)^9efac)et, Da^er nid;t^faubenf6nte, Dag C^ri(lu^fiirDem, roeld^er /cmanD mit gitrjaije crmorDef, ^littm bdttt : 2Gir aber fa^jcn, wann ciner auc& jtt)an^ig crmorDct bdttt unD f dme irod)jurOfeue, Da(?e^if)mt)onJ&er^enIciDtt)dre, unDnebmcfeincSufluc^t ju €J£)ri(]i bittcrn ^oDt unD fac})te ^mtft , fo n)iirDc cr fic genoiglicf) erlan^en»

^ier b(itDcr J£)err ^ihHiermeijlcr cin()creDet , unD Dicfcr ^cbre af^ ciner ^6ttiid)m ^au f}tit beigcpflicbtet , tt)orauf Die ^ijangelifd^en in ibrer OJeDe fortgefaf)ren , unD. €. Oiarb mfU (^ert , Da^ cr t>on ifnm nid)te^ anDer^ erfabrcti tviirDc, al^ DaJ fic lebreten , Dag Dic ^uffe allein in€4)ri(li ^oDe 5?ra(ft ^abc , al^ Durd; Dtn njir allcin ©naDe unD '^^cr^ebunij Der ©uiiDcn cr^ langten.

@0t)iefaberDenanDern2lrtiaif betreffe, obfc^rfcnjicttjiDer Die(Ef)ri(lIid)C ^irc^etoort beiDerQ5c|laIt itii\SDacratnent, fo f dnte folcbe^ niemanD mitiBabrf)eit fagcn. i)ann obfcbon fot^ * (^c^inDcmConcilioiuCPilni^bcrcit0#l;Io(finMnDc}cbot&cn mn, focrjlvecftc ftcl)Dod)Dtf

htiiiQt

l^eilicje^ivd;et)ie(n)eitera(^int)acJConcilium $u(Eo{imQ; €f;n'(lu^ aii il^r ^o^wx^tf ^ctdrt mitDaju, fammtDenenf)ei(t(jen5(po(ie(n, 9}|arti)revn, ScftrernunDDoaore», ive(d;etau? fent)3a5rnarf;etnan^er()efoIc)et(int), i)Ort n)e((|)en f ein etniger aufjiibnXnen n)dre, t)er aiic& nuretn^ortwi&erbeibe^ejMen inbem5ei(i(3en2lbenDma()( gefaget ot)er jjefcbrieben f;dtte» 3ae5 fin&et (td)im Cypriano, Auguftino unt) im Thoma fe(b|i, t)a§ ber ©ebraud; untei: beiDer ^i^<x[i hti ibrcr '^iit in benen ^ircbcn (jetvefen fei. (go nun ^bnnu^, fo W 2(p oflefn/ ?OMrti)rerd unt) ^ird;en?£e()rer^ auf unfrer (^eiten , fo mu(le aud; t)er ©e()orfam ber ^irctKrt fic6 nid)t bet ibnen font)ern bei un^ fint)en , e^ tvdre bann i)a6 ^3c(jent5ei( C5ri(lum unD a((e vor^ benannte au(5 t)er ^ird)e fd;(ie(Ten tvo(te.

^ie nun Do6l. 25arc^olt> tnoHcr 5ter einrebete , bag njo ein febenbtijer ^eicbnam (tcbfiinbe, inbemfe(benmarb(i(fti(jQ3(utfeinmu(ie, Da5eroaud;bieJ^irc{)et)a^etne^f;ei( (\hf ^i\ii:i%{ [)0^itt , ^ahii man verb/eibeit n)o(te. ^

.5)aben unfere brei Cebrer errDict)ert : ^a§ ber ^trcben betob(en tvdre (Jbrinum ju ftdrett, SDeut. 1 8, (C^rifli Bcfca^fc ^orctcn fcme St immc , ^of). i o. Unt) €f)ri|]u^ fprec|)C fe^bft beimSob-cap. i8. iDictX^ortctJicbumirgegebcft 1^4(1, ^iz ^abc icb i^fic« ge^ gcbcin Cf^un babe Der ^<£rr mit feinem ^orte beiDeriei Q5c{]a(t befof}(en , ^uc. 22. ber(^af^ ben aucb ^aulu^ (aciet. ^cr tHcnfc^ prufe (icfe fclbfl , wnb alfo c||e er tJOH tic^m 23robte, un^trirt(fc4U0bic(cm2^c!dbe. Homobie(Te/anid)tein^rtefler, fotii)ernei» CO^enfcb* ^ann bann nun ©e^ner fo(cj)e 2Corte i)erac()tete , fo f onte iveber t)te f;et'(ige ^ir^ ^e , nod; berfeiben ©i-borfam bii if;m fein.

^a(i erfa(}te, n)o ein (ebenbiger ^eicbnam ba njdre aucb ^^(ut, bag wdre befanbtj fcbabeaber fei ed , bag er mit fo(cber GlolTe nid;t eber f ommen, unb ^briflo Diefe^ crinnert f)dt^ te, ba erfeinen Sungern aud)l)a^^:S(ut jutrincfen Q<\bf ober if;nen jj(eid) feinen^etc^nam ju efien bereit^ ^egeben f;atte. (^r njilrbe abcr if)m Da^ m^ er ^ctro fa^te jur ^(ntmort^gegeben \:)C(htn : Vade retro me Satana non (apis enim qu^c Dei funt» ^emnacf; fo (lunDe Die

(yntfa}|()un() De^ ^mmim nid;t auf Diefed oDcr /ene^ , fonDern aw^tic^^ 2^ort unD ^it OrD^ nung €f;vi|]i.

223ic nun Dod. tHoIFcr bti fetner ?(}?einun^, Die er auf Da^ 2(nfer;cn Der 5ttrd;en bauetc, i)erb(ieben, erffdrten ftcb ^it Unfri^e, Dag fie bet if;rer ge(jebenen ^fnttvort, mki)t DieSebre ^S^xiWi unD (einer ^ircben in (l'd; faffete , ()(eicbfa(g be^arreten,

:^emned)jl n^anDten ftd)unfere ^:Stfennern)iDerD.<?,crm«rtilartcjcnbecF, m\^it D<'e ^bfefeunc) beiDer ©e(]a(taud €in9ebun.o Deg^ei(i5en©ei(le^()efd;eben 5u fein i)orge(jeben [)m, unD(3abcntf)mDigjur2(ntn)ort, Dag fte t)ie( gen)i(Ter tt)dren, Dag Die ©nfefiunj} bet^ Der (33e(Ia(t von Dem ^pei(i(3en ©ei^l njdre, ai^Deren 2lbfefiun(), an(jefef;en Der 5p(2rr (IJ^rt^ pu^ nicbte^ obne Dem ^peifigen Q5ei(t getban oDer ^eorDnet. ^ef. 60. @o tvdre ed aucb bif^ (i(}, Da§Dcr©ei(IDurd)Den(55ei|ie?)ri(]i, Der in Der @d;ri(ft rcDef, ben^^efen murDe, fi> aber Dag ()cfd)ebe, fo fonne inDcr 2(bfe6ung feine ^ingebun^ DeoJ&eiii^jen (5)ci(]cg (jcfunDen tverDeti. :^enn Da§ (S^ri^iu^ 9??att5. 14. fa(}e: Xt)05n>ertcol>er Drci^erfammlctfirt^ trt mcirtcm nal?mert, brt birt icb mitteu urtCer i^rtcrt i(l(]en>ig. 5lber Dag ijl Dur(t)^ au^ feine9??einun<) nicbt,Dag Die,n)e(d)e n)iDer feine,Dee5 J&errn(Sbn'l^t,OrDnun0 ettva^ be(d;(iefi5 fen, infememO^hibmenverft^mm^etfein, oDerDag erDafet unD e^ ()e(]dti(je , fotiDern er i(i Ui Ocrtcit Dte ctn^a^ f;anDe(n unD etn^a^ befcbdeffen , m^ i()m biiiibit unD n)o5(^cfdf(t. ©0

S ^ fpricfri

y

\ //. ?C^etfa /. Vertodm /. Cap,

TprJc|?t S^rtflu^ i£r fci itt t)cm nat)mert femcs t>4ter0 gc?ommcii,3o^» y. un^ tieu^ tct e^ alfo 305. 7- ^<>^ e^ icl;« tvae i^m t>er X^ater befo^icn ^abe. ^Dafj ^^rflluS fpvic[)( : i^J£r fei bet ui?6 bisan t)er tPcIc tSti5)e, ^cfleben n>jr gerne, mebe un^! '^o er un^i)erlajTen\voIte, aberDaf? er t)eef)alben bei undfeinfolte, Dag errmidd^beiun^ i?erdn^erc, m^ er cinmabl cinsefef^et \)Q<hi , unD immersu %Xkoq<^ timt (cbvc , \i<;^^ \m% mit benen '^Bor? ten nicl)tubcrcinfommen, Daer fpncf)t: ile^rec alle i^eiOenOae, JvaeK^eucfebcfo^? len ^abe.

jg)ierauj^ crbenct nun, bajj Nicolai }5u(iorp9 3n*tf;um nocb uicl)t t)erbetf)en, unt) bag cv ibn n?ieDerru|fe afferNn^g bidi^) fei,

Doa.Bart^olo tnollcrs ©e(]en'5lnfn)ortn?ar, ba^ man i)er f>cili(?en ^ird^e mef;v ©(aubcn al^ ben Praedicanten juflencn mu(le.

Bultorp fam()iev;u^ort, unD eifldrte ftd)/ &a|?evfurDicc^t5icItc, ba^, tva^cr 0cfa.()t bdtte , ev f)dttc ^efud^et bie l^eute ,5uv ^^u||e ju brincien.

^orinil)nt)anni)ovbcmelDfev Do6i. l1loIlcr|]aVcfte, t>af? man feinc ^ovtc,"aud> nic^t ant»evi^ i>er|le|)en mufle.

^ -:il3ovauf unfere (gaan(}e(ifcf)e £ef)rcv cvmiei)evfen , ^af? Bufiorps ^^inn au^ fcinem fatcimfd)en Q5rief, Dannftejuj^fcid^^eriJOVjOijcn, gnunfamju^^acielajje*

Ob nun jn)av Dev Jperr Q^ur(}crmei|lev, bafi foId)ev ^^rtef (S€\ Dvatf) fd}on bePanbt tvdre, ^ajivifd)en re^ete,

fo roart) cr bod; , auf t)ev ^Dan^eiifd^cn Q3ev(an^cn , unb jn^av t)on ofltbefagtem Doa. CO?of^ lev terlcfcn.

%\t bag ()efd)cf)en , roarb bev Doftor t)on unfern Q3cfennern (^efragct, er vfih^Xi auf fein Q3en>ilTcn fa,(]en , ivai^ er\>oni)em ^crlefenen 5irticfel f)ie(tc, UnD er befante uiiD (eugncte «]icj)t, bag ev , fo \m er Da jliinDc offcnbar f e^evifd) rodrc.

Unt) fo ifi c^ aud) bidig , antmorrcten bie Unfrtgcn , t)a§ ev fo(cben @a$n?ieberruffe,

^Ooju (id) aber Bu|iorp nid)t t^erfleben nooltc , fonDcrn berief ftd; m^^^. Dva^t, bcr feinc ?Q?jinuna , mie erd molte \)erfianDcn baben , cernommcn f)dtte.

UnD aS unfcrc ilc^rcr , i()ni fo(cf)e^ nodjma^)!^'? anmuf ben u^aren , fe|fc cr f)inju , &ag ev nid;fc:5 ubel^ , fo cine^ -iBiei)erruffi^ bcburffe , ^eprebitiet f)dtfe.

!Der Jg^crv ^^ur^ermeiltev abev fprad; mt> , unb aab if)m ben ^efcbeib : ^o^ er t^jiOer^ ruftcn, mioiicb^ierabermit ^^ o^«r ncin erHdrcn |o!te. ^e(d;e^ ev bann, <x\t eincvbcvSecretrariorum M. JohannesKloecI;), bcr jugieid) Vicariusim5)omn)av, CtttJad in^Of)r (jefatit, jurf)unbenvil!!(]te, nad) fiebcnSaf^rcnaberadererfifeiiiete.

Jpievauf f abm bie Duif^e an ben Capeiian 511 ^. 07ico(ai, n)e(d)er bcn befd)ufbi(3ten S>im bef m^i nur (^eflunb , fonberti aud) red)tfcrti.aeii tDoIte, ber roarb oon ^€. ^o^oi auf erfoberte 3ofortun ^cgcnbagcns, beffcn Capellan ev ixsar, Suflimmung feine^ SDicnfh^ evfaflen, unb bicmit bie^cjan^e .?)anblun(] gcenbiijet.

^en 16. Aug.f^abcnbie Q3ur(icr unb €inn)of)n£V bc^ 5tird)fpief^ ju @. ^icofai bcn 6ofte^^^a|leninif)ferJtird)C anacricitet , '^^mx in benfefben bic (2:fn'i|^nn!ben ©aben , t)or ^au^^2{rme, W inbcm Jtird^fpicfbeifrcmnKni^euffniE^ebienetf^dtrcn, of)nc ibre Dorfe^ficbc Untbat af>er , b(o§ burcb @0rte(5 q^crf^dngnig in 51rmutb gefaffen a^drcn , m6d)fen (jcfamm* er , unb pe babuvd; \Krpffe3et werben , $u bero ^b%\)\\%^ fic (xw^ if)rem ^O^ittef jn^offf ^cfcbicf te

I>dt1 bit Reformathn A, iS^7* J7

^Mmuv txUhxm , t)enen fie unt) if)ren O^acl)! ommen bie Q5oifov0e fiiv Die ^rmen libevtracjen, unt)if)nent)oacnfommcneg)?acl)tuni)Q5ema(t, nottt)ur(ftigc ^irticfel unt) CvDnunfle ju Un* revl)altun() t)ev 2lvmutl) geaeben haben.

^ieev|len^:Sov|ief)evn)av£n: ^o^cfcimvotibcr 5e<^ec, 304ct)im tt^cgcbom, ^nn&XCitUn, 5riOcricb (Dff ra , ^Claus^jartigce, Kt)ar?icr€t>Ort23argcn, ^oa^ cbimnioiler, (Cor^ilampe, <5)artftedbroDer, CorDmcmere, 2)it|^mar 2^oW/

fpiclju ^. 07ico(ai Die Q)evovDnun(} unD ^e|]enun() Dev 5?ivc!)en^5^ienev au^ Den ^pdnDen Dc<J CajMtuIi^ tvieDcv an ficf; (}ebracf)t uni) njiivcf licf) exercirct f)abe. Art. 1 4. Daf) man Die (^df)u^ (e Daj^lbll nad; Dcm ""^^udbe , cjenannt Untevvict)t Dev Vifitatoren ju @ad;fen be|]ef(en folte* Art. 18. Da9 afle ^:^ettc(ei t)cvbotf)en tDOvDen,

Um^^^^avtbolomdif^at^o^anrt^ocp^, 5ttrc53efd)n)orner ju ©.^ctrl, \\m Q5e^ r)ucffcinev^'ivd)cneinenJpof au|yevf)a(b b(auen ^f)uvn^ , oDcv a(tcn 3)ammthovd, auf Dcm DvofcnDamm gcfaufft, Dafe(b|l Dic5livcf)eif)venci(inem^a(cf j3ebvcnnctunDangcvicf)tct. (5ie^ f)e m^ mitix Daoon im itcn :!^anDe Dcd i jlcn ^^ei(d pag. 6 s 7. (]emc(Det a^ovDcn. QBa^

^en 29. Aug. Die igvbarcn \)on ilubcdP an unfcvn ^(g. 0?af)t i)on eincm ju tnolfcti t)on Dcm i5r6?^^ifd)o(f ju 25rcmert anjul^eKcnDcn Provincial-Concilio , Die ^ut()cvifd)C £cf)ve unD Dcn^:)])?#vaud)Dcv.^ivcf)en'Ceremonien(n)ie|tce^nennen) bctvcffcnt), jeigctDieVIII» i^ci(a(jc ju Diefcm ^apituf.

3u ^. ^T^icofai f am um Dicfc gcit an De^ bcuv(aubten ©teffe Jacobus Laurentii ©.

VARIA THEOLOGIC A 1. c.

©cgen ^)}?id)ac(i^ mavD offt n)of)((icDacf)fen Stephano Kcmpcrt Duvd) jn^ene ^crrcii De(^ ^}iaf)t^ unD fcd)^ '^iiv()cv Dad Paftorat ju @. (Satf)arincn aufgctra^cn , n?efd[)e^ er \n ©Otfci^^T^afemen libcrnahm. €rbrad;te mit ftd) Mauritium C0agclmartrt, roc(c[)er mit ibm in (^. *0])?aricn 0}?a(3Dalenen €(oi]cr (}cfebet hatu, tt)cfd)encv, tvcifcn Matthxus Br^^ ger , -]3reDi()er ju @. Catf)arinen cbcn abgcDancfct f)atte , jum ^rcDictampf an befagfcr 5tir^ d)e bcfoDcrfe. 2l(Icm, tt>ieein.acfc()ricbenev ^13rie|hv*Catalogus mciDct, f)at erDiefe@teffe M'^, unD noi)imfe(bfgcn 3al)r, tt)icDev auff^egcbcn , f)at gcl^cuvat^et, ift eini^vauer ^e^ ivovDen , unD i|l A. i f 79.^. Martii m '^raucraifc acfforbcn. HERM. 4<<*timelmartrt, pt. II. Hirt. Ecclei; bcfrd|fti(3Ct Dicfc 97acf;rid)t: MAURITIUS GAGELMANNUS de- rclido Miniilerio Eccletiaftico privata negotia exercuit.

Um cben Diefe ^cit fam nacf; ^ern i^ct^mcycre Q^ertd)t Braurtfcfctvci^ofifcfcer j^ircbcrt i^^ijtorie lll. 150. 3o^artrt(DIt>cn&orp, Dcrau^<5,amburgumDa^Q^^fdnnt^ nii^ Der:^ar^cit milicn Oertviebcn nuiv , nad) BraunfcbtDeig, aftt30if)n Dcv ^favr ^ v^crr ju S. Magnus in fcincr .^ird)e \m\[ ^rcDigcr angenommcn. ^r iuivD Dafelbfl als" ein freuDigcr unD f)er^l)affrcr ^Hmx acruhmcr, Dcr mit feinem Collesen /^enricb ilampe \i\t und)ri)l^ fid)e deremonicn unD -]3apift!fd)e 9!)?i|]brdud)e abgefd^affet, auc^ jum cr|lcnmaf)( in S. Ma- gnus5^ird)eauf tcutfd) (}etau|fct babe. ^(kd) alfen UmftdnDcn i(l Diefcr ^obann (Dlbcrt^ Oorp Dev ungenanntc Capellan ju ^. 07icolai , Dev ttjcj^en fcincv .t^cfftii^fcit, \m oorhin i^ev^ meiDct, Den 2lbfd;ieD evf;ic(t , unD i|Uicffcid;t Dcr , fo Vicarius ju ^. (^covijen 2(Itar im

^ 3 '^ortt

3g 21. Z^tHo L Perwdm L Cap.

S)omsemefeni(l, DauDnim 5tenQ5ant)et)egi(}cn^5ei(^p. 489»unl) sss^^mbnmg Qt» fcl;e§en/ A. if fo. ijlei ^on^rauitfcbwcig nacf) JE)t(&e4eim beruffen tvorDcn.

5Den 1 Deccmb. i)l i)on S(S» 9iaf)t unb ber gefammten ^uV()erfcf;Q|ft bie f)kbtm gebac&te 5va|len^0rt)mn!() nid;t nur befidttcjet, fonDern aud; &erj)Ieicf?en ©Ottc^^5^aj}en auf gleicbem ^ug in Denen ubxiQm S^ircfcen aufjurid;ten beliebet tvort)en» (^ief;e Dic 7De Q3ei(a^c fali am (SnDc,

ten Sreitag nac^ Invocavit erfan^tc Johannes Rantzow, diittit unD ^ontgf* ^dnifcBer ^ofmeifiev , tve^en i)ie(cr t)em Capitul envicfcnen ^ienf^c , ( Den idi; for unfen unD unfer ^m cf en * Privilegien uub ©erecfeti()f)eiben Q}orbibber unb ^efd)irmer evfeiinen unb bepnDen) Da^ Jus Patronatus fiir fid^ unD fcinc red^tmdpi^e Srben auf Dit Vicarie, ttcfdjc eintr \)cn feinen <^orfa5rcn , J£)artit)id)t)onJ£)ummer^butte(/ beiDem51(tar S. ApollonijE im $Dom, ef;eDe(Ten geflifttet ^attc» @ie5e Da^ Diploma im itcn ^anDc Dc^ i flen ^5eil^ p. 547.

5im guten ^onnerfia^ oDcr 97?ittctt)0c()en preDigte Henr. Kcneborg , cin ^rcDi^er ^M) su @. 3o5anne^ , t>on Dcr (Smpfafeun^ De^ (gacramcnt^ unter beiDcr ©cflalt , 4)afi fe(bic)e fet)r 9efdbr(id;unD»erDamm(id; tt^drc, mid)i^ StephanusiacmpcDcnlleaenSreitag auf^6ffentlicf;er (s:anljel ju @. Catf). tviDcrlcjjte ; a^c abcr Dcr 9}^6nd; Dcn anDcrn ^ag t)om ^rcDic)|iuf)f, cntn)cDerjurdifputationjuQ3ari^, l'6t)cnunD(S6IIn, oDcr aud) jur fct)rf(ff(i* cf;cn^anDfungubcrDiefcn^,unct Itc^beraudgelaffcn; f;at DerPaftorDurcf;ct(id)e^ur()cri5Jt iw Dcn (e6tcrcn aufoDcrn (afieii. S)cnen f;at er mcDer jur munD(id!)cn nocf; fcbrifftf id;en ^anD? fung(ic&t)eifef)entvoflen, tve(d;ed Dann , Dagif;mDie€an^eft)erbotl^entvorDcn, t)erurfad;et

hat, (Sie^e J^cmpc» , ^. ^,

SDcn 23» April.Dee? ^onncrflacj^ m Mifericordias Domini f)atten (icf; 68. ^^urciei: ( fo 5ei(Tet e^ in Dev ^efct^riebcnen 5^acf)rid)t , fo Dic 9te ^eifage ju Diefem ^apM i\l 5?empe aberfc(5etDie3af)(480 Die (td)in@.3ohanni^ Wefi^eif<^nn^fet, unDDaf)er, n)ctIfo(d)e^ olfter^ ju gefc&ef)en pflegetc , bc filtit Oc ^o^aitine ilut>c, genannt t\)urDcn, gecjen Dic lle^rer unD affcanDerc^^cfenncr Ded bei(i.gcn ^Dangeiii, Dieman, t)onDencnimi)origcn3af)? vcaej}i(ftctcntoem5?a|len, De 'Aa|lc«?tilt>c5ie6/ einen gefdf)rfid;en unD bfutDur|]t()ett 2(nfd;la9 gcmac^t, Dcr aber Durcf) (550tte^ QndtiiQt Siisun^ t)erratf)cn, unD Da^er ffus(ic& verf;inDert , tvic Die 9f e 3$eifagc mit mcf;revn sciget»

^eKa^en jii ^m ^rfteit g^apittef»

I. Stephanl 2icmpcrt ttjar^afftigcr Bcricbt

II. ExtraB awe jfo^artrt ^^ciitcFcn Ccffamcfte* ^ . .

III. D. ^o^artti moUcre ]&cvicfec do« t)cr2^cliSioii0^t)crati&crwri8 m i^^m?

IV. 3ol;4mi :^uscti^agcti8 23ricf voti fcitiem BerDfTjum Vafiorat ju Q* Vlv^ colat.

V. Fragmentim cirtcr rtltcn Chronk.

VI. nacferid^t vofi t^ciicri 25rii^errc|)4ffeetl tttl^ il^^wor/^?/ tlrt4> c>em

^ r7aa:%^

'II

l!ll

.

||ili!H!|l|lilill!!liM!iiHi^

' ) I I M

^'1

I. Cap. cvfle W\l(i^^t. Ddtt htX neformation A. i py. ?9

VII. 2;«flc«'<DrbMUttg5uQ.nicolai.

VIII. 25ricf bcr C£cb, von ilfibccf ati^ieiErb.^Ort^ambwrg,

IX. nrt*ric^t vorf Ocni miplwnscncri 2(«rcblag Oer papijleti wi^er We tn^ l^cr^ncr.

©ie Crfte ^eilagc ju Cem erften Sapittel

/■

^dpen ^f (fc/lrebige/ n\> anbeit^eccfett^^epvaii**

Wltl 6C

jegenft)rttM'0e Itebige/ If effe Dn^ i^etemonien

lopgefanicn »nt) angcnamcn/

Uw ^4t fc mit 2^»(c« virO epctcn pri^ awrttwtimm

^^^ ^-^ ^"^^

ACTA HAMBURGENSIA

initio rcftaurationis dodrinaeEvangeiii. ^^

nno I f 21 . i^ «(^icr (f;!) J&nmbor^ (jctvefen citt frcmtiier 5cfer!)cr ?0?amt, mitiKTttte» M. OiDo QeicucU, a) ^^or tf)0 @. Cafl^aritien , artium Magifter, De ftefft crfl b) angefaH<jenr5opreMoenDe tt)et)t)erl)e 5efltic|eQ3orfi>runue De^2l(f(ate^, t)nl>

t^o flraffen&e be boftn ^e^rer^ Dnte Fabulen ^ ^rebiger^ , Deren alfeier bomaMd Defe

flelopeti, J)art()0 Oeft 5e ocf c) begunnet tjc (!raffent)e , t)at mi(De t)tt& t^ntncbtr^e^euent^t ber ^TJapen , »nt) tt>ei)i5erumb an()ef)auen De ftttterc '^ar^eiDr t)c^ ^uan^elii, fo \)e(e e^me @Ott Q3cr(iant)e^ (jegeiwn ^t)De , auer |i Dctvife ^e olt)t t)nt) beDa^ct tvag, t)n& t)i QlJapen eme

&aft)t

*) €]^cDrutff.

»*) Latine verfa Parii H. Riflf. £«1«/: inf€ruilH,HaiBmeIinan.p.944.<ipp, G«nt4l,l(Hifli,

a) Stemmd ap. Ham, Otllis^^

b) bcginncf Scli.

«; a»aef;onnt Seht IfrA.E.^i;,}^.

A

^o IJ' C^cila /. Periodns L Cap.

■■ ■■■■■■1 I II I I I— i I II II < I ■!■■ I !■■■■ ■■■■■■■■»■1- ■■— «— ..1^^ I. .111 .1. ■■■■■■i1— 1— »^— f^— ^— I »•■ ■'■ I

fcart)t\)erfo[(3et)en, id (>e(]effl)tmfet, Dn^befftltcfDe^^^PreDig-Slmbf^motfKn begeuen, un& ^ennod;c)c(ifeivol (aniije barnf^a se(euet,ynt) in bcr2Garl)eiDtfe(islifenDer|tor(>cn. a);

Anno I f 25 . in Die Corporis ChriftiftnDt De s^orjlenDerc Ded ^(ojler^ tl)0 ©. ?>}?a« rien ^}?ac)Da(encn , fambt celen anDeren ^orgeren Demfuluigen €(ofier DonvanDt, Darful* ue|] int Clofter gefamen , i)nD t)an einen bogef^ret , fo (Stejfan 5\empe Qihttm , Die nie(id) mn Diojio^ werue^ i^alucn cjefamen , DnD ftd? balDe meDDerumme Darbcnnetbo bejieuenDeciennnet m^ , Dat be bv) tmn biiuen , m\)t ©aDe^ ^BorDt i)nDe ^uangelium i)orDan preDigcn iDO(* ^e, IDO i)t aibereDe beuunnet beDDe, al^ Dan ocf enD(id) na.oegeuen i)nD gefd)e()en , trorurl) be^uDebea-^aijentvorDeii, unDentfdi^Iu^eu ftd) aller anDerer ^reDiger ^cbre, Decbncn/iimmer tf)0 Fabulen, Legenden t)nD anDerc''2lffIatci^ T^rcDigcn cjeDan beDDen, Darup ^f^aff fid) oe*. fc ^okU t)t[) allen 5\arcf)pelen na (5. ?0?arien O^^igDalenen , ©aDe^ reine ^orDt t)nDe 20ar^ f)eitmit grotber£u|l i^nDgremDe tboborenDc, DaraucrDej3an^c-]3apefd;op gan^ fcbtveiiicfen ^e^rettctb) \)nD getornet mf^, t)nD befon^creti ere ^rdDicanten , De ^ebben Diffcm ^ttvn ©tcffan f)ep(j{ifcn an9e()repen, t)nDt)panen^l>reDig|ioIen t)or enen 5tctter , De (Id) ii^eDDcr@oDt, ^nD DenbHlicjen ©eift, t)nDDebinic}e€bril](ifc5l'ercfc fettcDe, t)nDmit t)e(en anDcrcn ^ajleniiorDcn j)cfd)u(Den, Dengemcinen9)?ann J)pene gcbi^et, a(ii t)p einen Q}orfobrcr , wren t)or eincm ^rb.9vaDet)nDfeincnCuerilen c) uorflacjet, auer|l@oDt I)effteneDord)(tne^^armhcrti(ibeit crboIDcn, t)nDge|]ercfetmeDDerfebetf)intt)eerDe3af)r,Dariiinel)C COhDebuiper^ frccb, alc^bc* ticDDcn^ fd;all ^efedX d) tverDen , Dcn fe De anDern ^r^DigjloIc fli;tic() bett)areDen , m Der ^w Dige Dcr ^arf)eit fo langc fc f onben,

©er ?)apcn ?)rdbicantcn mcrcn Mfie*

Doaor 3o^a»m CKngelm, tf)0 ^pamborcj gcbabren, Canonicus.

DoStoY I fmmngm rM jfenbniggc, e) ^]3al]or tf)0 ^. 07ico(ai»

Doctor Henrkus VOin^t ^ f )

Auguflinm\>M\ (Bituhm, g)

Henricus Kcnaburgt, h)

M. Fredericus ^cnmngce, in I^obttie. i) . ,, ^,

. M* Mat-

a) Vixir in annum 1528. b) %^uM M. c) »erl)fl0ft Sh.

d aiigetogftsh. e) alias Siircnbru^. ^ ., ^ . . «a r j

Canog. item Slcvic. poftea , Decanus Lutheranus Capituli Bardcvicenfis vidc S«gittanum Hjltona bard.

p 240= Kisbruggins audit Hamehnanno. t") Prior ju ©. ^obdnnt^. g) Gotclen ap. Hamm.

g) ed)n)arjj 93U>n(l)e %im A.1528. mit M. Fred. ^cnninsce nad)^uneburc/ oUein a. 1531. muitc er [etncripa}jifcl)eu 3rrtl)umer iteGe» aucl) Da cntroeicl^en. VideBcrtram. ^uneb. \ii.i\m\. m m* d)Crt ^iforte p. 59. fqq.

h) lu Hamehn. . v xr 1

i) Scd hic Frcdcricus ahus eft ib fl.nninoio viccPaftore Pctrino , nomenquc ejus gcntihtium autlitVul-

grcve. ^iefem Vulgreve (^f!;brfn Dbne3n)etfel Dic unten.jtel^en^e irrige 2irtic!el/ wetl cr nus^rucf. m fcafclbfi De t)om«^reGlaer Gcnamtt roirb/ bn§ aber M.Friderichim ©om/ Vulgrevcgei)ei|len/ bcicuQct D. joh. Moiici Hiao.ia. M. F.idericus ^cmin^Q aber i|] A. -.5:6. un6 1527. \lf^"/^"°J iu @. «pctci fletvefen / befage De ^ mss. fo unter Hem 2i(ul Varia ihcologica auf &ic|t9ec jol^annts

S^ic evflc Q3ei(a(jc.

41

M. Mattbdsus, (iit) t)iiOcr OerZ^Iulle*

M. Hinrkus ScferpOer»

M. 3oct)im rijct^bete / pafior e^o Q. (Cat(>4rincn. *)

Anno I f 2 f . ^off be "13atbr t)e tn M. Orbo j^ebc ciefamen wa^ mit namen ^ocOtm Q>ifcj?t>efea) an, mtton^tvebbev ^e^l)apillent5opret)i(jenDe mit (jrotl)en pudbenbe, uuevfl 1)0 he nict>t \<\\\\)X n^ai^t fce fod[)te , »nD be 0)?e|Tcn me[>r int>vact)teH aldDe ^rebitien t)er ^av()ctt, tt)ent)eDe fte ftd) n?ebbeviimme b) aff, mnmeeinev ^roiienmillen, be eme &at Capittef flW feDc, t)nt) pveDicjeDe n>et)Dev (td) fuluejl , nid^tane^vot^e moi)e\)nb mevcfIic5eQMdbwevuna()t DHb ^vgcvincje.

Anno if2f. c) (lavff &ev «Piipen Dovnemefler ^reNger etn, Dod. Qo^ann ^m gefiu genomet, mil) l)e tva^ »or tJem Siltar francf ^ewort^en, t)ed @onnta(je^ nacj

Feliciani.

Anno if2^. alfe Dod. ^o^aRn (Jnaeltti t)e^ t)ori(jem ^a^re^ ^efloruen , ira^De^ ^onnba.ae^ tjov Feliciani , fafcm infcine @teDe ^egen Dcn ^ajlcIauenDt Doaor Barthol- dus?D?oncvioov einenTheologum, t)itDi^ t^oJ^ambuvgfgebal^im

S)iffei* d) lecDt mi eieffan 5?cmpe t?ovbaDefd)oppen , Dann f)C mtn Pr^ceptor t)nDe Promotor gettjefen mt t5o 9C olbj^f , miDe ^eft Dele DieDe mit mi gcI^aDt t)an Den ^?effcn, ^vc* flevDbome i)nD gccjcfuve, in ©egenmavDig^eiDt Dodoris Johannis ^:0?oacr^ ftne^ Q3roDev^, i>nD M. 3oI)annt)anDem?Q?cI)ve, nauelenOveDcn Dett)i;t5o 5opef)eDDcn \>m (inen ^veDi^em Dc [)eDcQ}aftcnaucv Dofen tvolDe, it. t)anDev Difputation De f)c ^oIDcntvoIDe, contra Lu- theranos, Doti?ai^iDtmitrtiDttI)OC)anDe, t)nD fo fpvacf ic() tl}0 eme , icfn)iII^cnnc0af}i^ DnD pr£Di,()cn mit %<x^i^ ©naDe t)ovDan / n)0 \6:) albeveDe bc()unnet t)nDe fui^ lanije f)er gcDa^n f)cbbe ,^ foiumcrroa^tjovfumpt, Dar gi; >))?i^Duncfcntanne ^cbben, latct /un) nit tjorl^reten , futiDcr tecfetanDen^:}lvticfeI, unDocfDenO^amen, Dcg, Dc iDtiumanbnngct, fetiDcttbo mi/un)cn jicrin-jlnQ^oDcn, icf mtltbonimfamcn, DnDe confercrcn frunbflid) , offte De 2ivttcfel bc^ OanmoaecflFtenid^t, Dodor f)}?oacr&cDemiDe ^anDtmibfpracf, Datfcbal^afin,

!^e^ giei)Daaed t)or ^alm vgonnDacje al^ \^) De ^^a(,'ion f)aDDe begunnct , unD mi t)ovf af)m , etn)a^ t)an Dcv tnfettin(|e De^ ® acvamcnt^ t)t^tf)of(>bven , leveDc tcb tt?o iDt nid;)t Dn? tMaicI) n?cve, bciDc ^art Dc^ igacramentJJ t)t[)tI)oDcIcnDe , tf)o geuenDe t)nD tf)Ocntfan(|mDc, t>nDc wojDtwevbe afaefamcn, t)nDcn)onten(5)oDt(>iDDenmuj]e, \iy\i\\iX tijeDDev vpfeme.

vSs^ortict)tf)c e) am ']3alm eonnDa(}e t)p f ) miD fpvicft t)nDcr anDereu, t\)0 Defi)etn ll.Ci?cil0i,2&anD. g ^^^^

Biblioth. No. i^ Dfg MSS. Hatnburg. in 410 hffinMtc!) ift. S[)?n§ ftffo l)er %\\\t Hamclm?(nnus. tyK

bin uiiD ivifDer / alfo aud) biffelbfty «edtiDcrt JwerDen/ Dem Dcr ^eir Bmntm in frtnec i«Rt'lm:'oifil)Cu Reformatioii<?.unD itirc^eni^iflovte/ Pleliet(&t au^ 9)?amKl viu^crec/ sefolge^

tHcnniugmsSup. Luiieb. i^6j. d.3. Dcccmbr. gein 6obn mar Archid. UUDSPn A. 156^ Paflor

g.^of^annig ingunelnirg/ n)fid)er ein Thcatium Geneaiogicum qefd)rifben/ foiivg. .511 ^WogDr» buvij tjeDrucfet iBorDeii/ Da er bcreir^ a. 1597. d. ig. fcbr. oeiriurbeii. Vidc Bcura.i uiii loc. cit. pag. 59vf"q

*) ''^eni inlocu n M.Ordinisvio'eiiterconftitucrunt,

a) «Btl) I^itf;marfcB borDtg. Uloller.

b) fcl tt)eDDer c) Sub fioem. d) Doftor Bartholdus iTJoUcr; e) Doftor Barthodus ilTJdlcr, f) tR Dem So^W/

5^ctfc¥t)nt)^oue, bctl)C/ ^cfolerct, a) i^nbetJci^tfogifltDnbecmfan^et, Dnt)ete(eeint)cre ^nnuffeOiebemc^r, i(f;ftt>iucleauer(tnic[)t, t)flnl^efvt)ar$f;oficrci^ef, t)an^el?ab&cmian^ ber^ gelaucf»

J^iruf5 l^ebbcn aHc anbcre ^Dcm^^cren einen 5D?o!)f gcfregen, unb beff o bcfffiger ^^ fd)u(t)cn, ban man bat)t)e (lcf; t)orbapef, t)af bi|Ter Theologus t)iefe ftt)i(ii(}e £eren?orDc miD* ^elcn, »nbeaaeS)incnbogoDemafcn, aI(5l^cDennocftt)olQ3er(lanDfoc()aDftcDDe, «ucrfl Hlfc iDf umfun(l m^ , mxt)t iDf t)ele crger Dan Dorbenne.

^bo t)i(Tn' ^iDf A. I f 26. in Der^afkn f am ^obann Segenbagcn t)an b) 0}?ei)borcf) m cinem CapellangeforDerf fbo @. Saf()arincn, aucr(l Darnba sjor cinen ^rdDicanfen fbo ^* &ikoU\\ I cnDIid) t)or cinen ^a(^orem angcnamcn um ^\<^mU , Dcnne Der Capellan S^jx, Jpin^ ricb^enDenbord Darlulue(i t)orlepc, Dc^BcDeme in nacf)ffc[;IapenDcr ^iDf,t)nD (cf^) (^ (eDDidT) jlabn, foDafncmanDft\)u(ie, mn manmcbr c) fl)or itercfcnforDcrenfcf^oIDe, DanDafma()( all^ter Dc ^c(]ilcnfic regcrDc , Darauer tvarDf be in De QOBeDeme ^eforDerf t)or cincm ^a(lorn.

!barnbaaIfenu^err3obannSegen()a(3en barDe antafieDc De ^apefcbop m eren £i5gen«s Q3reDi3en, t)nDeanDerc9)?ifbrucf, t>nDceref(J)cnD(icl)e£cucnDft()0(]va(fenDe, ttJorDenfcein^, t)nDbIcuen aneutbDcm (2!()0ic Den (jan^en ^inacbten auer: Q3or()apenDe Dat Q3oIcf be^igf ff)o mafenDe , t)nD antborciijenDc njcDDer ene t)nD Dc anDeren tt>aren ^rdDicanten, auer(lDaf ^cDDcrfpel gefcf;a(), DannDoDat d) ^\ikl fac[), Dat()e Dat bogc ge|] auer a((e !i)incf mit (tnen Capellanen, 5?o(teren, @cl)oImci(lercn vnDe ©efellen,e) fambt Den ©cbuI^^inDcrcn fo ef)r(icl)cn t)tbrid)tcn f onDe , fpr()cPen fe , f onncn fo xoimiQ^ ^^crfonen De ^afc fo c^r(icbt)tf;* : rid;fen , tt)orf()o bcDaruc tt)») Dcnne fo t)e(c ^apen.

J^ierut5 mx^ n?arDf ^txx 3of)ann 3«3en5a0en bcma^jen , Daf be fe ocf inf Cbor nicbt tt)cDDer geliaDcn tvolDe , Dann f onDen fe t)orbcnne ©aDc tbon ^bren nicbf fingen , Dc (^cfenge ran Dcr ©eborDt.^brifli, fc()0(Den feocf crcn Q3ufetbo guDc Die Vigiiien t)nDe (Scc(emi(Teii i]id)t (injjcn, Darauer fellen nu t>e(e Der ^apen Ceremonien , t)nD Daf (^acramcnf mxU apcntiicb t^tbgcDebfet , nf)aDerinfettinge€bri(li. f)

!4)ctoi(c aucrfl De anDercn ^rcDi(}er /umnicr fcfuIDcn , tjnDe fctfcrDcn »p Dcn ^re^ l)i()eflobIen t)^ Dc^ ^uangelii ^reDi(}er^ t)nDDe^uDc DeDe€uangeIifd)en ^reDiaer^anbiJrcDcn, tbom ^uuel mit Siuc t)nD (^cele i)onvifcDen , tjnDc t)ele ^oye i)nD 3rruni}e in Dcr ©faDf an# ricbtcDcn, fo facb ein ^rbar OfaDf tbo J^amborgf in Dc (gafcn, t)nD Ictb forDcren t)tb Daf OJaDt^uJ, Dcffulufgcn ifig.Qabre^, allc^rdDicantent)fbDcme !Dome, €arfpe(^5l"crcfcn, €(offcrcn «nDe CapeKen , t)nD gaff encn auer DilJe nafoIgenDen 5lrtifel , n)cllicbe De^ sgonnDo^f 5edDarnax)an aflem^veDigfloIcn affijcfunDigct njorDcn, t)nDe(uDen^, t\)obirnafo(gcf:

€in g) ^rfam OiaDt bcueb(etaflcn^))rdDicantcn, fofld;im5imbfeDcr^reDi0erint)f> fer^faDf tt)!Uenj}ebrucfcnlatcn, Daffe

Q)orcr(lDat(utter©aDed€uan()e(iummitt)tb(c{|gingeDer(Sd;rifff Dcr biffigcn 5fpofIe^ len , t)nD anDcrcr bcn?ercDer <Sd;riffr (juDid) , facbmoDid; , i)nDc ©rifllid; na Dcr ^e^rc Der bv

mxv

a) aSfln fecm ©flcraraenf. b) CD^ag&ebergf. c) C^otieH^raRcfen»

<j) t>e55or0Cr ffQCn. cC Vide infra in Liccrii Buftorp,

f) Fr.r ipfum & Stcphanum KempcniHn, iea HAMELM, g) ^t&AC

ibie tvflc ^tila^t. 41

n?erct5en , m\) t>an ber ^l^nillicf en ^ercf en angenamenen ^of er , lebren »nt) preDi^en fcfeoibetff fo Dat ein /efeerman Darutb ()ebetert , tonb nicl)t (jecrgert njer^en mo^e»

Item be ene ^rebicjer fc()al ben an&eren noc& mit gemetneti, nod) mitbefonbereil ^orbcn nict)t tiorad)ten , fcf?e(ben , mb f ctteren eb&er lafieren vp ben ^rebi^etlofen Dnt) oct i)or Dem genieinen ^okfe , Dan Dar ;emant)t Den anDeren mit 2Gar5ciDt njarumme tl)0[>efd&ul!» DicienDe onD t^o belerenDe f)eDDe , a) De brucfe in Den Jadc Der £ef)re De^ ^uancielii ^attf), 28. m^ De^Suc. 1 7- bnDe beridjte De eine Den anDeren »nDer ftcl> , effte in 3e(jenn)arDi^5f «t cbtlifer ^oxf jhnDigerDer(Scbri|ft, foDat Derf)alueti i>or Den jjemeinen ^olcfe nicf)t anDer^ Dan ivat erei; ©cclen (^a(id)ett beDrifft, cjepreDi()et njcrDe»

5. Itemade ?(}?aterienDie difputirlic^, »nD alfo b) i)oriDorf tcf) ftn , DatDejjemene 0??ann nencn Q3or jlanDt f rigen f an , De ocf \>m gemencn ^Tlanm nid;t noDic^ no^ frudbtbat jtn tf)0 tvetenDe , fc^ad men nicbtpreDigen.

4. item ein /cDer ^reDiger ftede m M) etne tcc6tftc6et)nD c5riRItcf;e£ef)re, be Dienjl^ lid) (i) tbo Der @eclenfalid;eit onD ert)oIDinge ^eborlicf e^ ©ef)orfam^ gecjen De Cueri^beit , unDe greDcfaitibeit unDer Denen Cf)ri(Icn i^itDen, na Der 2m Pauli ad Romanos 1 5. DnDe anDer(J tDOf)r, onD t)erfol3eiDtmitDcr@d)ri(ft, fo DatfceDord? ftnpreDigent ©aDe^ ^bre t)nDe ©e^ boDtforDere, ^nDmancft Dem^olcfe ^eue iDnDe€f)ri|lIic&e^inDrad)tf]i(ften mdcje.

f. Item Dar Dat fleDe gif\t Mn Der SluertreDin^e Der ^infci^en iti aflen (^tciben ftnl ©fenDentf)oreDene, Dat fe a(baf)r funDer Q^oracDtinge Der OtenDe, tnt ^emeitie (lra(fen, bat roeDDer®aDt^ 2GorDttd, unD mit(^ad;tmoDid)citDen c)emeinen ^ann t?ortnanen , Dat tat (te mit (55en>aIDt (lcb ge^cn Die Ceremonien Der ^ercfen , Dcr ^tfliijen ^ilDe , t)nD Der 5?ar* cfcnDenlle nid)t noDiaen , befonDeren (td) befoge(id) t>nD fad)tmoDici> f)OlDen, bctf) t^o Der ^ii^t, Dat iDt ©aDe Dem ^Srrn wiil ^eleuen, Dem l^onDe fim ^atf)e tl^ogeuenDe.

^orDc ffd) jennig ^veDijjcr Imt^m n?reuenltc6 ^ebrucf , ^aDt t?nD "^BeDDemiffeit tl)oerivecfenDe , De fd)a(I Darna tf)0 feinen ^reDige^^imbte nid)t ttjeDDci* ^efkDet, fonDereii Dtf) &iiTer (^taDt t)orn?iefet tvcrDen, Datum DecJ ^onnaueuDed m Nativitatis Domini

^it t^ an^enamcnt)an aflen, m auerfl De Ceremonien gefaffen (tn, DorcT) t)t6ebIiV itenDtDer^apent)t()Dem€I)orein :^mad)ten5e(le, ti^^cfcc&t, Ditf)c(ftaIfocin^iDtIang^e^ fiaiiDen, einjeDerpreDi(3c, n?atf)e(]eleret f)eDDf.

_ 3n Demfu(ui0en3arcc)t^geefd)etd) M. 3of)ann5vi^et)an£iibecf ,Dorcinen ^ador» tf)oe).3acob^ ^eicfen, Dar(guan(je(ium €^ri|ii l)tfftt)t ocf oor()enamcn t^o preDigenDe. e> flarbA. if4*. i)^a(3 0)?icf;aelid.

3n Diffem fufuigen 26. 3af)rc De(? Jrci^Dajje^ na Q35tnad;fen prcDi^jeDe tii\ !^o6m5err mit 07amen Nicolaus ^^urflorp mancf anDcren , Dat SI)ri|iud nid;t ge(eDcn bcDDe oor De ^obtf futiDc^ funDcra[Ieinet)orDei£r(tfut]De, Dor De :^oDtfui]Dc imijte fin /cDer g) fiiluc(l genoc& Do^n.

S ^ Item

a) tDft^ b) »oviior!i(!& . ^5 '5'^»

il) Ex i^romwiotic picrutn ac iiraeliantiffimorum Yirorutn ac civImnHamb, Joachiml VOc^ib^mi Dctlcvi

Schuieorpii, 5t Frid. (2)fjra. It.Hamclm. e) 2i!g()cnod)f^artD^tt)fiD (M.) 0 43. tm 23a(i«laufttt. £*. M, g) SO?iHf^e fcd omlitiwr hsc vox ^uoqua in Ex. M;

44 fJ- C^crte T' Teriodm L Cap.

Item baf ©acramenfc f&o cnffanc^en tn bei&ev ©ejlalf , n?ere t)orb6me(icb, mif i)e(en ' fc^c(benDe t)p t)af 5"^j;c ^cjiamenfc, t)nt) ocf t>p &e ^rdbicanfen De^ €oanDe(ii buDenDc bat 22Bort)f.

Et in fignum cui contradicitur.

(^e fprecfen €&ri|!o cnf^ecjen , t)nt) ti^eren be^ Slnficbrijl^ Q3or(opere , »n& t)c^t)e(eme^if, bartjp be^Prdbicanfen m\ grot^e go^e a) ()e()at)f ()ebben , eme tbo anfruorben , auerfl fe fceb* bcnbatapenbar(icbe2inbfn)0rben(at^en anfian, t?mb bed Srbarn OJabe^ 2(rficfe( n)i((en, fe f^ebberi auer|t ttorcr|] ff)0 ebme ^efanbt bem Capellan t()o ^. ^Moa mit ^f^amen S^txx 3acob, Dnb t()0 ^. Catbarinen ^err ^obann , t>nbe ^err £uca^ ff)0 ^. Qacob , mif biflen 5irf ifeten, t)nb()ebbcnenefra(}en(aten, «jer b) bebc 5lrtife(e bcflunbc, ()ehefftc)eanfmorbef,|tcf)bart)p fbobebencfenbe, ^nb befftenbt(ifeneinen(atinifcbenQ5ref»an(id!)gefanbf, an ^errnSobann Segenbagen tbo @. ^f^icoiai ^3a|lorn , be jtd[) a(fo anfangef :

^erbigc c) J^errn gi) ^ebben tf)0 mi gefanbt \\\mx\ Capellan, a\^ icf; D«n eme t^orflan^ ben mit anDeren ttveen , fo ef)me f ()03eba()n meren , n)e(cf ere mi braci)ten etlif e 5irf if e(e , fo id; , (k\t> men fec()t , d^^tt i)age m ^tnad)ten fd)0(be aeprebi^f f)ebben , Dnb fincf ant()oreben , baf id) eme fobane^ nid)t t>orferen t^o(be. 3bt ()ebben mi be ^^rn?crb:^^err Stephanui Ordinis Minorum, be tocfberc fbo^.^D^^icoiai, lonbbe :^arcfberet()oe)v3«cobthotun) jjcfcnbet, t)nbe t)ogebren ffco tt)eten , tver (ji) be .i3ebad)ten ^rtif«fe an ben bemeiten ©onbage o(fenf(id^ tjorbencjemeincnOjoicfegeprebiget beflunben, tventcfeflnbfalfo t)tb iunoen 0])?unbe gebdref, tnb tbofttmen ()efef enf n)orben , ben)i(e ^e benne t)tb ^eue , a(^ ibf fcbinebe , t^ mi f am , fo (^eb^ betcbeme tia ^^or(e(]n(]e ber 5irfif e(e fo t)e(e geanbtn^ortet , ibti^n^abr, be 2irtife(e finbtt)an mi (leprebigef , auei^tl tiicfif a((e , ocf nicbf mif fobanen 2Borben , tbon bbe(e ftnbt fe n)abr , uerj] nicf)t gen^lid; : ^err ^tejfan mW (ofd)en , wnbf eme nicbt brcnbf , be fd;o(be n)aren.n?af cme m\ wegen fttier Oieligion geboerbe , t)tib \(kUn mibotemen, icb b\n eme mx\ (euenf(ancf nicbt mit einetn iGorbe t()0 \m (tewefen , iDorumme 'cciW ()e benne Unge(ucfc flifften /egcn [x^ nen O^egejlen , ic|) n)unfd)e eme ade cjubt , t)nb tvoibe bat (>e n)olf6re.

^uerfitum^ercfbcrrenfecigeicf, fo()i)Q(fo ^cfinnetfln, fofromef /un?, i^ibfauerfl ant)er^ fo Doi#recfef tvoi \)tn .^ned)te be be Jf)ere (lefettet befft auer ftn ©eftnbe.

. ^!) iveiben be @cbape(£()ri|li, tveld)e^e mitfinen *:3!^(obeer(5fef befft, nid)f \\m, ^v fucffeeliger im, n)c(d)cr nid)f baf ftne, funber W ^^{w ^()rifiii^, fod)t, bat ^ibtdcf e t)or^ ^eibf , \>c^t €*n)i3e i^ nod) t)orf)anben , be i^ auerfl be (jclucf feeiiaefle , n)e(cferen bc ^ere auer af^ (cft'n(3ubtfettef, (in ibttiu bejenni(^enn!d)t, meicferein ber5l^ercfcnan©abedf]ebe fiften, fo ^efftber Jpgrret)orflefiid) geantn^ortcf , bar be fpricf t : ©euet bem^epfern)abtbeD^ct)fer^i^, t^nb ©nbe njnbt @abe \t» , nomiiaen ben ^cinben , be ^rfiiigen , be Cfferinitc , n)e(d)e boma(g t)e ^rellere in ©efette entftn rcn , Dnb i)n-fcr Jperr febe t()0 ^etro , nitn ben ^tater onb gif enc «ortniotibbt, a(i^tvoIbebefe(3(]en, icf werbe t)t() bi jTer ^Berlbf ^a()n tbonOJaber, buf4)a(bf an niine @tebe fttten, fo biffe eincn n^arbafftiqeren Dnb betberen Q3or(lanbt i)nb !^iibinge ()cb# 'bcn, fanicbiiben, min^^orjlanbtfpnid^t^", bit() aucifs()aftnen^e()f, icf f amc f ()0 ben

3)e crfle \i t)an ben gcfcgen Q3robc im@acramcnte be^ 5i((ar^,bar td; aibu^ gcrebef beb^

bc,

a) »ttD Drfftfe omiftuntur in Ex. M. b) o|Tt f x. M. c) .^(rc Ex. M. |

^it txftt Q5cf(a^e» 4^

be, Diifcr JE)crr ^brtflu^ f)cfft bit ©acramenfe inlate|]cn 2luent)tma5lc t)nDer t)er (^eftalt M 533r(5i)cdt)n&^inejJin(3efettct, t)nt)l>efftiDtftnen 12. ^ungeren gcgeucn (in welcbcren Cri)e 3'un(]er »n^ 1 2. 5(poflcI (?cfcl)rcuen jlcitfe ) ifvcnte W\) tvcrDt nic()t adcine in &cr ^iHi^en ^ebrifft, funtieren ocf tn ^uanijclio alfo gefettet , man Itfl nicl;t bat f)c iDt t)cn 72. ^unciercn a(fo i^cgeucn l)ebbe, nocbftncr ?0?oDcr, nod) /emant)canDcr^, »nDc am '^aQt t)cr QSpjlanbincje^J t)o f)e mit i)cn trocn ^uncjcren na (^mabui^ Qincj , nam f)c M ^rot)t cincr fobancn (^cjlalt , al^ it)t tve* fenfcl;olDe, fe()cnt)ct)nDciafil)tcnc, rool ttt)iue(t)t baraime t)at bebcn beiDcn fin^iffaKcine t)n* t)ert)emQ3roDegc()cuenbe()bc, i^it)tnici;talfo, fo t)nt)en\)ifet mi , icl)tvi(l ibt gern (iDen, Dar bebbc ic(;6 l)crna fi[efcc(>t , bir i\)erbt iDtmit Der ^i^t ^crePent n^cDDer Der (^()ri|](icfen ivcrcfen 3nffttingc , cin feDcr €brt)] fd^ad auerjl roercn , bnt bc (jenocb bcbbc an einer ©cfialt, nemb* lid> De^ '^roDe^ , \>mm t)e(er Crfaf e roillen , ia it)t ftn tmee ^ef en cDDcr ©c)]alt)te , aucr|] tnan tin (^acramciu, tvor Jlefd) i^ , Dar i^ ocf QMoDt, t)nDDegan^e €()riflu^ De ©oDtf)Ctti)nDDe ?>??i. '^beiDt, t)nDn)Or^IoDti^, Dar i^ aucb 5(cfc|) ^ i)nD Dc gan^c (^brifiii^ , Dc ©oDtbciDt »nD De fD?infc(;bciDt , iDti^cin @acrament, roelcf cr ^i)]crcn t)nD Jf)uDcni^, iniD n)crDt ge* confecrieret , ml tn)iue(Dt ,- M Dc ©oDt{id)e 5^atur tJuDcilbar i^ , unD De 9}?ad.)t Ded ©acra* mentd t^cit in '^ecfencn cD^er (3)ef]a(tcn , fonDern in Den J^in^cn De DarunDer enrbolDen , Den tDt nid;t t)an noDen i^ , Dat iDt De (jemcinc dilm) fo empfanae , iDt ii tvoH tii^abr , Dat na Der Jpem* mcIfabrt€bri)]iDc2lpof]eIt)tbnaIatin(jcDc§Jpi((igen@ei)t^ Dcn .gcmeinen '^oicfe ^nDer bciDer (53cftalDt\)tb(]cDelctbcbbcn, auerj] Deroile Die ©elouigcn t)c(e5af)re, t)nD Q}n0ele()enbciDcn in foDaner Q^rbDcIin^e^efpdrct,- 5cbbenDeQ}ornemc)]en Dero^ercfen^ieorDnctDnDgefettet, Dat afle Q)eI6uiaen Dat (5acramentt)nDcr ciner C^e)]alDt nebmcn fcboIDen ] t)nD alfo f)olDt tDt Dc 5ler^ cfc, Dc befft tDt ftd) alfo georDnct , tvelcfercn n)t) motben odP ©eborfam f]n , tvcntc butcn Dcr 5?crcfcni^ncnc(fealicbeit, DcoIDen(55ebrucfebeboIDtfc, DcrnienbeDaif fenidjt, Datauerf](g, ^aulu^ foDanc^t)anDenSorJntbercn ^c(erctf)cffr, fc^gegofulucf], Dat f)c Den ?0?igbrucf Dif? fei?^acrament5bi)Dcn (Sorintbcren bcf(agct, t)nDfcbinct Dat bc an Dcn OrDc foDanc^ adene t)or)tcI!et, n)entc()et)ortcnct, tt>atSbn|]uggcDan^ebbe id) ocfcicreDct, t^nDDiti^^creit)c(cfe^ re id;ad>teDa6 fc rein (Jatboiifcb t)nD €bri(]itd; fi), bapeocf Dat Dc ^an|c 5?crcfc DnDatle ere ^eI>renialfomotbcnfe(jj}en, t)nDtt^iuc(e tvegcn;utvDatfu(ueocfnid;t, |bauer(]|craanDDe 2nf DebctertjnDflarfrlcrcnfan, bcbbe icf; (jcrnc , tcffanocfn)OlQ}nDcrtDifun^(ie (iDen, fo tvcfet auerf]DocbtbofrcDen, Dic ^rcf]cre «ebmen Dat ©ncrament t)nDer bciDcrici (55ef]a(Dt, Darum^ me Dar tm) metcn Dat (Jbri)]i '-^(oDt ivarbaffti^ in fcinen bencDienDcn l!iDeiiDc t)orgaten i^ , DnD Dat fe Datfulue Den ^o(cf c preDigcn , tDe(cbc^ eine ©eDdcbteniffe i^ ftne^ ^iDenDc^ , Dat m) num# mcrmebr tooraeten fd;oIen , bcbbe icb nu Darinnc nid[)t ouel oDcr t)nred)t gercDct , tvorummc be^ fcbtvere()i)mial0;un)en^roDer, Den)ia((ct)nDercinemJgD6ucDe€brif]o, fot^cren bc93?infie i^, h:ucn, Dc ©oDtbcit i^ hamn af(c^, mmll Dc 0}?infcb()eit mit Dcr ©oDtbeit t)nDetibabf ttoreiniaett^, Derbaluen fain trpaae lleDcmatcn Deffuluinen Jg)6ueDe^, ©oDt gtm iDt mocien (eucnDiae^cDematet)nDnid;t DoDcroefen, Dctt)iicDen einQ5roDer Den anDeren t)orIcttcnDe , "eD? Der Denfuluigen tbot)orlettenDe ftcf) mftttt , m\)t Dcit Datfuluigc anDerd , Dann M ht fmt tv ^mt £'eDemate befd^meret oDer bcIeiDictet, Dit fi) genod) Dan Dem 5lrtiFeI.

•^bo Dem anDeren 2(rticfe( anDtmorDe i^) alfo , mmW alie \mt 5(rttcfc(e binDcrfif]ra& tveDDermigcricbtetfln, Darmitaucr)] De -23arbeit nid)t bliue oorborgen, alfo bebbc i(i ncre^ DetX)nDscf^cf;t, rcDet)nDefegget ocf nocb, €:()ri|]u^bcfftDe©unDe0eDrai}cn am ()0(Dre2f. 21^

5 5 ^ Dam^

4-6 H.Z\^ii\oT.Pmodm LCap.

i)amdt)Ui)e|liier^afament)en, DDrcbtmbimv^ibent, tjnDc naDefemc f)e (n (Ine ^crcfcn ^ro^ pbcten, t)nt)e2lpo(lcl0cfettct, ftefftbc ocf fouen ©aeramentcDororDnetmibingefetrett^ocimr 2lr|leDiea) »or»nfcrc(SunDe, Dartf)Otvt? famcnDorcb Dcn ©efouenan Sbrfftum, Dcnnn?^ Uan cmc f)eb5en, mclcfcrocfbalDtinDat^crcfberut^er bricfet, alfobebben tDt)Dat ©acra^ mcntcDev^opc, tbo ciner t)tbIofcf)inc)c Der ^rffilnDc , t^ocinen ^euenDc Dc^ ©cijlcg, Der ^otl)e, DarnaDat@acramenteDe^2l(tar^, tf)oeincr07ebrin(}cDe^@ci|](5Der^ot5c, tDcD* t)er Dc tDcrcflic^cn @unDc, Dartf)of)efft Dc J^pcrc fi'ne@ebaDe, m tvclcfcren be tftom sSelc ge? buDt, tf)om^eIct)0rbuDt, ocf Dartbo gcDan , anetDclcferQ3orfuflin{}eDerO}^infcf;cntc()tfan faIicf;tt)erDen, al^ Dat Suangclium tugtt, tDelcf;^5eocf 6e|ft.gebaDcntI)obolDenDe, bt)@traf? fcDer cnjigcn Q}orDottieni(fc, tvortboicfDafscDan^ebbc, t^ann Du auerfl tf)o Dincn 3afercn, ^atDuDat@uDe t?nD Q5ofe crPcnncn Im^, ^efamcn bi^, i)nD futiDigej] tvetentlicf en , i)nDe [)e(fft Den fri)en ^illcn, olfo W Du tvercflicl;c t)nDc DoDtlicbc @unDc Dei|^, racin|]u Dat De ^ere m foDane (gunDc gcleDcn feefft , t)nD Du tDOlDc(l €f)ri(lo foDanc^ Dplcggcn , ncncrlet ^v^ fe, Dumu(tfuIue(lt)orfoaicf)c 5fucrtreDinsc ()cnocf) Dof)n , fo f)cbbe icf) gcfc^t , t^nDc feggc iDt nocf), miDeboIDcocf, DatDitDe€atolifd)ereim€f)ri(tIici)c^cI)refi), i^fciDtnicf)t,foIcretmf/ tcl) roid jutx» f)(5ren , cDDcr t)orfuHet i^t beter , imD leret Dat Q}oIcf unD \\xm Q^roDcr^ tvat bcter^, tcf)n)illgerncb6rcn, binicb minen ^^^roDer ttom ^rgcrniffc motl) icb tf)0 feben, fo ii^ auer(l anDcr^ lercDc , t)nDbef;a5cDeDen£ucDen, fot\?ci^rci(|€f?ri(]i2)enernic&t, Valeanthaec.

^m Dcn anDcrcn 5f rticf clen tbofc^^enDc i^ nfd^f i>elc tveiDf , €f)rt(lu^ bc ^crc De ?0?fD# Dcl-^erfonc in Dcr Pigen .'^recfoIDicbeit, anncmenDc Dc ?0?infd)tcit, ^efft Dat CO?infcl)Iic()e ©cj\"f)Iec&tc erlofct , t)nD ic5 gefanDt t)an Q}aDer , falid) , ja falicb te Dc Dc Dan emc gefanDta^erDt, oIiJ be aucr(! otb Di(fer ^cIDt gincf , be(ft ^c ftnen 3ungeren gelauct , Dat f)e enen Den ^illigen Q3ei(t, DeDriiDDe^erfon in Der ®oDtj^cit fcnDen tvolDe, tvcld)er ©oDt i^, De it> 9vec)e'rer Dei; l)ifli()cn^ercfen, IcrenDeaflc^arf)eiDt, (b(id;aucr(l;emanD;egcnDc bifligcn 5^ercfcn fcttcn* De , ttjcr f)e ebr feinDt fi? , Dar ma^ ^e tf)0 Dcncfen , Dcr ^crcf c auer(l , 5e(ft angenamen Dte Trans- lation inDer f)ifli(jen ^d)rifft, Darannc tvi; t)n^ beno^en latben , iDttDcre ntd)t t)anndDcngc* tvefen, Dat mcn^cDDccinc auDcrcIatben prentcn, Dc i^ blinDcral^ Dc ^itiDttvorp, Dc nicf)t futf), tvaDt in Den Q5ocf e , DatfcDat9}ie'<^c(lamcnte5ctcn, manocIc()efuiiDenivcrDcn, iDtOn raef)r ^unDcrt , f)unDert tjnD aucr f)unDert ® tiicf e , De t)nrc(f;t jjefettct eDDcr tjnrcdbt transfercrt ftn, aldgi)fc fuluc(tfcf)cn, fofoDanc^ oDct Dcr^elicfcn grucf)te tbor ©-alid^f^eit 'fd)a(fcn cDDei: bcnenfonncn, macl)Dc?0?^i|icrtDetf)en, beDaruantverDt2InDtivorDt()cuenmotf)en, icbfati rai n?oI crinnern , Dat icf t)p eine.^iDt gcfecbt bebbc, aucr(l DomablD nid)t, Dat Dat ^uaitgcliut» bauen t>n^ fi) , Dc DocteDe auer|l fd;olDen in oni5 fin, alf> Dc ^orDe Darinnc ^o^sn , ;a aflc ^ctv cfe€brt(li alfo Daruan tf)orcDcnDe \m, t)nD f)cbben in (l'd; ^utiDertvercfc , t\?cnte Dat (^uange? f ium boIDt tn (td; De t)tf)ti?enDi()cQ3ovneDDerun()c, SfrmoDt, jtufcf)f)eit, @cDuIt,^euc, €lenDt, *^orfol3in(3c, €ruBcDnD^!)}?avtcr, t)nD Der^jcltcfen. (^o/ctitanDtDatfan DuIDcn, fomad; ^e ftd)ni5men Dc^ guatigclii ^eDcttiate , fanbe iDtnid)t, fo fdnw f)e ftille , ial^ bebbc ocf ^^t DartbojjcDan, fofc nicf)t(5)oDtoDcrftnen@ei|] Der ©naDcn mitjlcf) f)ebbcn, De fonncn tvci^ x\iQ\) oDer gar nic^t^ Dobn , t)nD Dat loue icb Dat iDt tt?abr fi) , alfo f)ebbe ii^ onDcrti[)ifen .qercDt DauDeriSptTtel^auIi, &atfofcntc&tmit fid;t>cbb.cnDen^aulHm, oDer Den<13et(l^auli, Dc

fon?

a) eir|!ei>cii.

IDk afli Tbiil^Z^* 47

fonmnn)cmig^ot)er0avn!cf)t(5IefKnm^auIo, banit)ti(J f)tUtx(\i^ t)e '^ad), a(fe tf)o fe^entc U tf)0 t)en Diomeren \)nt) ^p^eferen , id; fc^tvilje Dan Dcn ant)eren , ibt tvere Den gu&en £ut)en be^ t()er, t)atfefitten()in0en, i)nD Den J^errn OtbmoDidf) beben , tjnt) ()i5ret)en ere ^erer j5 , ^rebi^s gerd, ^rejler^onDCappeMn^ i n)e(cf;en t)at 5lmpt bcua^(en ic;, t)nt) fd;icPet)en fid>t)arna, t)nD meren a(fo t()ofreDen/ a(fo (;ebbe icf) n)o{(ge(eret , ^ebbc id) nu Daranne 6ue( geDan wiD ()c? 5anDe(t , fo mQiut iDt mi De Spm , fo id; auerft moi^cDan f)ebbe , fo i^ Dat ^orDt dl^vifli ei« nc 5tra(ft in Der ^eref en , Dat ic& aueril Den ^ut^er genomet bebbe , i$ apenbar txlagtn , tjiiD 9?e^ manDt merDt iDt fonnen guDt Do()n, ic& mth iDt cjemiffe , Dat id) in Dreen 3aren fume einma^I e()ne cjenomet ^ebbe, mene^p Dat icf) nid;t £uff)erifd;fi), laid;bin^, fo terne f)e n?aDt guDe^ ge(e()rett)nD()cfc^reuen(;c(ft, it)ente5e i5>ffftn?o(( Q^ocfergefd^reuen, nom(icfenauerDefein(i^e^ baDe^aDe^, auerDatOJaDer^nfer, De^icl)fef)r (efff;ebbe, te^efltocfein f(ein Q5ocfefd;en 0efd;reuen i)an Der '^bobereiDin^e tf;o Den f)Od;merDi(jen ©acramente De^5((fare^, Darinne t)i li\)vtt, DateinieDer €5ri(t, mannf)eDarff)05eiDt, geDencf en fcf^aK , id; gal^ in C55e(ouen Darj; f;en, gif J^ereDatid;@naDet)nDe Q3or0euin(jc Der feiinDen moge erian^en, id) Qilm i)nDe ivet(; iDt , Dat icf nummermef)r tf)o Dert 2l(tare gaf; , Dann icf fi; DarDoitf; De^ i^ut^er^ in(]eDec6* ti^f), ns>e(cf;er fo f;e tvcre auer (ine ©ebor nid^t^etreDen , iil) mene Dat ()e Den @to(( t(;o Ovo^me nicjt ^eDDe ancje^repen , i)orn)af;r f;e tucrc De be(le Do6tor in Qankn DuDefcben 1'anDe getvefen / twre ocf Daruor5e()0(DenonD erfanDtivorDen, auer(l Det\)i(e f;e Dat ^ifli^elle l^cfft ani^itaiiit i lonD ()e(ft iDtDen J£)unDen ^egeuen , DnDe De ^er(en Den ©ci)i))inen t>orgeivorpen in fimn Q3abi)^ (onifd;en@efencfni|Te, Darummef)e tt>eDDerfpracfe(iDenmot5, Dett)i(ef;eDat5eDan(;e(ft, bin id) if)mt gram. ^at menet auer(] De (juDe ^}ann ^o^ann gri^e , menet f;e Dat id) ene nic()t fenne, i$ l;ebbe ene gefennet, Dat f)t fume einen ^(acfen an ^iue f;eDDe, m t)e(en ^aren, l^efftiDtemenugeiucfet, fogeDencfel;e an minen guDen gruDDt J£)erborDf Dan Der i^uDcn, De emefot>e(e3uDe^bcn>ifetf;efft, l[)nDbiDDct)orcnefo5en[)i(, fobe(euct5cDen greDc, tve(cfenDat €uan(je(ium(e5ret, anc n)c(cfercnocf nemanDt©oDtfe5enfan, t)nDe (atf;emii)pminen SS3e^ geivinnen, Darmit^etvoifabrc, /utvc^erfonenfenneicJnid;t, 5cbbcfeocfnicfctaefe5ennocf) geboret, tvatiigt/uwanminenpreDigen, id;fra(}c nid;tt)e(cnaDen /umen, id; 5orf()cf e /ut\> nid;t, ic5mertfeocf/un)nic|)tt)t5, bin ocfntcf)tt)nDer/un?er@cn)a(Dt, ic^ ^ebbe 2luer()eren , Denenf!;icf ocf <3e5orfaf;m, fo icf njaDtquaDc^ flereDet^ebbe, fo CrDe(en Defu(uij)en Daruan, in Dcn guan()e(io 5ebben mi; ein @eboDtt)an Den ^iQiftin, ml6)^ jm minenf^aiuen bilanf Qit, fo()i>/emanDt^()egenmierro5enoDerben)C3enn)0((en, auerfl Dc^eue^c^en Den ^tc^iflin gtbuDt, Den07e()e(lent)orDftf;ofeftenDe, n)c(c5^fogi; iDt nid;t Do^n, tvi(id;fc^()enDatDeJe^ ueCbrijli, fo in Den (^luangedo oebaDtn tt)erDt , inimnid)tie, fo i^ nid;ti^ anDcre Dan De S^oDt t)nD Q[)orDarff in /uw,

^orDttJorDem€nDe/un)ed SeDDef^ mttit Dan Den QSorfoper^ Ded '2(ntid,rif?^ t)ormef^ Det,5ld;ipere@oDtic5furcl)teDatic5Derenocf cinbin., n)0(( i^fot)o((nfamen De nid;t ineinen Sa3orDefct)(enfonDe, tjnDcn^efcfev, fon?o(n>eDDer a(^t)or®ri(lum reDcDc, DnD n)annerf;e Dat gcDan f;e(ft , n>erDt5cnic|)f t)e(emebr De^5intid;ri(l^, a(^ C5n|li Q3aDc ^cnomet, fo gi) mikn iumn ^e()e(lcn fo c)enou5tt»e n>aren , fo t)ibbi q\) al^ id) t)m , Daf en n^cDDcr jumn 57c^ ge(lcngereDet, ii?iDtnic()ttt)a5r, DatDe^an>e(i, De CarDina(e, De ^refaten t)nD a((c Oucr^ ften , fe ftn getillid) oDer n)e(Dt(id; , /utv 97e.ge(]en fin , n^aDt itJ nu anDer^ , Demiie Qp fe a(fo f&nU Den lonDe apent(ic& t)t(;fd)reD(n , D^nn;utt)erne0e(ien^eDematent)orfc5rin0c, iDti^ tvofi ttaf;r,

Dat

4? //• Zi^eile L Periodm L Cap, , -

\i<xt man t)e ©linDe Dn^ bofe iSeicfe lh'affen fit)an , auerjl t)e ^]3erfonen fdjaH mei] fo apenriid; nic5tDrl)vopcn, ict?(}eloiieoilnic(?t, Dat iDt ^op aff)atvcn yelDe m fo einer secimjen ^afen, Dann roo \'Qt alfo n?eve , ^eDDe yi; h\m ei()en 5^oppc t)orlaren , roanner cji) ocf Dufcnt ^elfe fceD? Den, fel^en mi; nicj>t (©oDt t)et/)ert) Den faf)rlu1)nn (gtanDtDer :iBd^t , ^:^o},%iDt, »n& ^id)tferDicl)eit tbo funDioienDe , Der iffie!Dt^!>TuiOer unD Der \)OrDoruen 97afur , De gcneget x^ tht> «Uen bofen , Dcrbaluen finDt Defuluigen tf)0 cincr guDen €inid)eit onD brwcflid)en £eucnDc t^o bringenDe, t)nDi^nid)tt)annoDenj Datmancnentf)o funDi(3enDeOrfa^:geuc, mlcj^c^ ocf De JE)cregcbaDen f)e(ftbi)^dne t)nDe)traffc Dc^ bcdifc^en Jurc^, a(g ^p oetI)ec mctf)cn Den icf , (in ^t) auerfl noc^ nt cfet mit tm t^ofrcDcn \>(Xi\ wcgcn Dilfcr 2lr ticf cl , tvill id) mi crbaDen l)ebben , W Dc 2ld>(baren enD Jpocf)ge(crDen Doaor Bartholdus ?Q?ofIer , Henricus ^cnDt , t)nD anDcrc tfto ^ubctf DnD ^uncburgf Daruan OrDelcn mo^cn , Denen icf) ocf mi hirmcDc roill t)nDer? n>orpcnf)cbbcn, n?aDtDc(gd;Iutcn, fd)atl mttt>oflt)nDtvccDof)n, fc i(^ t)nred)t /)ebbc , fan tclbIid;tfic5»nDmt»ifcttt)crDen, aucrfl Dc5cmfic[)edirputationt)nDcr Privat-^iiDcn tkiDt nic^t t^ogeDuIDcnDc, fd[)OIcnocfntd)t^cfd)e5cn, tvente Dar tverDt nic^tgguDed t)an, m\m auerjl einmaf)f eine apentfid&e Difputation ctfic|>cr Dodloren aehoIDen tverDcn fc{)OfDe , f onDcn n?t) De ^af cn t)nDcr malcfanDer t)nDerreDen. ^lflm fcdX t)onlmt> , Dat \<:\) Docf; nic^t j^ef oue , Dat q\) ttlid)e ;unae a) tt)eltlid;e 5vinDer gen^cnne t f)ebbci], ctf id)e ^"Pfafmcn tI)o ftnj^enDe t)p 'X^uDcf^:^ , De Dod)nic|)tred)taf^ menfcd)t(}everterctftn, efftciDtaffoft;, njct^ id; nic{)t, |]aD Daruan a|t, torbcDct iDt , Dat fe iDt nic^t Dof)n , t)mme itver vgcelcnfalid;eit n)iflcn , fc ric^tcn ntd)t^ guDcd Darmitt)t5, a^neaffcne, DatfeDe^oDtlic])en,^cn(leDarDord) perturberen, ic^ tnjiuele iiid)t 0t; n?etf)cn De crpen ^affclcn Dcr ©ebaDc ®M n)olI , De tvclcferc t)p Q5oDt fef)en , Dann Dat er* Pe futf) t)p \>(\t iperte De^ s)7^infd;en , Dat anDer t)p Dat t)tf)erfid)e ^ercf t)nD ©at.esDenft t)an S^iiU Ii()im(3eDe{^5et)rDageg, Di|fen ©(tDe^Dcnfl t)ornid)ten fc , Dat rtc()ten fe t)tf) , foDanc ©efancf «uerfl Der ^l>fafmen ge^oret Den jjcmcincn s^^amie nic&t tf)o|tngenDc , fonDcren fe fd)ofDen allene t()t>n Q5cbcDe gcbrucf et njcvDcn , Difler ©efancf ge^ovet Den ^rcftcr^ tfco , tvente Do !^au!&t t)t5 bcme S2)'\{\\^in j©ei(lc foDatic W^fmen gcmacf et befft , f)c(ft 5e nicbt tf^ogefatcti , Dat ^ox ^mtxi neQ]ofcf Dcv^oDenDefuIuigcn t)ov Dcv 2ircfcn De^ Q}orbunDcd fi'tt,9cn mogtcn, fonDer afletie Den £euiten , Q\t ^i) fulueft n?of tvetben , Derf)aluen f)e(ft iU ocf nid)t De ^ercfe approberet t?n& tf)ogefatf)en , maDt nu n^cDDer M\ ©c^or^mb Der 5\ercfen i^ , iDt Denne tf)or (55eved)tigf eit eD# Dev nic()t , Dav xi^tt ()t)auev , fo qx} iDt nid)t Df)on roevDen , fo njevDt @oDt jun?e J^erte bel^cfen , bat(]t)iDtDf)onmot5et, vnDfoiDt n)eDDer ®aDed ©eboDtt^, foi^ iDt fd;ltdi)t tfeouovbcDcnDc i)nDaiftf)ofiia(fenDe^ 5ivmit©oDt beuaf^kn.

@o id) oeervet W^be tioov in einem ^orDe, ©iflaben oDer ^ocfflaben, Dat n)ifle ^t; nit nid;t tjorfel^rcn , n)entc id> fan nid)t aUtf)oivol fdjriuen , mit Q.^orfoue fe(](]e icf gi; tvtllen )un> an mi nid)t njvefen , Den id) ()ebbe fun) nen qitaDt gcDa^n , Q3avud) am 4. €(i^p\ttt[ tvevDt 0efed)t, ten^inDevDvegetDcn^ovnfo auer fuit) geiDtmtt@eDuIDt, tt>enteDingi;etiDtf)e(ftDit)Ovfof^ get, auerj]Dumer(lfovDtlid;|mQ}orDarffc^en, De^racfetoretDcn ^percn tf)0, t^bbetmi nicf)ti;i)ovt)nguDt.

3cf njofDe tbo Den anDeven 5irtif elcn nod; mt , Dat mi €f)ri(lfid) Dud)te , Dartf)0 ^eDan ^ebben, foid;mu|te, tvotvof icf;Datn!cf)t.(}efed;tf)ebbe, icf) bcfeime abfnbar , Dat €f)vijlu^ De^eret)n^nid;t afleine gcivufd;cn ^c(ft uan t)nferen (ssuuDcn in ftnenQ3(oDe, nDclcj^^ fce t)ov

?) Vi^c fupra ad an. i6. . _ »

2)ie cxftt Betf^ge^ , 4)i

Dn^ m ^olbte De^ Cvu^e^ corgafen i^efft , ci)t)er bot wp allc tiovd) t>\t (ycfencf niffe jtne^ ^ibett^ M t)orc() t)at 2Batcv t)er 2)ope a(f(jcivafcl;en ftn , fonbercn ocf \)a0\U^ De @unDe Dcr 2BcIt)t tveff) / »nt). wafd[)et mi^ Mn Dnferen (giin^cn tn flncn Q3loDc , mannctjr nian bcfului^en ^ibem M h\) \>m ^{Itare in(3et)ed[)tt(j i^, njann De Sreatur Ue Q5roDcd unt) 2[i3inec5 itit ©acramcnte (t^ itcd g(cfcf;cg DttD Q5Iot)c^ bord) cinc i)nut()fprccf(ic[)c ipidicjuncje t>t$ ©cijl^ i)orn?rtnt)c(tiverW| nucrll Dat na jtncr ^ife, 'oit te/ft Nicolaus Q5u(iorp flcfcl;reuem

Infra odavas Nativitatis prcbtge&e Nicolaus ^ufiotp \>p 6m

2{ucnt)t im ©omc / mt>t fct>e ^n&cr ant)crcn alfu^.

I. Sini)c^or(opcr^t)c^ SCntfcTnnft^^at^olcf betveflcDen, Dat ©ncroi! mente tJriDec beiberlet ® eftalot t[)0 nebmcnOe , t)ac Dord) Oat ^oM meti» net/ iDt ftn 2. ©acramcntC; Dat Docf) tn ftcf; ein^ i^, OctDile <2bnftu$ cuie 91atur (jc()aM befft, t)nDe l)anDeIcn alfo ivcDDcr Dci: Sercten 3nfet^ tm<\Cf t)nDcr Dem ^olcCe (Ji:Dobm tl)o crrogcn, Darmit Dat tjngeUrDe ^blcf mcncn fct)a(i/ Q^l^ctftu^ fonne alfo gcDelet mcrDcn.

IL (S()riftU!^ !)eb6e afieii genocf) gcDan mtt Itncn bitteren SiDenDe toor De ©unDe 5lDam^ DuD (tner g^afomclinge, dud Darna afleine Dor De ge* Dofftcn, DnD nicfct m De fo ti)o Den S^orftanDe \)nD OlDer gcfamen ftn, Darmit tt)t; ntct)t gcDcncfen, Dattt)j;a(iemifcre ©imDe t)p <^()riftu^ leg* gcn ttjillen, fouDern mot()en oct fulueft Daruor genocj) Dot)n.

III. iDat iDt^unDc^ De KiDe Dat 5R^e Jeftamente tn DnDcfc(;er ©pracfC/ Darinne Dcle (ErDl)ome ftuDt, mit ftct^inDeScrcfcnDragen, Dat ftejum- mer etroa^ Dacuil) lefcn mogen, ttjcre betl)cr fe ^orcnDe $rcDigen, De* t\)ilc ncmauDt Dat(^uangclimnoDcrD(c€piftelcnDero Sipoftolc tJorftan Um I t)c l)ebbe Dan Den (Beift (^brijli.

IV. ©e ^Qorloper^ De^ 2(ntitt)r(ft^ tjorferen tJuD tJorDuncfelen De gebre ^auH.

V. ^uD tbom ^cfen Dcme tvcDDer gefprafcn tt)erDt , De tJerbiftcrDen SftDe De gutl)erirc()en tt)cDDerfprecfen Q;&rifto* S)c

VI ^ei)unge tjnDeegcnunge fo DeqjreftercDobn ttjcrc nicbt t^orgefflicO / tvcnte fe brucfen (SaDe^ ^orDt Darbi/ Der^aluen D^on Defebr Deueli/ De foDanc ©egcnungc noracbten tjnDc t^orfpotteu/ t)nD fcDc ocf/ Dat foDa* tic^ ^ctteric v>nD SrDl)om tt)ere*

!^ie^rdDtcanten5cb5en na ^ntfanm^it MjTc^ ^ttfte auermaf)(^ t^o ^errn Nico-

iaus ^Builorp ^cfanDt De i)orgefcI)reuen ^erfoncn, Dnb cne biDDen (aten, Dat 5eenen ©teDe

tJnb^^iDt t^oIDe ndmcn, Datfemo(jten frunDt(icf) mit emefean DifTcn ^mQtn confereren, fo

f;c(ft ef)nen Derfu(ui(}c0f)enoimtDat (^iofler t^o ©♦5}?artcn ^MQMmn M ^orflcn^, a)

II.(!:N!8 ul5m* © ft

ffwt IL C^eifd /. Periodm L Cap.

fe tt)arebeni)p &c ©tunDc, ouerjl ^^ujlorpquam nicbt, fe bcfcfjicfeDen b) ene nod; cinmaf)(, ^DleDe ^e cbnen t)c (^tebe b) in t)en S^o^m i)or (5. ^uca^ 5iltare , barup fe e^me t^o entboben , 5ct)De \)i £ufl apentlic& tfto difputeren , fc tvolDen t)ar mi (icbtlicf) tf)of amen , fe begcreDcn freunl)t(ic^mitef)mct5oret)enDei)pi)e5lrtifele, t)arup ^ecnen tvetben (etf), f)e 5ct)t)e mit enen nictt^tf)oDonDc, ^f^ocb bcbben fenicl)tapentlicj tvillcn ant^tworbcn , mowoU ibt tvon jjrot)t not)id) tvere (jenjefen , fonDeren bebben ben Srbaren ^^iabe follid)^ geapenbaret, tt)0 Nicolaus Q5u|lorp ere@ebot)ti)orad)tet)e, t)nt) flcb ocf nicbt t\)Olt)e finben laten mit enen tf)oreDent)c , t)at m (Srbar9vatf)e^net)artf)0 belpen tDOlbc, na£uDeerer5lrtife(, cDDer fe tioorDen ^cDrum gen gc^en enc apentlicf) tf)0 prcDigcnDe , Dit f)e(ft jjellan ,i)an ^iw 57ien ^a^re^ ^a^c an bef 1? \\\ Dc^allen»

:^ed <m\:iixiw ^onbagc^al^tjiclid^tc Doma^I^ cin ^rbar d\((ht mit anDcren mic^ficien Jg)anDeIen betomcrtcietvefen, f)e(ftmen i^irupnen 2lnttx)orDt befamen, Dertioccjen fo befft fe DcO^oDtgcDrungen, folIid)C irrige ^2lrtifel bitbolegi^en c) t)pDen^reDigjbIen, tvclcf)^ Dcnnc fambtlid) m\ enen gefd)ebeni^, Ded anDeren v^onnDaged \n Der Q5af!cn A. 27, d) ene ocf apentlicf) tf)onomenDe , 5(1^ bii^ nu nid)t^ umb gcfd)ac& , finDt De ^apcn tt)eDDer Drijlc gemor^ Den , nid)t aUenc i)p fe t^ofcbelDenDc , fonDer ocf Dc ^reDiger in eren ^VcDitjcnDc tbouorerrcnDe t?nD tbouorbinDerenDe , ttor fe f onDcn , fo f)Cfft iDt ficb ein mab( begeuen , Dat cin Cappelan tbo ©. 5^icoIai fiunDt , Dcj? ^orgen^ fro Den Q5efinDe t)nD .^enflen Dat €uancjeHum tbo prcDi()en^ Dc, tDoDcnnc birn)onDtIid)en1g, DateinerDc 5?Iocfen e) t^om (gtiflmiffe f) letf) luDen , Dat ftd^ afleDaf^oIcf fereDet)an Der^rcDigen m Der 9}?effen, tDorutb ergrettct t)nD Dorerret Dev €apeflan, t)nDfpracf, biff)oretber, njaDtfcre^iMin^^aianne, Dat Dar fleiDt Dc ene !^u# ue(, cnDtbutficrmitDenanDerenbiDcn^paarcn, aI^'DitbDorDen(Jrbaren!Xabt i^gefamen, Dcmitt)uj]c, Datioelcnie^^^n^if^e^t^nDfeen^beDord^^uflorp^reDi^e, t)nDDerg) ^rdDi^ canten'^oranDtn)orDin(}e QixiQtt tva^, letben fte Nicolaum ^u|lorp t^o 0\a5tf)ufc cfcjcoi vnD aflc ©elerDen De fc tvuflen , ocf Diffen (yappeflam

^ar tvereti i>0r(<iiiiml€t.

X)oQior BartholdusW^WtX.

DoQ:or Henrkm XOmt>t , TIiedogiEe h)

Doaor Henningifis l^ifTcrtbrugge. i ) ^rcflcr k) tjnD li0i.

Do^or Hermanniis Hatigcnbc^e, 1) Q3orgert)nD Utriusq; Juris Dod.

Doaor 3^^41111 tnoller , m) ^orc^er t)nD Utriusq; Juris Doa.

!^e Gardian tf)0 G. 03?aricn ?)}?aBDaIcnen n)

^ixt

a) befc^e^fn conc. M. ^) ©tunte conc. M.

c) tl)o metbcrle^qcn conc. M. rf) begiuben fc M. M.

c) nttl>t)en t)nbec t>em Scrmon> abfunt f ) ecflmijfc abfunt M.

g) t)eg M. h) Theologus M.

j ; Kjftenb. A bcrtus Cranzif in Profcffionc Thcologica Succellbr,

k) Paftor. .., j f A

!) Aiius a Confuk hujus nominis an.1517, vigilia Philippi & Jacobi jam detunfto.

m) omittitut n) ejus nomcn ignoratur ita HAMMELMAN fed malc.

^ri' 3ocfoim lencr^oft, (al DerckhofF) a) ~~ ^

De t)enn t)e igaf en nlc&t iJuel menebe. M. ^re^ertcF <5>cnmitge , Paftor tf)0 @t. ^eter.

DeDenn ^^ret)icanten ocf nicf)t ent()e()entt>ad, benocf(SObt bmn i>or(uci^tc^>e / bat

bat fjetbo^uneburgf ©obt^ iCorbtanfingf tf^o prebigenbe. 3ocbim XJifcfebctc, b) tf;o ^t. Catrinen Paftor, bcafoemefenwaeJ.

J^ir enfgegcn wercn be 93rct)tcanten t>t6 ^uangdiu

J£)err 3ol^ann3c9en5a0en^, M. 3 o5ann gvifee lonb ic^ ©tejfan iCempc

jrpir finb ocf bi^eforbert be ©efc^ivarcn bcr t^ecr itarfpef # 5tercf en , bcr Im tatlc 1 2. (Irt/ be bit allcd mebbc h^^^bm anc^tt^mU

5^ar f)euet be Q^orcKmeifler an, c) tvo bat \>an bcn ^reblcantcn eln^ref an ben (Jrbarcn f!f\a\:it Yom .(jefanbt , fo f)cbbe f;cf cin ^rbarer di<xt)t bartf;o entlcbi^et, cre (Sd^elinge tf)0 f)orcm be , i)nb fe fo moglicl; a>ere tj^ouorbrajjenbe.

Jfpirt)pi|V^uri]orpi)p(jc(]an, mibaffocjcantnjortet, Imn^ivn, ic5 tvct ioan ben fra« mcn^ubennici)te^, bann£efmib®ut, icljf^ebbejo.^ar^irjjeprebicjct, t)nb5ebbei)eleuetaf« cinfram?0?ann, batwetbicf, v>nbtvaticfgeprcbiget f)ebbe, batl^olbelcf DorOve^)t, bann M icf gelouen fcbolbe , Mt C-S^rif^u^ ben :4!)obt ^cleben f)ebbc fur Un, be mit 20IIf cn Dnb ^or* fatc einen Dormorbet f)ebbe, hat fan lcf nicf;t bol^n, t)nb fo f)ebbe icf; enen ocf clncn ^ref gcfanbt, icf menenbc: 3cf f)cbbccinenal§ mlnen Fratribus 0efc|)reucn , nu f)i fc()lr auer atfc be SBcIt, bari)p bebbcn m) t)n^ befpafcn , t)nb $35u(!orpen alfo geantnjortet*

.5)er Nicolaus ^ujlorp m frame gpftnebbernjolangegt) ^irocprcbl^t ^ebben, bat* uanl{^nicl)ti?nfere@cl)enin,(3, gp bebbcngcprcbi^t, bat ©rifiu^ nicfct fcebbe ^cleben t>or be (Sunbe , fonbern ein 9}?infd) mujle fuluefl baruor j}enoc()bf;on.

3tem bat itit Dorbomclici) fp , M ©acrament tl^ocmpfangcn in bciberfci; ^tfaU tcnufle.

Jpir fe(j()en tvi) ent^jejien , bati)bttt)ebber©obtt)nbbef)lfIl0c(^cf)rifftfp, bebarbefem nct 'ont) betu(}et, W CbrijlujJ m allc ©unbc f)cbbe gelcben , t)nb bat (^acramentc ftor adc (£bvi{]en ingefettet, foitDerlegcfeuet, tDillen tvi) i^unt^ t)pbccfen t)n|b Oieben t)nb (5ct)ri(f^ ten, t)nferc ^ebre tf)0 betverenbe, t)nb latcn alle crfenncn, be f;ir (ittcn, eftc gi) cbber vop d) be (5c5ri(fr cjelif metlser rcben, berl^alucn m ocf bc^eren^bat^j) imt ^<f)xt tvillen beivcren wnb be*

® ^ tu^cn,

a) C>uxJam exempl.iria Joh. Mollcrum dicunt fuiffc Guardianum at falfo, contradicit n. infra coram Se-

nJtu Bartholdo Mollcro cujus fratcr crat & abcjus orc pcndcbat , probabilius igitur fuit Ellcrhoffi- uin t temporis fuiffe Gardianum ilium, in iUum enim quadrant vciba , t)e))(RO( ©afcn ni^t ^Wil WO\^(f ccu cx loco patct citato.

b) Qui difccfTerat a parochia.

fi) V^cK 2Bort^aItent)c SB&rgermcffler i(? Do«3fl6r.5errThidcricus ^obufe iHietvefen / fff alfo mt^t mnn ^m Bettram l.c. p.166. t>iffCB2lu«rpru4)0en.^errH^Ur8ern Doft.Hcrm, Lanecnbccjt IH

fcoreibct/ i?crl)freitJAi),i5i7. geppr&cnwflr,

«) iia conc. M,

f% - IL S^eifd /. Teriodui I. Cap,

-*--•■

ru^en, t>ari>}>555u(lorpfebf, icebmfcm Doaor, icfbmocfm*t5e(cr;icfcrf5Ddirputern,n)iI^ jvifle ^t) difputern/fo latet "om t^o^arig difputern, t)o fpref en \x>\) weDDerumb eineni^om^^ern (leit tomal 6ue( an, X>p t)em ^rebi^^^tole fo t^o puc5ent)c , t)nD a) xotw men jtne OveDe »orbiDDen fd^al, nicbt^ tbo tvetenDe, i>nD al^ men ene wieDer forDerDe, bec^inDe be mer Q3tbflud;t tf)0 fof enDe»

^\) feDen tt>eDDer iDt i^ nic&t noDi^b , tbo ^}3ari^ tbo difputern, M tt)ere ;o billiij , Dat j)t)i&tDarben)ereDen,Dar0|?iDt5eIeretbcbben, DnD fo^pnid^t fonnen, fo fitten Docj? ^ir f. Doaoren, fprefetfean, Datfe/uttjebelpert»

$Davi^p j)in() Nicolaus ;^u|lorp m De ^aflorn b) flan, tjnDfpracf/ttjerDi^e^errn, icf biDDeDat3i;/utt)e^iiIenminer©afenanncmen, vnDfe t)orbiDDen, n>ente icf trct iDt t)a(i ^atferecbtift, Darop befprefen(i'd;DeDoa:ornalIene, fambtDenanDern, tt)o bauengcfi^reiien ^ixt, anD na langer Q5efprafe quemen fo fambtlid; n^eDDer t)orm dl(\th*

S)arbofDoa. BartoIdusS)J?oIIeran, t)nDfeDe, Srfamen DnD tt)ibtuor{lenDi0en ^errn, bett)ilcNico!aus Q3u(]orp begeret, Dattt)t)cmein fi?ner@afen fc^oIDen belpen , fo i^ mine 50?eningeinDemer(len2lrticuI, Dat menDenadpietatemDuDenfct)a(I, Dat Dat^^blcf mud}te afgebarDetc) tt)erDen,t)anDen(SunDcns)nD gerei^ttt)erDentborQ3otI)e, t)nDtiDiutIentcl;t, Dat f^ocf Nicolai^uftorp^ 9}?enifig 0ett)efen, /a fpracf ^uftorp , iDt i)^ocfaIfo.

^ieDerfpracf Dod.Bartholdus ?l}?oIIer t)on Dem anDern Slrticul De^ ©acramentei^ feg^aelcfalfo, iD t)^ befcblaten t)an Der biUigen €l)rif!Iifen ^erfen, Dat De ^ar)in man cinerlei fc^kenentfangen, DeDarttJiliegenllreuen, DemagiDtDbon, icftt>il^nicbtDi)on, fonDern ein geborfam^inDtbliuenDerbinigenCbriflltfen^erfen, alfottJtHen fe alleDbon, Debpmi(lan, |ir tbod; \)i nu t)elc mit \n, \mt tbo 9?o(io(^f , n)at im £anDe tl;o 5!??efeInborc!) ttjere gefcte^cn / ^tm \x>oX ^elcf e maiiDagei) in Der 5?ercf en gebrufet n?eren.

Dodor Henricus ^enDt , bof an t)nD feDe , Dat (tne ^ening ocf alfo noere.

SDc(^arDianfpracf, icf fd)oIDeminen.5>frnDen Doa. tt)Olnic|)t(lrafen , mena|gb^D«r fe^t, enu nicbt alled befalen, Doa. 9;)?oIIer fpracf , tt)at \t> Dat f Dat ^p Dar feggen , anttt)Or* eeteDs©arDian, Dan Den5telcfent)an9vo(]o()f, miD i>an Detn ^anDe tbo ?0?cf elnborc); , Dod. CEyjoller fpracf, Datfc,ageicfDod)fomeDein, roille p nid|)t bp Der btUigen ^erfen bliuen, De ©arDian anttt)ortete , bi) Der biHtDcn j?crfen tt)il icf bliuen, Dar mi ®aDed ^orDt ftenne tt)ifef7

DaorHenningus <^u(yenl;rn(3^fpracf, Dener(ien5(rticult)er|]a icf, alg m^n S^m De Doa.gcfectJt befft.

Q}p Den SlnDern fegge icf alfo, DettJile men De» Conciriis gc^orfam (tn fef;a(l, fo ig IDt ocf Mlli^^/ ^^^ nien in DuiTem ^f ucf e (]el)orfam fp.

Doaor HermannusCangenbecfe \t)t i^ tjan minerFacuItdtnicbt, folcfel^in^e tfd tanDelcnDe, Dcnnod)aIi!ief;geforDertnHrDe, minefO^eningetl^ofeijgenDe, fo ift fe DufTe.

$Dcner(len2lrticuIt)er|ia icf, Datl^eDcCuDeDarmeDetbor^oterei^e, t)nD ig nic()t(tne !J}?cninge, DatDe^cret)oraneDe®unDenid!)tfcf)oIDegeleDen()ebben, alfoDaticfDu(fen 5lrti^ f el ad pietatem ivil (]erefcret bebben.

^p Dcn 2tnDern \t%t icf, Dat fcf nid)t ttt^Duele , Dewile fe m Den Conciliis t)erfambfet ftnt(5en)efeninDen5^amcn(3:hrt(ii, t)nDDebinige^eift(t;Dar(}etvefen, DatDiffe^irticulDar ocf t>tb3;ni)euinfle De^ ^illicjcn ©ei|le^ georDent fep, Den tt)ov a cDDer 5 in mincm ^'^amen v^erfam^

a) ai. mm nten fitteS^ie^e verbi&Den fc^al» I») poftorco. c) afflerat>et«

Ibte ct:(!e 23ejl48e« ;$

jetftn, fpricftt)c^pcve Matthxi 1 8. bar bin icf in eren ^it)t)cl , »n^ t)eilet5 €f;ri(]iid nicl}t t)c 5verfen,t>en5efpricft, icfbinbD/uwalle^agc, betf) tf^om^nbc Dcr 2iJerlDt, Dahalucn icJ) tjor bHUgf) Dn^ rcdf)t 5olt)e unD acbte, al^ im Concilio befcf;(aten i^, t>at men M fo (ange f;ofDe/ bctl^ Dar anDereJ m^ ^cfunDcn \vert)c , f)ix fm^ t)c ^urgemeijlcr V)nD frageDc nicf;t tvieDer.

^crf^afuen Dc Dre ^rcDicantcn anf)cuen wiD anDtmoi-DeDcn , toorerfi aucrfl freunD(ict) be^ DincjenDe, Dat fen?eDDercre^crfonennicf)tdn>o(Dencnt(je5engefedbtf;cbben, fonDern encn a(!e SbvctJnD^illcnDoH iJnDbefonDcrnDod. Bartholdo, auerfi Dei\)ile fe ^ufiorp ©afen fofcf;imp(ic^5anDe(Dcn, t>nD fo (o)Jc ^lnDtmort seiien, Defenict)t\)crf)apet^eD,Den, fomujlenfc (inen 2f nDtmort Qmn , t)nD fcDcn.

2[BerDi(jer ^cr Doa. Den)ifc (jt; cin foaic5 (jeferDer OJJann beropcn (in , n?o famc^p Doc^ Dartf)0, Dat jj>? 5^u|]orpc^ ^rDom ad pietatem ttjillen gcDuDct bcbben, DcDocb manifefta impietasjiil, ndmlifcn Dat€f;ri|b^ fiir De !4)oDt^(SunDe nid)t fd;ofDe ^efeDen f)ebben, x>\]\) tt)ofanmenDelViDeDavmeDctf)Or Q5oterci^cn/ Dat men fed;t €f)riflu(^ bebbe nid;t oelcDentJOi: ere igunDe , men bxingt fe ;o mer tf)or '^SortwiucIin^ tiocnte Dc ^rofl Dcr ^ote wcrDt enen gcna? men, tt?an cnen ^hxifii ,1^oDt gcnamen ifi. :^aran 5apeti)nD jjcfouetallcnc ein Q5ot5ferDiaer, M i)t &na\)t f r icf;t t)nD QSorgeuincje Der (SunDen erlan^t, fo fjeft Petrus, Paulus , DnD De''^!^ pojlefen gcfercf , Aaor.2, 10.15. Dar fe Den Q5ot6ferDi()en , €6riflum Dorcf; Den ©eloucn toerboiDcn, Derf;afucni^f;irnenepietas, redmanifeftaimpietastjnDJvctterie, t)nD tt)ann iDt a(bereDeadpietatemmocl)te(ieDuDettt)crDcn, igiDtDangenocf;, DatiDt^irgefltut, igiDtnicbt billid), DatiDt Dartfcfcfeehe, Darf^eiDtfjefcrctDnDflepreDi^t^efft, ^f|te(ji?/utt)t\nif?en in (blli^ ci)en irri(jen ©tucfen tf)orid;ten, fjebben Dann De 51 rmcn t)nD (jerin(jen t)nuerftcnDiaen ^iiDc gc^ noc{) Davan, De follicte ^veDigten dtbont bcbben, iDtigin^IGar5citfo.ein fic|)f 3)injj nid;t, foIlid;eQ3veDi0tent5ouov)lanDe, aIdbi;DcnQ^cciv^ottentf)oftttenDe, t)nD 5eef t)nD ftaff tl^o^ DrincfenDe; iDtbelan(jtDer^ecfen(ga(icf)f)cit, Derbafuen nicbt bter t)» Dem OvaDt^ufe , fon^ Dcriit)pDem^reDi(3t;@to(e, DariDt^c^cretig, Darmcrf)iDtocf(jcbefcrttt)erDcn, t)nDa(fcQ5u^ florp fpracf im 2lnfan(jc, Dat f)t nic&t (6ucn f onDe, fo einer mit ^ovfafe einen oermorDet t)aDDe, Dat t)orDemfii(t)en€f)ri|hi0ocf^e(eDcnr;eDDe, Dart)pfe^^en n)i;tveDDerumb, fo ciner loMf morDefbcDDe, t)nDquemenod)tf;orDietDe, t)nDn?creemct)anJ£)arten feiDf, t^nD^cDDe ^l^o^ flud;t r^D (Ih^ifii bittern l^oDf t)nD focbte Dar ©naDe , bc njorDe fe ^en^ipficb erfan^cn, f)\v fpracf ^e^Sor^crmeifterin, t)nDfeDe, .^^ercwanjjpfofercDcn, fo 5ofDe icf n)Of Daf iDt red;f tvcrc, SGp nntn?orOeDen, Srbar^cr, ein (Svbar.9iaDtfcbaanu»nDnummcrmeranDerdt5ott)ctenDefric^ jcR, fonDcrnDattt)DffrcnDe^ofet)nDDatfe in^&rifli ^iDent allene ^raff t^cbbe, DavDor^tt^p €^nttDet)nDQ3orgfuin5e Der©unDeerfan(jcn.

@oue(ei)pDencrflen5frticu( ,J)af tt)i;ocf fcf)ofDenDarmcDett)cDDcr De kifli^e ^erFc (frt/ >af tt>i)!eren t)an beiDeriei Q5ef]a(f Dei?e)acramcnt^, Daf fd)all, tt>i(t®oDf, nemanDf ti^ar mafen, DnD efte iDf aivcDe im Concilio tf)0 <2)o)lnii^ gefd^fatcn DnD (jebaDen iii , fo flrecfef 0* Dod; De f)iIIige^crfet)e(cn)ieDcra(^intConciliumff)o€o|]ni^f , €b»iftu^ 66refocf;o meDctbo Dcrbif^ Ii(jen^erfcnaf^crip6uet, Dc^illi^en Slpoflefen, 9}?artcfcr^, biflijjen ^e^rev^ t)nD Doaores, tt)eIcberDufent3arcinnaDemanDerncjefo(5ef ftn , Der (jp nicfcf cinen fdnnen Dp bringcn, De tt)eDDcrbeiDev(ei@e(ia(tim@acramenteein 2CovDf fd!)6(Den ^cfcbreuen, cDDcr jjefprafen ^cb^ ben/ fott>p Doc& imCypriano, Auguftino , /a ocf im Thoma bffinDe»/ Dat IDt nocf) ff^o

© 3 (tnen

y4 J^' C^ctfa /. Periodm L Cap,

pnen ^ibcn m ©ebruf e »nt) ctllct^en ^erf en oenjefen fei , nu €6r{|^u^ , ftnt be 2lpo jle(e , \)\U li5en?0?arte(er^t)nt)[)iHi3cntoriJi)ormid, fo i|t jobc ©ef;orfcim() t)er5inii)en5terfenbi;i)n^ DnD nicf;t bi; /um,oi? n?o(t)en bann €f)ri|lum i)nD a((e tjorgenomebe fd;(uten i)t^ t)er 5?erfen. "SBor ein (eucnbidb ^icf;namb ip, fpracf Doa. Bartholdus g}?o((er bar i{] ocf ^(ot)t , Darumb i)e ein «Parttentfangt, beentfanjjtocf t)atanber , l)arumb Ijefft ocf be i^ifli^e 5?erfe afeefettct M m $artt,;t)nbt)atanDere^artt ben^reflern^eiaten, Darb(iuen mH* SCDantnjorten^crr Doaorber f)ifligentefeni§(}ebat)cn €bri(iumtf)ol^orenDe, Deut. ig. ^c ^ropf)etcn fc(;o(c ^pftdrcn, Johannis lo. ^fJJinc (Scf)ape borcn mlnen (^tcmmcn, Joh. 17, fpriitCbrillu^, l)e3Cort)cDemi)3e(3cuenbe(f|i, bebel^bcicfcnenjjegcuen, 97uf;e|ftDe.5!cremit ftnemiBort)c beiberici ©cjlalt befa(en Lucae am 2 1 , 22. :Berf}a{uen Paulus fecfct , m ?0?infcbe proue ftc& fiKuefl, t)nbetcbcnnt?anbiffcm^robe , \)nb brincfe s>t\) bem j?e(cfe, mt l^etf)boci?Homo? ^eetbat ein^rcjler, ibtf)ctfoein9}?infcf;e/ ^cmKe nun fo[(id;e ^orbe, bp;un)ei)erad;tet tverben , n?o f an benn bi) (uive jtn bc binisc 5terf c i)nb be ©e^orfam ber f;i((igcn ^erf en , m gp iuweberomen, betvile gt) ocf fc()gen, bat im (euenbi(3en ^icf^nam ^(obt i^ , t)crffan n)i;n30(, auerjl^cbabei^ibt, bat@i;mitbcr@(o|fennid;tel;ejint^cfamen, bo ^briflu^ fi;n ^:fe(obt bcn 5(po(le(cn ()a|f, tenbbcbbeenenalberebe^ccicuenfjnen^icbnam, bat^i; eme fo((ied Derma* net bebben , W im (euenbigcn £id;nam ^(obt ij^. ^iucril mt tvorbe f;e futv geantmortet fecb^

bcn, euenbatflKuiSebat f;ePetrogaf, vade retro me Satana , Non fapisenim quse funt

DEI, Matth. 1 6. ^oX \mi /unjc red;te 5(ntn)ort ocf gcn^efen , fo fleibt be Sntfan^inge bc6 iSacramcnt^nid)tbpbitl)ebber;ent, fonberni)pbat^'>rbtt)nb be Orbenung (il)ri|]i, Dnb batgpbenQ^eer^^ott itatflanleten/ t)nbfc()enin be^^kfer, (}i; n)orben a((e S^in^ alfobcfin* ben , Dod. 9??ol(cr fpra-i, mt icf (jcfed;t bcbbe , bar bliue tcf bt), be b^ ber biHigcn ^crfen nid)t tv>i(( b(iuen, be mag M \Qi.i\)t{^, tvM;feben, tvi;b{tucnocf barbi), wattvp /un) geantmortct l;tb^ ben, mibi^beta&;riOii)nb(i'ner()i((i0cn5?erfen.

J£>ivned)jl ^cbben n)t) geantwortet J»pcrrn S^smm ^an^enbecfcn t)nb gefpraf cn, ali^im ocfDanemcgefcc&tift, bati)tI)3tic}euingebc^J^il(igcn®cifie(^, bcSllffcttin^c einer©e|la(f qh fd;ebcnf!?, bari)pi|ibcv^Vebicanten2lntivort, bat fet)e(e.(|en)i|fer|t'n, batbc^^pfettingcbei* ber©e|la(tv)anbem^iai9en@ei(lcfi;, o(^beMfett!ncjc, bann (^bviflu^ l)e(tt an ben S^WMi gen@ci|^nic^t^9cba(;nDnbttevorbnet, EfaijE^o, 3bt i^ ocf bi((i()l) , batbe©ei(iebord;ben ©ci(iCbvifitbewbcv(Sct)ri(ftrcbet, probert iverbe, t)nb fo fo(d?ed3cfd)ubt, fan f;ir in bev $lftfcttinj3e nene Sngcuingc bciJ ^pKdjjen ® ci|lc^ gefunben n^eiben.

'^oX €^vi(lu^ fpvicf t Matthsei 1 8. mx 2. ebbcv 5 . in (tnem 97amen »cvfamb(et ftn, W 5ebavfi)incvem?D^ibbe(, idnid?tf^nes)}?eninge, batbefott)ebbev €()ril]i fpne Crbnung et* mi fd;(uten, \n (tnem ^amcfl (in Derfambict , ebbcr \>iM ^e bar fi) t)nb be(iebi0e , fonbev be bat 5anbe(en))nbbcfd;(uten> tt)atemcbc(cuctt^nbn?o(iiefe((ct, (go fpricft(i'bnf]u^, befi) inbem 9)amcn(tne^Q}aber^gefamen, Johannis am >-. t)nb biibct ^(xt St.johannis ani 6, S^at f;e(erct)nbbbott)atcmebe^abevbcfa(enf)c(ft, batCbri(lu^fpricft: 3cf l>in bp;utt)a((e^a? 3ebct6tf;om€nbeber^er(t, bc(lanivi)tt>o(, ibtivereDonDndnid)t, fof;eDn^Dcr{atenivo(# bc, auer(lbatbcbcg|;aluenbt;Dndf»)n fd;olbe, batl)ebad;lid)c^borenberbe, iDatbccinmabl ^eflft Dpgefettct , »nb ummcv mi m^ (evebe , Dcvmogen be ^orbe \M)t , gabt ben in be gan* fee :JBcv(bt , t>nb (evet bavfu(ucl] aUe JE)eiben , ivat tcf ;un) befalen \)ibbt , eo fc|?(uten ivd bat

Nico-

Ibie<rf!e25etr4g<. ff

Nicolai ^ujloipeJ (gr&Otti nod) n\d)t toovbeben fp, fon&evn iU ip bi[(f05 / ^flf b^ ene nocbberope, ^irrf)oantn)Ov&ei)eDoa:.B3rtholdus?f}^o(Ier, nien moc()te fe^gen wat tnen tt)o(De, t)er ^ini? gen ^evfen i^ mev ®e(ouen t^ogeuen »an /um.

^iv|]unt)t^u(lovpt)pi)nt)fpvacf, n)aticf0efe<)t6ebbe, bati^vecbt, i)nt)icff)ebbeib( aKenebavumbgefedjt, fcaticfi)e ^uDebavmet^et^ov^otebvoctte, Doaor Bartholdus ?>}?o(^ (evfpvacf, fofd)a(menit>tocf»evf]an, t)e^vebicantenfeDen, n?p f^ebben io /uvo e^ene JpanD? ^d)vi(ft, t)avinne0t)iun)?!}?einun(jfntt)ecfen, fo\)Ov(lann)P^ennod)fo t)e(e £atindn?o(, M n?i)|un)en@innont)>!l}?eniil(jn)0(»ev|tanfdnnen, t)otonen(^^e®d)rffft ^evuov,, bo fpvacf m Q^ovgevmeiflev , M i6 nicf;t noDid) , iin ^rb. 9iat)t bcfft t)e (5d;viflt tioof gcfef^en, iebod; be^ (jcvt)en n)t>, bat fe,(je(efcn mov^e, bat0cfd)ad) oan Dod. ^TZoncv, be ocf bc fij(\)i(]c ®ci)vi(ft (Kt)^ Dc, 2Spfpvefentf)oDoa:.?i??o((cr, n?erbi(3cv J^^cv Doftor, tvenngi)fd;o(t)en bci; iutDC Con- fcientien feggcfi, n?at(}f)t)od;f)o(Dcnt)anDf(fen^vticu(n, n)atn)0(t)e5p&od;ff()(3enf Doa-. 9}?o((er(ai}nod;einma( t)en5ivticu(t)ni)fpracf , foa(^it)t5iv(jefclbveuen(ieitf), f"oi^ibapcnbar, hasreticum, foi(Jit)tocfiobi((i5f)/ fprecfcn wi) , t)at f)e iDt n)et)l)errope,^^u(}oupfeDencen, icf ()ebbe-it)t fo nid;t (jemcint. (gifi €vb. Diat)t bcfft mine COJeninge mi gebovet , m) feDen men bc(jevct /o nid;t mev loan /un) , bann t)at ^r) tt)t n)ct)Devvopen M f dnne gp /o mi Dbon , ^u^ (lovpfpvacf, racnfovDevtt)oniun)e, t)atg!;it)tn)et)t)evvopenfd;o((en, t)ann gi) f)(>ven n)o( n)at, f)iv9efed;ti(l, t^avumbfe^gctSaet^t^er^f^cen, 5((6(tcfnu^u(lorpf)ar&emerct)e, famtf)oem einSecrctarius, M.3o§anne^^(ot5,a) &etod;enei)tbbem9?a&t^?@to(eduer t)c f)(^im, m\> rct)et)e b) mit ene, al^ ht m\'fl in bem Oiat)t^(^to( tt)et)t)er quam, fpracf 5e, icf tt>i( it)t mi n^ct)/ t)erropen, n)Ott)o(icfnid)tfann)eten, tt)atid;QuaDe^jjefecbtf;ebbe, DavmeDef;aDDeDat(tnert €nDe, aucr(lf)eDeDeiDtDatma(nid;t, fonDernr.^areDarna»

5pierncc&(] tt)erDt De (S^apeffan i)orgcnameu i)nD gcfraget Mn Dem jSor^ermei^Ier, effte f)t De 9HJovDe beflunDe , tt>o baucn j)cfd)veucn, f)e fpvafe ;a , t)nDe Dovtc((cDe Dc ^an^e (feafc, tt)0 iDt tioa^ bi) (jcfamcii , t)nD cvboDt (t'd; ocf t^oevtt)evenDc , Dav f)e nic{)t t)nved;t aefect^t (>aDDc, De wavtftne^Sfmptcj^enDtfcttet, Dovd;5?a0eucntJ&vn.3o5ann3caenbageng, De^ €ape((art ten)a^,a(^fo((id)e(^(3cfcbcben, ig ein /cDev na ff;nen J£)ufe ae,(]afi, fonDev a[(e avg t)nD (ciDt, (ge^ betnu()evfeuen^evn, miliO^t Q3ewalDt, tveicfe ®pete, mliid)i ^e(bavDcn /c^en iuiv gc; bvufct ftn.

3nDiffemfu[ut^enif27.3avete^en?»}h'cr;ac(t^ftntrf)omt)0efamen, c) fivec OiaDt^* ^£vfonent)nD 6. ^ovgcv, t)an m<^tn De^ Cavfpe({5 tf>o (gt. ^atvimn onD btc^txt, Dat icf De ^tv^ fcntt?o(Deannemcn, ti?e[(id)c^ DannnaevcmQ^e^evenDejjcfebcn, mit9Jf)aDeDev anDevn €avf^ pefe, Derai)f)ivscefd;et5ebben,(^oDtt)Ov(ene (tne(2)naDe,DatiDt;ummer©aDe tf;o(]nen ©dD^ fid;en€5ren(3eDi;c. d)

^ott)o( Dat Nicolaus Q5u(Iorp Dtiffe 57eDDcr(a0^(iefre,(3en ftcDDe , mS bod) neen ^p$ 56reiitmitfd)elDcn, t)nD DavtneDe nu De Q^veDicanten einetn (grb. OCabDe nene fonDritje ^opt mafcDen, Defon|]n?o(rf)oDof)nDef)eDDen, Itttn feDe2(rticu(Deere^cDDevpavtpveDi()eDe, ein^ S)e{dantefenen, betbt^oeinev^jc^e^en^^iDt, DatfeDaruanf;anDc(cn fonten.

3Dt f)tffi {id) amxft begeuen , Dat tin ^rcDi^ev ^onnidt genomet Hinricus Dvenpbovc^

am

a) Cloelt. b) ita lcgit quoquc codcx Morgcnwckianus,

c) ©tfffan ^fttip^. d) obiit anno »540.

fG //. C^eita /. Periodus L Cap.

(tm3ut)en5Donner|la5C£DDei'5??i&Den?cfcngepveDiget, WiU fer Qtfixii^, /a tJert)5m#Iidb m> xt, Ddt^acramentein beit)er(eiQ)epa(tt^Dcntfangen, t)nb ()ct)De oor ft^^Lucae ultimo tjon t)en Dircrpulis in Emahufs, t)enen men eineriei ge0euen tvere, Dat i^ Dan mi; Dem fo(^enDen Srci? t)a(jet)evanDtn>orteti)mbDerCommunicanten ^iden, De ftc^ ()ierDorc|) merfiic^ ^eergcrf

(;el)Dem

^ar^e0en&ann9ven§bord;tvet)t)errumb f)e|ftic() ^cprebi^et, be^^onnauenbe^ a) am

^afc^^^ucnbt, i)en)i(e5epc^auer|lapent(icf)()ebbe5dren(atcn t)an bcm ^rebigt # @to(e , \)t

wo(be ()ir mit mi) nicl^t difputern, fonbern t^o ^arig, l\>ueti t)nb Cotten, mit (Sc(}ri(ftcn tvo(*

be 5e b) n)0( ibanbc(en, fo hox kt cinen gninbt cbber ttve t)on ben t)ornembf}cn ^Sorgcrn, W fe

mine (Sc^rijftc an cne n)0(Den (>rin()en , DnDc ene fra,()en efte ^e be 5(rticu( bc|tunDe , De \^mn Qt^

tefcnt tveren. !5)ifie nemcn tfeo ftd; , nod; t)e(c anbcre ^orgevc, bcrcr in 4n((e tt)ercn 1 2. t)nt)

gingcn f)cn in ^t ^obanni^ ^(ofler, t)nb tvorucn ibt ettie an , mt 2(nttDorte^ fe t)an eme f rc>

0cn, igencntt)o(bctt)u(^, be5irttcu(()cft(;cbcfla^n, menbe@c&ri(ft f)cbbe 5enic!)tanne()men

tt)i((en, t)nbmitm))munDt(ic5enc) barauer f)anbe(en, ^c(ft^egcn^(ic()abi3efc()(a^cn, bcr()a(ucn

q[$ mi fo((ic()c^ gefccbt, f)tbbt id) bacjcgcn gcpreDicjet, d) t)nD t)e(icl)te De anDern ^rcDicanten ai(e ,

t)nb De 2(rtif e( apentiicb t)or(ec^t , t)nDerbe0 i|1 Dcmfiiiuigcn e) Dat ^rcDi^cnt t)arboDeti, fo (ange

t)at f)e ftd) t)orbeDc De^ , Dat ()e geprebi^t 5eDDe. ^e^ bcf (a^cDc f)t fl'd; gccjcn jeDcvmann , Dar^

oucrt^eie^orgcr ftcl)t)eifamb(eten Dcd ^onncrbagcd t)or Mifericordias Domini Ao. if ig.

tf)Otn ant5a((e 48* in@untf)e3of)anni^C(of]ev, bar bann be meifle J&upe im recf)tcn Q)n^

Dorflanbe ()en fam , t)nDuaneremJ5anDe(nicl)t^^ett)Ufl, tvatfcauerfl0c^anDe(t, t)nbtt)ofc

acl)te Q^ur^cr \>th fti$ m Dcn Dvat^ fd)(cf eDcn, 3(cm bcd ^onnDa^c^ roebDcr flarcf er t()ofamcn*

Defcmen, itemn)at(jeruc()tdDatmaf)i(epf)/ Q(\i(\) M mbt), aucrft Dcnoiic Dat iDt Dar^cnnc

fad), DatDe2Bar()eiDtfd)0(be(uDen, t)nD De ?6j3en tt)eDDcr aucr^anDt f ricjen , n)orben t^ororfa^

fet, a((ebe €f)riflumt)tiDDc 3L0ar()eiDt(efff)ebDen, Datfe (idi) be^ anbcren ^acje^, nembiifcti

bc^ ^anbacjctJ t)orfamme(ben , dHd t)nb 21rm, gxotht^ t)nD qevincjed ©efd;!ccbt^/ i>tf) a((en mt

Carfpc(en, t)nD ginjjcn t)or Den diatt), nid)t mit ^itien t)nD vs^petcn, n)o man cnen na fecl)t , fom

bcrcn n)0 fc bagciifcd t^or ^erf en t)nD ^:)}?arf cDc gin^^jcn , t)nDc ^ebbcn mit cinctit ^rbarcn i^aDtc

ge()anbe(t, DatfcDc^tn^ifticjenf) ^rcDigen ^aiben cinQ3orbrcct ()cbDcn, Danncgrot5eUnru#

f)eDarDage(ife^ mn cntfiunDe, Der^adten fobar fc!)o(bc einbrad;tfein , fotiiu|]en cinbrcd^tfge

^rebiger Dar flc^, i^tiD pnD cnDtiii^einiJgeworDcn , cin ^rbarcr Diatf) DnDDc^orgcr, Dat

men be^ ^icnflDacjc^ a((e^reDi()eriJfd)0(De tl^o Otatf) ^ ^ufe forbercn,- twrbi; man befunDcn,

t)ett)c^anDerj5Dann©aDe^2BovDt()epreDi(]et()aDDc, cDberaifefe mit ber (^c()vi(ft fonDcnbe>

tveren, billiQhi &«t t)e Deme anDcreti "iCccf e , )x>t6 ^m fje ocf tt)crc»

<Sof)c(ftfld)Dcgan^eDiatf)t)nt'eDeQ3or(jerfd)opDcg anDercn ^aQt6 t5o7* <Sc&(e^cn webber bcfd)eDcn, Dc Dorncmbflen ^or^evc i>p Den S^oDen '^o((cn, unDDc anDcren fetnen t^ofa^ mctt Dp t>(^t Smbecffd;c ^up, nid;t nnt^apcn fcnDern in ercv Da(jc{ifcn^vad;t, fambt(t*

Cen

a) 51ifo iji fra ^padflt^um ju (St. 3o5anm'g m 0^cv>'llUnh ijfprebfof t mxUn/ tt)cld}C^ aUx fn unfccncflf»

cl)en 3^>t)ren nld)t me()v ^efd)tf Ijef / Dielletc^t mci! nlsDflnn in allcn ^farr>ilird)en geprcDi^tt wfrb/ unO in Dec /Epinifd)cn ^trd)en ^ Or&nung (\m\>n(t/ M^ t>ie ^rebioten ju ©t. jo^anuig Denen ©erinoncn (tn 6f n «pfarr^itirc^cn nidjt foltcn (jinDcrlid) fefn.

b) nfd)f J. A.W, c) fd;ri[ftlicl) Piier ita M. d; nomiHandoMonadium. e) Rcusborch. f ) t)cl (Wifei&affffn M-»

^te erfle }3etl4Se. ff

f eii auerfl ijthbtn fe becjeret on^ afytmd^ttt , hat cin !5)ee( ber ^rebicjer bp htmt QtfimUn wm Un, batf)e©aDe«J^ort)tn(c()tgepret)igetf;eDt)cn)at^3art JDtwel^re, t)at Dc «oefe mit) ocC

gejiraffet mxbt.

2ilfenimanc$ret)icanfcnt)ananen^avtl)enbar ivcrctt , in Segenwartiicfeit be^ 9{(M bcfJt?nbt)er^orcjer, a) foivefxen biflc foi^enbm tvebbet De ^rebicanten»

Dodor Bartholdus tYi^Wtt,

Dodor Henriaii VOiti^U

Henrkus Kctigbor^.

Fahw.nm ttan ilubecf . (Lubeckanus).

M. 5f ct)eri<^ b )

M. llenricm Bct>r^ber*

M. Matth£U6 i)ni)cr c) bcr ^fulff Vnt>

.^err ^ofi Sifridm, ^ixh S^ixt tf;om J^iffi^Ctt ^eijlc. d)

J^ir entgegcrt toeren t)e Suangelific&en^reiJiwnfcm

J^err ^o^anrt 5sgeiil>ag€ti Paftor t^o (St. 57icofai,

M. 3o{>ititn Jrt^e Paftor tf)0 ^t. 3aco()t.

^err Cunradus ililrt|3e!iiarttt ^ret)iger ti^o (5t* 9}?arien OT^a^&afcnctty l)nb icj

Stcffatt 2^empe.

57u r)0(f t)c Q^ur^ermeijTer an t^o rcbenbe , t)an bcm tnjijli^ctt ^rcbicjcrctt/ m bot tttogtetf^ogrotOen^Drbaruc^ercfen bergui)cn®tabt, t)nbfcberf)afucnftcf)iDorfam(){et, bat ii, foibtenenmet}eIifenn?crc, benn^t)?ii]n)Olben|]JUen, ©o tveren bar 5lrticcl bc cinem (Sr^ barcnDJabecjcranDt/ n^atetlifc^Jrebi^erfcJoIbeniieprebicjet 6ebbcn, \>t fuluigen fc|)olbc mau cncnlcf.:n, t)nbecre5Inbtn)ortbari)p^oren, fon)orbenere^rnlcIbar()e(cfen, lotibe iubett tvo ^irna sefct^reuen fleibt:

Dodoris Bartholdi g)Jofler jtne »ornemfie

Articul 3.

i. ®c SSeiicetungc <n einec ©eftalDt i6 rcc()t t)nt)e ttjar&afftigO* s

2* ©e Canon De i: 5D]efTcn fan oc! na Der (^tfligen ©c^rifft m\ bcft^att.

2)er (EnseircOe (Brotl), tg nicyt atleine tt)te i\\\ groOt, ©unDer al^ etu ®cbeDt tbo gebrufenbe*

a) nfnilicf fcujye tiflaefcfcreueaf.

b; Qui poliea converfus faftus eft SupcriHt. Luneb. ?tt HammclmannUB fcdfuto hlfflc cffc non Hcnnitt"

gium fcd Vullgrcvium,YOcatur cium 0? £>l>ini vPreOiflCr» c) »on t)fr M. ^ emc^ ©Cel^ addit C, M,

I^ /7. Z^ti\$ L fertodm T. Cap,

Dodloris Hcnrici SSBent)t / toorncmbp^

Articul 4.

1. ?3an t>ft i)\[\im ®t*f foIt><*ef r fieiDt nicf)teJ im (JunngcHo 9efc6reuenA ijuDe man mot^ fe l>oc() gel^uem ^

2^ iXflanaigt^nfereJDnpcut, IeueuDt*23crfprefennne,t>e()ctft orf t()03ru*

fet Dat fioeuct t)cr ec6ran3en. a) 3, <^p t)cm ©tole 5Dtoi)fe itrteu, ig ocf ^tcl)f -©itten mu ^oren. 4* jp)e ttieigertie De Abfolution oenen t)e Dat ©acrameute in beiDerlei ®e*

ftalDt empltngeu.

fKen^bor^)^ v>ornembfte Articul 3.

L ©c nien fPreMQcr l)ittcu b) Der gct^end SSIoOt trcDDer De ®ctftltfcn.

2, 53tbLucatn Oem latcftenc) l)efFt 6e geleret , Dat e:t)ri|lu6 OarmeDe U ?ei;en(^ na^ Der Sntfau^inge De6 SloDtecJ Pt^gefciilaten , PUDe entfunDcrt.

S)e ()iUi3e ©c&rijft bemeret De Siuropinfle Dero JP^ifiigen.

Fabiani t)an £ube(f wrnembfte Articui 4.

1. d) ^Bertbeweret U '^n^titim eiucr ®efta(t

2. 2)er ©ct)ritft motl) manltfeofetten, man fan fe fuuf! uicbt \)orftan*

3. ^o fan man m ® orot t?orft()an, fcgct Den oioeu ©urDect) t)tb, tvan mau Der ©cOrifft nicbt t()Ofctten fcftoloe , \^t ivere Um^ m m a(le «ecTer^ wcren.

4. g^emauDt wcrD fa(ic^, e) beealueu Dorc^ De 53o(lubrin3unfle Der ®e* baDe®aDecJ.

Magiftri Friderici t>Ornembf!e Articul 5.

1. 3Dt ig nicbt nutte, m ^()riften guDe Dat (Juan^edum n>eteu, fe mos^

ten f) Darauer in (ErDom faden , Der()a(ueu^ bcDDe iDt Hieronymus

in €apite( 9eDc(ct*

2. €m

a) 2)o«war feic ?ftirel5cr ^fltiibHr^tfd^en 5ttr(f)cn fm «IJa&jlt^um / tn«ffcna«igc(?f ter gnipfanpif SKoj

rid folgClvDc @cbctf)g gorniuln gfbraildjlicl) Warcn. Dcus ineffabilis fons mifericordiae qui pnm» piacula mulieris per vhginem Mariara cxpianda fanxifti. fol. LIX. b. adeft cjus conceptio quae delet EvaE maculam, vitx fcdonat infulam. fol» LX. h. 6 quam larga tc ^crfudit Evae bcnediaio qua dc- Ictur quam infudit £va matedi£tio foi, LXII,

b> ^i^en» c) Cap. d> Lucx«hloao.

«i antwrfulli«86 itaetiaiaC, t) mUm»

iDie ixfle 23crl486 f #

2. €in SJifcOop mna tvol eate Jtuwm f)ebben , aueril be fc&att nen "31*

fcl)op |tn. u Timoth. 3. veDct Paulus m\ eiuer ©etfHtfen grwtt^en ^no

^int)ern. 3* 2)e 2(pofteI fieben ere ^imt pnb SinDct toorfat^en nac6 ber (lufiXiU

(jinae Dee^ J^illtgcn ®eiflecJ , wtb nene tucbbecnmtne gcnabmen, 4. i£tTt<^ a) ^aului^ &Ki)tifftf t>at ein ?5ifci)op ntoc^te eine 5cutt)cn f)e6*

ben , fo l)ctOcn tod) De anDciren Davuan nic^t gcfcOreuen , barummc

fcl)olt)c man bliucn bi) t>en ©c()ri(f tcn ber erftcn Slpoftclen , Sanans

Paulus njcre lange naber 9ieDt(;efamen. 9. 2)c f)(Cligen Oicm^ ^cbben ere SSlobt porliortct b) ^mb beir^urc6e«

w)illeu»

Magriftri Henrici (S(I)roet)crg toowembpe

Articul 4.

1. ^at ©acramente ig ein Offer por Die ©ftnbe ber geuenbiaen pnbe Ut

©oDen*

2. 3)c ©cclen Der ®cJ6uiaen werben na biffent J?eucitbe ittit gitre gcpie* niget , puo Oarptt) mit Vigilien pnO 9JIeffeit, pno anberen guOen ^Ber^' cten erlofet»

3* S)e J^tnigcn anropen betDcret be biUtge ©c()rifFt. 2)at Sacrament t()o cntfangcn in eiiterlci (ScftafDt , ig recf)t tonbe tt?arl)a(ftyb-

2(lfe t)iffe ^^WifcI gelefen tDetett / begerete Dodor Bartholdus

SDIolIcr, m be (tct mit ben ©inen mocbte bcfprcecn, alfe foHicOc^ ge^ fc6cl)cn , befft t)e tit)t 2(notn?orDt nJcDber

ingebracOt

Srfamc tveibfuorf!enbi(je ^emn , t)cmi(c f)ir 5IrfifeI gelefenfin, fec tD|) fc&otKen ^c^ prebic^ef bebben, c) l)ebben mi bifie iutucn crbare ^ig^ciben t^o fecjtjcnbc beuablen, M ft Diffe 3iitife( tftom t)ee(e rooi bejl^an , \)tbbtn fe ocf geprebicjct , auerj] nid)t m fc Dar jjelc* fen unb gefcbreuen jtn', Derbaiben ig tjnfer Q5cgber , M man tjn^ be Slrtifel n)i(Ic latfecn, bat mi fe mo()en bct^r bcfeben, fon)i(Icntt)ii)cnafd)riucn, rDODnt)i\jatit)i^e(erctbebbcn, t)nU i)at a(t^t)ennc cinem €rbarem diCiWf »nl)t)en@tdnt)en ber ^bn'(len5eii)t aucranbtmortcn, i)atfcibtorbe(cni)nDerfenncn, tvar tvi>0{cc5tcl)t)erUnrcc!)tge(crct[;cbbcu, DatiDtanbcrcilUi t)e ric!)tcn m\) orbcicn fc{)o(Dc, M ncmcn nop nic^t afjn»

a) fc^an C. M. b) \jor0aecn. con, C, M,

c> fo jf 019 ^ml)Un jJKn UBfcr aBcr nfcflcn.

Co //. a^cilB L feriodus I. Caf,

^iv ^oft an t)e ^er^J^evr t^om ^inisen ©eij^e mit 97cimen ^err 3o}l ©iffribujj , t)e ocfere^^arte^tpa^; Dnbbarocfgeefc^et, befpracfSrfame\)nbe-235onmeifeJ^eren, icf ^etbe i)e(Suan9eIien9eprebi(}et^anS2Borbc<it()0^orben, altJ fcbe^(Sonnba0edfamcn, bar bin vX bi; j)eb(euen, ic5 ivctb nicftt anber^ , i^ bat tt)0( be mi barinne f an j^rajfen, fan icj) (t?ben, tt)il ibt ocfgerne^oren, f^irW^ttjarbt ber Q^ur^crmeif^er tjororfafet, '^(xi f)e in jtnem 5raj]enb« t)ort for , Dnb fpraf t/)0 Doaor Henricus '^Genbt; fyxx Doaor \\iO<i \iO)%i %\) bart()0, bo ant^ n)orbeteDoaor':iGenbt, icl;f;ebbe0efecl?t, manfoniclKaffebircjefcf^reuen fieibt, icbbebbeocf tiemanbf \)ortt)ifet , fiinber einen be fam tbo mi t)nb febe \)i ^i\:i\)i Sbrijb j}ebic(;tet , bo anbtn?ori tebeic^/ ^cpu €(;^'il^ogebicttet, fomagbi Cbriftu^ ocf abfolveven.

97abeme5et)anbem^urgermei(Ier gefracjct tt?a^ , befft^e^eantttjorbet, benn erflen 5lrtif e! ^^i^i^^i \)i fo nicbt ^efed^t . auerfl tt^at i)an bcm <;^acramente t>nb bcm ^illicjen (^eijle selefen tt?a^, beflunbt ^e \)nb fpraf , jia ic& ^ebbe fo geprebiget,

Fabianus. ^i^frtna^ebanerJra^egeanbttDOrbet, baf(>eben2irtife(i)an bem ^acramente tn Luca nic5t caflierte, futiberenbebbeadeneangetac^en , \Dat anbere ©e(crbe baruan()elben, ftpbenanbe^ renfpvaf be, tcf) bebbe fo nid)t gefec(;t, fonbernbatPau!usfci;ttiar t f)0 mrjlaf^n tt^eve , i)pben lepen 2lvtf ef fpvacf be , tcb ^i^^i fo nic(;t qefecbt, funbev ein /eber be tf;o (Inen 3<»ren gefamen tve^ rc, mope ^M ©ebobt boiben, fo f;e fcl;olbe fafid; ttjerben,

Magifter FricJericus bc J)oni''^VCt>fgcr.

fy^x \)pbe m ene gefd;e()ene gva^e gefpvafen , '\^ 5ebbe alfo i)epvebi()ct.

Magifter Henricus ©cl^rcctcr^

2I(^ i)an eme ocf i?p fine ^rebigebe 5(rtif e( 5inbttt)orbt t(;o fieueiibe,; bc^evtt m^i febe, ^e ^o^be fo nic&t ()efe$t , vnb entfd;u(biDebe (td) ^arbe»

M. Matthasus tJnt^et Dcr ^(ufft

Slnbtt^orbete na sebaner grage vnb fpvaf , ;a fo ^ebbe ic^ gefed^t, M bin icj aKen geflenbtgj*

j)onuDoaorSD^oflerfad;, batftn5(nfd;(ad;3arttonicbfefl(tt)ovbentt)a^, bann bc^ tt)i(ef;eeinevfarnert)orjlenbi^er^annttja^, f;ebbe ^e fej)evnecntfvet;et, ben S)a{i »an bet Difputation, bev^a(uenf;efo('d)einbcbobt(id[) 5inbttt)ovt0af, tt?o bauen ^jetefent , bavumitie t)of)ebovebe, batfeapentlid)befennetf)cbben, tt)avb be ^qav t>orenbert in finctn 5(nt(atl^e, t)nl) fpvacf jiav tovnicjdifen fbo ben (ginen, tvann ()vYo (;anbelen tt)olbeti, fo fd;oibe fein f^vaitt 9??anii mit;utt>tbob5onbef)ebben, id)bcfcf)tt)cve)Utt)bt)jutt)evConfcientien, batj)i;mifeg0en, effte gt;mi nid;t()ebben beun()(entbofe()gcnbe, tt^oicbgcfecbtbebbe, tt)Ovummet)ortvanbele()t)benn \\\m\\ igtctttmen S JE)irauer tDOrben t)ele ^orger lacbenbe , alg fe aucrj] Qlle (lille fd)tt[>e()en, J^offbev ^ovgevmeifler an t)t]b fpracf , betDile ber bod^i^cierber ^err Dodor m\ a) al(evn)e()etl lf)cfftbc()()eret, batmanencnbe5lvtife(auevgeucnfd;olbe, tt?cre M |0 nid;t unbilli()b, \i(xi fel^ dt-e^ aefd)ebe, t)pbatfeftd;bart)pbebac!)tett, tt?atfej)eprebi.()et5ebbeti,t)nbtefebenbatati, t)n& fctaffcbenibteitiemgrbarenOvabte, t)nb(etenbarauenic!)ten/ be ibt Dorftunben , bofpracf

\i

a) tier «n&ertt.

Doaor

ibie erfie }3eil4g€. 6i

DoQior Bartholdus ^ollct, tvDl fcl?al Dan in bijTer ©nfen 9\ic|?tev|ln, icl; im Dariuno fpvacf Dtr ?Suvc)ernieiflcr , f e^n ^vid^ter jln , Dann fc ie baiien min Q}or|knDt.

S>c Q3or(3er anfetmort)et)cn , a) Srbare n)ifc J£)cren, tvi ac&tcn it)t ocf nicf;t unbiaic^, m ein€rbar9\at)f »or(3i(ft, ben)i(cfcaucr|]t5om{3rotelieni)e(eapentl(cf;bcfennct ^cbbcn, tvtre it)tnicf?tt)nbiaicl), ^an t)en bcf enncDcn 2lrtife(ent()o5ant)e(cni)e, t)atman mod)tc njctcn wat vnred;tot)errccf)ttvere, ibt n)ort)e ocf (jroterc UnfreDe mafen, hmk t)e gan^c ^^orgcrfd^op toorfamm(ct , unb fc^o(t)e Unmifc meDDcr tbo 5;)up c)a()n , Dcr5a(uen ml iDt nutte (t n , t?an Dcn befanten5frtife(cnetn?a^tbo()anDe{cnDc, fopnDtnjt? ocf nic^t bejjcrcn, Dat ein €rbar DiaDt oDcr wi) in Differ (gafcn ^^iic^tcrcftn , iDt \$ ocf »nferg ^onDc^ nid)t , fonDcrn (at^ct ©aDc^ 23Si>rDtDen Ovid;tcr (in, DatnjcrDt mlugm, n)0(Darbi gcb(ciicnft, cDDcrnid^t.

^ix fpracf Dc Q5orocrmciiler erf! an Dc ^rcDicantcn Dc^ (guanc}c(ii tjnD feDe , tvo f an meti mi DiJTcm 2lrticfe(n 5anDc(en anc Wd)tm, Dart>p scucn m) Dc fu(uis b) Sintmort, m m^ t)on Dcn Q5orcjcren ^ccjeucn tva^ , t>nD fcDcn Darbcncbcnfl. Srbare ^oltvife ^errn , cinen ^rba<5 renOiaDeilnoo^anca^^en^^miueimo^ in(ie^cc(?tic& , tvo Datein igrbarcr diabt c^(id;c ^irticuf aKcn^-prcDicantcnauerantmortet, Darinein5(rticu((lunDt, Datman fci)o(De preDigcn ©aDe^ ^orDt, (uttcrtjnDrcinc, i^Darn?o(Det)ng fan befd)u(Diijen, Dat fo(d)c^ t)an \>n6 nid^tbt^ fcbsbenfi), billie(), Dattvi; Di(fe^afc t)cr(arcn ^cbben, tver aucrt)nfcrc2GcDDcrpart, ocf Den 2(rticf?(cinc^€rbarcn9\aDt^f)cbbcgenod;gcDa5n, Daruan ignicfcteincgrotcDirputation t^o; l^o(DenDe, t)nD fbnDcr(id;c Diicbterc , Dcman nid)t (ic&t(ic5tt>orDe fonncn bcfamcn, Daraucr lljoforDcrenDf, funDern man fd;(a t)p De ^if(ige ©^rifft,Darin ©aDe^ ^orDt c) geprcDi^ct/tDnD fofeOicc()tf;ebbea^c(cret, billi^, DatfcDeocnctcn, tT)ofeaucr(!erc bcfantcn 2irtifc(c Darinncn itic^tfinDcnfonncn, fofanioein€rbarer9?aDt (idf)t(ic!) erfennen, DatfcQ5aDc^S£BorDt nic^t gcprcDii)t f)cbben.

J£)ir t)p f;cfft (td; ein €rbarer OvaDt mit Den Q5or{}cren befpraf cn, a(^ fe auerf? ttJcDDer tf)0 5opc famen ; (^pracf Der Q^or^crmciflcr tin ^rbarcr 0?aDt i)nDt)c ^or^erc fint auercin^efa^ men, Datmant)anDenbefanten5lrticfu(n(^anDc(enfd;aI(, cfttcfemitDcm^OSorDe ©aDc^be* (iaf;nmo5cneDDernicf)t, DarumbDenniDtbe()6ret: Dc nad;cr(ian5cuein

^ir f)of Doa. Bartholdus ?>??of(er m, t)nD fpracf , tvatDc hi^iQt 5?ercfc bcfc&(afen f)tfft tt5i)cm^if(i()en©ciffc, Dat ig bi((id), Dat man Darbi; bliuc, t^nDDcmgic^ovfambft), Dann fe igcine(Su(et)nDgirmaitientDer^arf)eit, nuigeine@e(la(tingcfcttet, i)nDj}ebaDcn ioanDer [)i((i.gen itercf cn , afd im bifliflen Concilio tf;o So(]ni^ , t)nD ig ocf nid)t noDid; , beiDcriei t^oge^ brucf enDc, Detviic im (cuenDi(|cn [!tcf)namb ocf Q5(oDt ig, Dcrfeadicn i{j iDt rcd)t, t)at rop i)ixin ^tf ()orfamb(in, DnD biiuen Davbi;, fotviHicfDo^n, DetDtnid)tDbonn)i(, De Df)0 tt)0 bc wiff.

^\) antroorteten ^err Dodor Dnfcr ^mM i(i nu nid)t Dan Dcr 5ifli(}en ^crcfcn , futt^ feern tw; 5anDe(cn Daruan , cffte q\) ocf mit Den /unjcn ©aDc^ '3Bort j}cprcDi()et bebben , Q(M «(^jutt>»nDt)n^nic!)taflenet>aneinem€rbarcnOiaDe, fonDern ocf fonfl m) Q3aDe befa(cn i^

•& i tf)(>f

a) ^fcupfprrJcn&eontmtprSbfennfcn^r^Suongflir. confcmit M.eo«l.

b) «Bfft&et onb 0 offt

e) a5erfotctin3egenn)orliia^«tcine^€^r6or«3JflDeg fcct 3^.Drger/ tonft 0(ft)nfer/ fonnen ftcF eOrr Be« fannten Slctird ^orinfin&fR/ i^t f9 im Ol^en ci)t>cr int ^ita Xepament [9 |)el)i)(n [c ^mi UQortt ficprcOigt*

^2 II' Cl^eild /. Venodm I. Cap»

f5ot)5Dni)e, n)in)etenit)t, t)nDi§ocfnitt>eben?u(t, tvatt^n&erbem^if-eltefen t)ni)'l)e^^etL ^^ei(ie^fanbeDccfetfm»nb(jefcI)mucfetn)evt)en, n)entc^e^anenic(?ti)e {)\{{\^t ^ixlt x^ i to wmb fcbviftt n)iUen m boven / ©at>e^ ^ovt>t tefect mp an, W bebovet iuive tbovet)ent)c \)nt) tbo* reDcnt)e Johanniss. ^et)an@aDeig, Debovet ©aDe^ ^lBovDt, i)nD De \)\^{m ^^f<^^ t^^& tiic!?tbavumbeinc@uIet)nD5ivmamentcDev^avbeit,Datfeta3lic^e^tt)atnie^ fette t)nD be^ Dencfe, funDevnDatfeQ3aDeg^ovDtentfangenbefft, Dat^uangeliumiS^villi lcvet tjnb pvc^ Diget, torct Dat, Dat ^ovDt ti^tt t)p, fo Datbi? \m ijl/ fo (iba gp ti?o(, Darauerig Diffe

Doaor Bartholdus '^H^Wix fpvacf , tc() tDiI h\) Dcv ^infgen ^evcf cn blfuen ,m fcDcn n^at Di 5?evcf e i)nD Dev 5tevcf en ^im% ^oX ig m ben aHbiv tbo OiaDt^Jpufe in Q5uj]orpg @af e f lar genocb cntDecf et, n?i; n)eten tjan nenev anDcvn 5?evcf en, Dann m\ timx, \m\xt Dav ig ein ©cl)ap? @tant)nDein^evDe,DeinDii|tem@c()ape.©taafin, De fciHien Den ©temmen De^ einigen ^eevDen , t>nD De JJ^cvDe Eennet fe, mine (^cbape f ennen minen ©temmen , fpvif t Dc J&cvDe, ftnt gi) Dann iw Diiffcm (gd;ap?@taae, latet boren Den ©temmcn jutve^ ^eevDen, (^o gt) Den x\\d)i Oebben, fofjovcngt^Dav, n)arltcbntd;tmeDein, fonDevnin Des ©atan^^cvcfen, ^ivfciuKg

Doaor Bartholdus ?0?oaev jliac*

^irnccbJlfpvefentvpanDoaor^IGenDt t)nD fcDcn, J^evr Doaor, Do ^x) fegen, Dat Dc 9}?ann vun?e bcDDe finev (gunDc , DnD laueDc De s^ovcjeuinge Der ©linDe Durd) Dc Q}i>vlD|in? ae(s;^vij]i, fd)olDegi? ene)obiatcbabrolvert()ebben, Dannfoaic^cn^uDcnDe|ld;befeven, tjcr? giflft (23aDt De @iinDe , Den fd;olDe 91; ;o biacf? nid;t tjevmicfen*

Doaor ^enDt fpvacf 5e n?oIDc mi;nicl)t bi^ttxi, fonDcrn \)t ^cDDc C§vi(lo jjcbic^tet, Do fpracf icf fo gaf) ^enn , t)nD latb Di? ocf t)an Cbnflo abfolvevcn.

^t;anDttt)OvDeDeH, n)ctegt)DenanDeve abfolution, a((J Dan n?e(jcn tJnDinDem^fa^* men 3Cfu(2:f;vi(li tbo abfolveven , eDDcv mx ftnDe^t; in Dev f)iai()en (^cbvifft, Dat ©oDt Dc QJevgeuinac Dcv eunDen t)p folcfe ^id;t ()e(]eaet f)e(ft^ CDDev n)Ov ()cfft €f)vi(lu^ befablen De Abfolution nicf;t tvcDDcr tbo fpvecf enD alfe mcn bicbtet , oDev f)olDe gp nid;t mef)v t?an Der ?^tc6t, De man /un> Deit , alfe t)an Der , De f;e Den ^errn €l;vi(]o gcDane \)t^i , hixMn fegget m ©runD t)nD2Bavbcitt)tb©aDe^2BovDe. _ ,^ ^^ ^^^, . ^^

Doaor ^cnDtfpvacf , f)cbDe ftemi; gcbtd)tet , tcf tvolDc em ttol abfolvevct bebben, wmb Dc^ ©acvamentc^njinen Ictl) icf iU nid)t , fonDern Dat ^e nlcbt biebten tt)olDe. ^p anDt^ n)OvDeDent)nDfpvecfcn,tviae()t; ocf nofl)^evvDoaorn>atanDcri^fe0(}en: ^e Doaorfpt-ocf : 3cfnnt6nid)tmef)vtl)0f^sgc)cnal^icfgefed;t^ebbc, DetmDe9)?anHt\)0lDe ntd;t bic^ten. W^ anDtn)orDcDen , (bIatf)n)t;iDtDarbt;bIiuen, |utt)eanDevcn(Stucfen)il5pnicttbcf]af;n, leDocf; mt man gctDiffe Dat gi; fo jjepvcDicjct !;cbbcn , Dennod; fo gp iDt t)cvl6d;ncn , f onen n)i; iDt gefd;c^

f;enlaten. ^.. ^^ t,

^;)irup fprccf e nji) Dvcn^bovcf) Den "PveDigev ?D?onntd; an , t)nD fpvecf cn , .^t; romen ;utw Dat 9pDat(yuan9eIiumgepveDiget, ben)ifet nueincm ^xbmn OvaDc t)ttD Den Q3ovgeren tt^or iunjeSfvtifeliniguangelio eDDcrfun(!inDevf)iai9en<Sd;vifft ()efd)veuen (tf;an, Do boff yven^^ bov4) an Latine tl)0 vcDcn, DobecjeveDen De Q5or0eve, Dat f)c ^uDcfd) a^oIDe fpvecfcn, Dat fe iU mod;tent)Ovflan, be bleff ;ummev bi; Den Latine, DaiDt nu auevmabl^ v>an DenQ5ov^ fierenbogcvet wavDt, m f;e SMiDefd; fprecfen woIDe, nam ftd;finev®afen anein ^urgcv^

^it afle }5etl4ge* ^;

mt\\}tYm\t^amm^m^m\d)^c{ieboxd), t)tin\)mdKt(i)tm Qilmtm^, Dnl) fpvacf , kf mn Q3orger , lattt ene Latin rei)cn , l)e ^or(}er fprecf cn njorumnic , f;c 2lni)ftt»orbcDe , i\)t btf f)Ovti ftcl; ni(i)t in i)iit)cfc^ tfco difputcren Dor t)cn £aj;en »an Dcn 2lrriPc(cn fce^ ©eloucn^ , t)cnne Dc9iccf;te uorbcbcnt, barup cincrt)an t)cn ^rdbtcanten d^QtnhaQtn, ^aflor tf)0 ©. 97ieo^ lai, trcbt)crummcant)tn)orDc^c, J^perr ^ur()crmci(ler n>p mtbtn ganfe n?o(Dat gt) it)t5oIDcii «litDnfcrcn^cDbcrparte, geleuct it) ;utt> , fo ^atf) Oaf)n tjp crc©it)cri, vop f)tbbtn it>t /o fo- leflf mit /um al^ mit cncn tl)0 bont)e , Dibt (ct5 t)e ^ur0crmei(lcr t>nuoranl)fn)ori)et , aucrfi Um k tRtn^boxd) jo Qtxnt Latin rcDcn n?o(&c , geucn n)p i\)t cnc na , \)n\) fet)cn , ()c mo^tc Latln oDcf 5Dui)cfcl; fprccf en , vot) f)et)t)en ocf nocf) ml fo t)c(c gclcrct , \y>^ n>o(&cn emc Latin ant)f roortien , t)armct)c Dat it)t /o an m$ nid)t fcpclDe, fo fol^ ^c fbrt^ t)nt) bracf;tc Diffc fofgcnDc ^orbe a) in

Latine.

3bt tj^ binic& enb re^t , bat man bcr f)taf^cn 5vcrcf cn j}ef)orfam fi) , bann in (Juan^cfto pcit)t (jefcf)rcucn , t)c t)cr j?ercf cn nfci)t borct , t)e fi) cin ^ciDc t)nb ^offcncr , ?9?att5. 1 8. 97u i^ it)t Dcr f)t((t(jcn ^ercfcn ©cboDttjnDc @cfcftingct)anDcn f^lHitjen ©acramentc in cincr(ei©c* Oa(Dt, foigiDtocf/obiflicf;, Datn)^Dcngef)orfam|tn, Dctt)i(e0paucrflfoUii^gnicl)tD()on, fo ii tt)oa aftboncf)menDe , tvat racn t)an juxo ^ofDcn fcf)aa , forDcv IDt t^ ocf biUid) t)nD xtd)t , bat mcn Dev Cucvtcf)cit ©cbovfamb , Dann ^. ^au(u^ Dc fcbvi(ft tDt tf)0 Den Oi omern am i ; . €a^ pittcf, a((c ©cc(en fd|)0(Den Der Oucvicbcit t)nDcvn?ovpen (t'n , Dennc Dav id ncnc 9JJacJ)t , funDcr Mn &a\)t , ^n f)c(ft ^cpfevficbc ^'^lajtfidt , a(fc »nfcve oucv(]c Oucr icbctt gcbaDen tntt Dem 5?et)^ fev(icbcn Ediaen , Davtbo cin (ixbaxlX(^f)tf Datmcn bt Den o(Dcn t)nDc gcn^onDtdcbcn ©cbvu* f e b(iucn fcftan , t)nDc ncnc Ceremonien afiitlkn , Dcv5a(ucn ii\tt lo red)t , Dat mcn Demfu(ut> fo(ge, tt)iDevmit/un)tf)0dirputcvcnbintci)ntc&t5c(tnnct, bann Dc 9?cc&tc t)Ovmc(Dcn , man fc^afl mit ncncn ^ettcvcn difputcrcn.

J£)tvup bcbben wx) gcanDtnjovDet , t^om evflen l)cbbcn n)p repetcvct (In Argumente , bar l^cfovDtanboftt)cDDcvt)nD/c(jenfbodirputcvcn mb tf)0 argumentevcn, auevfl n)i;fcDcn, n>i> iwKfcnDi b) ^tvcv(lt)p anDtn)OvDen, btbbtQt) Dcnnc mc5v, fo bvin^cf iDt bcvnaf)tna5(^, tDp evfle Q\) tf)tn t>p^attb. ^g. DcDcv^^cvcfcn nic[)t ^ovct, Dcfi)cin^ciDet)nb^offcncv :c. ^iy ixaQtnm), futf)Dat 3DBovDfDavf)cn, Dat Dcf)i((tse^cvcfe^acbtbcbbe, t)an ®vi(?o cntfan^ (jcn, inDev£e5rcCbvi|iictn)ajStf)OuovanDevcnDe, n)Ovummc(lciDt DcnncMc^vcucn, Dcbiffige ^cvcf c i^ ^bvifio tjnDcvn)Ovpcn , gc(icf a(fc cinc ^vun^c Den 9}?annc fenbcvtvovpcn fin fcfcan , Dit nnt(lc jjpcvflcnprobcvcn, DnDbavnat)anbcn(5)ef)0vfamveben, ocf rcbct^ebavt^annenev M^ re, funbevt^anbembeDavfcbuiDigi^, DnDn^iaficbnicf^fflvaffenfatftcn, Dcn fc&aa mcn acfXcn, af^Dav 9efcf)vcucnftciDt, tiit gifff De '33mf^cnDi()f)cibt bcvo SGorbf , t)nb i$ nic&t ad propo.

fitum.

Q}ptanbcr, n)i) beflan n)of , fpvccfcn be^vdbicanten, bat njt^ bcv Oucvicf;eft «nefa gcf)Ovfambtf)ofcificnfcl)ufbigftn, aucv|Uctt)t(cfe nic()t aacnOucvicbcit, fonDevn ocf ^aDc^ S)cncr ()enomct tt)cvben, mocjcnfe baf nidbt forbcrn , toat mcn aptntlidy btmftn fan, tiat it>t n)ebbcv©obti^, anbcr^bcffta(bavbcQ5ef)0rfambeincn^nbe, m ^ctvtt^fpvicftt^an bct Oucvicf;eit Aaor.f. batfcbofbef)cbt)bem@ebovfamb ^eiel^vcfbcbbcn.

QSpfbvubbc, fobe 9ied)tcfc(}gen, bat